Eduardo Baptista | Ngày 13 tháng 8 năm 2026
BẮC KINH/THƯỢNG HẢI (Reuters) – Microsoft từng coi ý định rời khỏi Trung Quốc là điều không thể tưởng tượng được.
Đó là năm 2010 và Google chuẩn bị rút khỏi thị trường này do những lo ngại về kiểm duyệt và các cuộc tấn công mạng. Quyết định đó đã được các nhà hoạt động dân chủ ca ngợi, nhưng Bill Gates và CEO lúc bấy giờ của Microsoft là Steve Ballmer thì không; họ từng cho rằng Google đã phản ứng quá đà.
Tuy nhiên, trong 5 năm qua, ít nhất 15 văn phòng chi nhánh và công ty liên doanh của Microsoft tại Trung Quốc đã bị đóng cửa (theo hồ sơ doanh nghiệp), và Microsoft đang theo đuổi chiến lược mà 5 nguồn tin từ công ty mô tả là “sự rút lui”.
Một trong số các nguồn tin cho biết tập đoàn từng cân nhắc rời bỏ thị trường này vào năm 2023 vì một số giám đốc điều hành cảm thấy công ty gánh chịu quá nhiều rủi ro địa chính trị nhưng thu về quá ít lợi ích kinh tế (dù nhấn mạnh hiện tại Microsoft chưa có kế hoạch rút lui). Năm 2024, Microsoft công bố Trung Quốc chỉ chiếm khoảng 1,5% tổng doanh thu toàn cầu của hãng.
Theo 5 nguồn tin, Microsoft đã chịu đòn đau từ sự rạn nứt lòng tin giữa Washington và Bắc Kinh. Từ năm 2017, Trung Quốc đã thúc đẩy việc sử dụng phần mềm nội địa — thứ mà Bắc Kinh đánh giá là an toàn hơn và chất lượng ngày càng cạnh tranh với Windows lẫn Office. Trong khi đó, các hạn chế từ phía Mỹ (bao gồm kiểm soát xuất khẩu công nghệ tiên tiến) đã cản trở nỗ lực mở rộng mảng kinh doanh AI và điện toán đám mây đầy lợi nhuận của Microsoft tại Trung Quốc.
Chi tiết về các cuộc thảo luận nội bộ của Microsoft về tương lai tại Trung Quốc chưa từng được báo chí đưa tin trước đó.
Các gã khổng lồ công nghệ khác của Mỹ có mảng kinh doanh lớn tại Trung Quốc cũng đang xem xét lại mức độ hiện diện giữa những căng thẳng địa chính trị. Apple có kế hoạch sản xuất phần lớn iPhone bán cho người Mỹ tại Ấn Độ vào cuối năm 2026, trong khi Elon Musk tháng trước đã phủ nhận các báo cáo cho rằng Tesla đang thảo luận về việc tách rời mảng kinh doanh tại Trung Quốc.
Theo 3 nguồn tin nắm rõ vụ việc, Microsoft cuối cùng quyết định ở lại vì hãng đã tạo dựng được một mảng kinh doanh có lợi nhuận: cung cấp dịch vụ cho các công ty Trung Quốc như ByteDance (chủ sở hữu TikTok) — những đơn vị cần công nghệ phương Tây để quản lý các hoạt động ở nước ngoài. Hai trong số các nguồn tin cũng cho biết công ty tin rằng việc duy trì sự hiện diện là cần thiết để tiếp cận nguồn tài năng kỹ thuật đẳng cấp thế giới của Trung Quốc.
Cựu giám đốc Microsoft tại Trung Quốc Alain Crozier chia sẻ với Reuters rằng Microsoft cũng đã vun đắp mối quan hệ với chính phủ thuộc hàng sâu sắc nhất trong số các công ty công nghệ. “Vì lý do địa chính trị… có những ngày mọi thứ khó khăn hơn một chút, nhưng chúng tôi chưa bao giờ gặp phải khủng hoảng,” ông nói.
