Tôi là một “Heritage American” (Người Mỹ thuộc dòng dõi lâu đời). Đối với một bộ phận thuộc phe MAGA tại Mỹ, điều này đồng nghĩa với việc tôi có quyền cai trị.
DAVID FRENCH
Nếu bạn chưa từng nghe đến thuật ngữ này, xin chúc mừng — điều đó chứng tỏ bạn không dành quá nhiều thời gian trên mạng. Tuy nhiên, thật đáng tiếc khi việc không biết đến khái niệm này giờ đây lại chẳng còn là điều tốt nữa. Đây chính là thế lực — tuy không hoàn toàn ẩn giấu — đứng sau cuộc tranh luận về quyền công dân theo nơi sinh, cũng như đứng sau vụ việc bài xích đầy ác ý tại Texas mà tôi đã đề cập tuần trước; đó là khi Bo French, ứng viên đảng Cộng hòa tranh cử chức ủy viên phụ trách đường sắt, đã đăng tải những lời lẽ xúc phạm mang tính phân biệt chủng tộc sâu sắc nhắm vào các sinh viên gốc Nam Á tại Đại học Texas ở Austin.
Điều đáng lo ngại hơn nữa là tư tưởng này lại có sức hút nhất định đối với Phó Tổng thống Hoa Kỳ và nhiều người thuộc nhóm được gọi là “Vanceguard” — một tập hợp các trí thức và nhà hoạt động đang nỗ lực (chủ yếu là trên không gian mạng) dọn đường cho JD Vance kế nhiệm Donald Trump, trở thành tổng thống và lãnh đạo phe cánh hữu tại Mỹ.
Theo định nghĩa của họ, một “Heritage American” là người có thể truy nguyên dòng dõi của mình về tận thời điểm lập quốc, hoặc thậm chí