Người phát ngôn của Microsoft không trả lời trực tiếp các câu hỏi về những thảo luận nội bộ liên quan đến thị trường Trung Quốc, nhưng cho biết công ty hoạt động trong một “môi trường pháp lý áp dụng cho mọi nhà cung cấp quốc tế” và vẫn cam kết với thị trường Trung Quốc.
Microsoft cho biết tình trạng kinh doanh của hãng tại Trung Quốc phản ánh sự cạnh tranh thị trường, các yêu cầu pháp lý và xu hướng công nghệ.
ByteDance không trả lời các câu hỏi về mối quan hệ với Microsoft.
NỖI BUỒN TẠI TRUNG QUỐC
Sự gắn kết của Microsoft với các cấp cao nhất của chính phủ Trung Quốc bắt nguồn từ đầu những năm 1990. Bill Gates thực hiện chuyến thăm đầu tiên trong số nhiều chuyến đi vào năm 1994 và được Chủ tịch Giang Trạch Dân tiếp đón — người đã khuyên nhà đồng sáng lập Microsoft nên nghiên cứu lịch sử Trung Quốc.
Kể từ đó, công ty đã đưa ra nhiều nỗ lực nhằm xây dựng mối quan hệ với chính quyền. Microsoft đã cùng chính phủ đầu tư vào các ươm mầm khởi nghiệp và tuân thủ các yêu cầu kiểm duyệt mà Google (hiện thuộc Alphabet) không thể chấp nhận.
Tuy nhiên, đến giữa những năm 2010, Trung Quốc ngày càng hoài nghi công nghệ phương Tây sau những tiết lộ rằng các công ty Mỹ đã giúp Washington do thám các chính phủ nước ngoài. Điều đó gây khó khăn cho Microsoft vì các công ty lớn nhất của Trung Quốc đều là doanh nghiệp nhà nước hoặc có mối quan hệ chặt chẽ với chính phủ.
Câu trả lời của Microsoft là phiên bản Windows 10 China Government Edition, với sự phát hành được đàm phán trực tiếp giữa CEO Satya Nadella và các quan chức Bộ Tài chính Trung Quốc, theo một nguồn tin am hiểu vấn đề.
Sản phẩm này đã được một số cơ quan chính phủ áp dụng, nhưng không bùng nổ như Microsoft kỳ vọng, ông Crozier — người điều hành các hoạt động tại Trung Quốc đến năm 2021 — cho biết.
Vào khoảng thời gian công bố phiên bản Windows vào năm 2017, chính phủ Trung Quốc đã đưa ra các hướng dẫn mua sắm mới, được coi là khung chuẩn để mua các dịch vụ “an toàn và tin cậy”. Microsoft cho biết không có hệ điều hành nước ngoài nào, bao gồm cả Windows, được chính phủ đánh giá là tuân thủ các chính sách đó.
Chuyên gia chính sách công nghệ Trung Quốc Paul Triolo tại DGA-Albright Stonebridge Group (Washington) cho biết việc không tuân thủ không có nghĩa là sản phẩm bị cấm, nhưng nó khiến các quản trị viên công nghệ sử dụng các dịch vụ đó phải chịu sự giám sát chặt chẽ hơn, bao gồm việc phải thực hiện nhiều kiểm tra an ninh hơn và xin thêm phê duyệt.
Reuters đã xem xét 6 hướng dẫn mua sắm hệ thống máy tính của chính phủ Trung Quốc được xuất bản từ tháng 12 năm 2023 đến tháng 5 năm 2026. 5 trong số đó không đề xuất Microsoft. Báo cáo thứ 6 có bao gồm Windows 10 China Government Edition nhưng cho biết việc sử dụng phải tuân theo “các yêu cầu quản lý bổ sung” mà không giải thích thêm.
Bộ Công nghệ và Bộ Tài chính Trung Quốc không trả lời các câu hỏi về tác động của các quy định đối với hoạt động kinh doanh của Microsoft.
Các doanh nghiệp Mỹ hoạt động tại Trung Quốc, vốn từ lâu đã phàn nàn về sân chơi không bình đẳng, lại càng bị giảm sút niềm tin do quan hệ Mỹ – Trung xấu đi. Chỉ 52% số người tham gia khảo sát môi trường kinh doanh mới nhất của Phòng Thương mại Mỹ tại Trung Quốc cho biết Trung Quốc là ưu tiên đầu tư toàn cầu hàng đầu, giảm so với mức 62% vào năm 2019.
Mặc dù nỗ lực trở thành nhà cung cấp công nghệ được lựa chọn hàng đầu cho chính phủ Trung Quốc không thành công, Microsoft đã tìm thấy “luồng gió thứ hai” ở khu vực tư nhân.
Hai nguồn tin từ công ty cho biết các doanh nghiệp như ByteDance và nhà bán lẻ thời trang siêu nhanh Shein có mảng kinh doanh cốt lõi phục vụ khách hàng phương Tây và phụ thuộc vào đám mây Azure của Microsoft để quản lý dữ liệu tuân thủ các quy định nước ngoài. Microsoft cũng cung cấp cho các khách hàng doanh nghiệp Trung Quốc quyền truy cập độc quyền thông qua Azure vào các mô hình AI phương Tây từ các nhà cung cấp như OpenAI — những đơn vị không trực tiếp phục vụ thị trường Trung Quốc.
Đến giữa những năm 2020, việc giúp các công ty Trung Quốc “vươn ra toàn cầu” (go global) đã trở thành mảng kinh doanh liên quan đến Trung Quốc lớn nhất của Microsoft, theo 3 nguồn tin. Hai trong số họ nhấn mạnh rằng doanh số bán hàng vẫn còn nhỏ so với tiêu chuẩn toàn cầu của tập đoàn.
Các nhà phân tích cũng đặt câu hỏi về tính bền vững của mảng kinh doanh AI này, vốn phụ thuộc vào các nhà cung cấp bên thứ ba như OpenAI. Các doanh nghiệp Trung Quốc cũng không cần Azure nếu họ sử dụng các mô hình AI nội địa như Kimi — những mô hình ngày càng cạnh tranh với các lựa chọn thay thế từ phương Tây trong khi chi phí rẻ hơn nhiều.
OpenAI và Shein không trả lời các câu hỏi.
NGUỒN NHÂN LỰC
Kể từ những năm 1990, Microsoft đã đóng vai trò trung tâm trong việc xây dựng lực lượng tài năng công nghệ của Trung Quốc.
Bên cạnh việc tuyển dụng các kỹ sư tập trung vào thương mại, công ty cũng thành lập Microsoft Research China (Viện Nghiên cứu Microsoft Trung Quốc), tập trung vào các công nghệ tiên tiến. Cựu nhân sự của phòng thí nghiệm này bao gồm các lãnh đạo cấp cao tại những công ty tiên phong về AI như SenseTime và DeepSeek.
Nhưng những áp lực chính trị gần đây đã ảnh hưởng đến khả năng giữ chân tài năng của Microsoft.
Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip và mô hình AI của Mỹ đã hạn chế quyền truy cập của các kỹ sư Microsoft tại Trung Quốc vào công nghệ tiên tiến. Chủ tịch Microsoft Brad Smith từng nói với các nhà lập pháp Mỹ vào năm 2023 rằng công ty không tiến hành nghiên cứu về điện toán lượng tử và các công nghệ nhạy cảm khác tại Trung Quốc.
Theo 2 nguồn tin nắm rõ vụ việc, Microsoft đã từng cân nhắc đóng cửa phòng thí nghiệm này nhưng cuối cùng quyết định di dời một số tài năng hàng đầu. Kể từ khi Mỹ bắt đầu hạn chế xuất khẩu AI, Microsoft Research China (nay là Microsoft Research Asia) đã mở các phòng thí nghiệm tại Vancouver, Singapore và Tokyo.
Tuy nhiên, tập đoàn này đã phải vật lộn để thuyết phục các nhà phát triển rời khỏi Trung Quốc. Công ty đã đề nghị di dời 1.000 kỹ sư hàng đầu sang Mỹ và 3 quốc gia phương Tây khác vào năm 2024, nhưng chỉ khoảng một phần ba chấp nhận, các nguồn tin cho biết.
Microsoft xác nhận họ đã đưa ra các cơ hội chuyển công tác vào năm đó nhưng từ chối cung cấp thêm chi tiết.
Cả hai nguồn tin cho biết nhiều kỹ sư cấp cao thay vào đó đã chuyển sang các trường đại học và công ty công nghệ Trung Quốc, nơi họ có thể thực hiện các nghiên cứu cấp cao trong khi vẫn ở gần gia đình.
Microsoft trước đây từng chống đỡ thành công các nỗ lực chèo kéo nhân sự từ các đối thủ nội địa. Công ty có tỷ lệ nghỉ việc khoảng 17% vào giữa những năm 2010, dù Crozier cho biết Microsoft đã giảm tỷ lệ này xuống dưới 10% bằng cách phát triển các mảng kinh doanh mới (như phục vụ ByteDance) và mang lại cho nhân viên các cơ hội toàn cầu.
Có “những lúc lên xuống về số lượng người và có lẽ cả một số thứ đã được phát triển ở đó,” ông nói. “Nhưng chúng tôi không bao giờ thay đổi dù chỉ một phân thực tế rằng chúng tôi sẽ mang công nghệ vào Trung Quốc… cho Trung Quốc, cho các công ty Trung Quốc.”
TÓM TẮT BÀI VIẾT (SUMMARY)
-
Chiến lược rút lui âm thầm:
-
Microsoft đã đóng cửa ít nhất 15 chi nhánh/liên doanh tại Trung Quốc trong 5 năm qua. Thị trường này hiện chỉ đóng góp khoảng 1,5% doanh thu toàn cầu của hãng.
-
Căng thẳng địa chính trị Mỹ – Trung, các lệnh cấm vận công nghệ của Washington và chính sách ưu tiên phần mềm nội địa của Bắc Kinh đã khiến tham vọng trở thành nhà cung cấp công nghệ cho chính phủ Trung Quốc của Microsoft thất bại.
-
-
Cánh cửa sống sót nhờ làn sóng AI và “Go Global”:
-
Microsoft không rút hoàn toàn nhờ chuyển hướng sang phục vụ các tập đoàn tư nhân Trung Quốc có định hướng vươn ra toàn cầu (như ByteDance, Shein). Các công ty này cần đám mây Azure để tuân thủ quy định dữ liệu quốc tế.
-
Microsoft cung cấp quyền truy cập vào các mô hình AI phương Tây (như OpenAI) cho doanh nghiệp Trung Quốc thông qua Azure. Dù vậy, mảng này đang đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các mô hình AI giá rẻ nội địa (như Kimi).
-
-
Chảy máu tài năng công nghệ:
-
Viện Nghiên cứu Microsoft Châu Á (MSRA) từng là “lò đào tạo” nhân tài AI hàng đầu cho Trung Quốc.
-
Do rủi ro địa chính trị, Microsoft đã mở rộng viện nghiên cứu sang Vancouver, Singapore, Tokyo và đề nghị 1.000 kỹ sư hàng đầu chuyển vùng sang phương Tây vào năm 2024, nhưng chỉ 1/3 đồng ý. Đa số chọn ở lại làm việc cho các công ty công nghệ và trường đại học nội địa.
-
Nguồn : Microsoft retreats in China, but AI boom helps it keep a window open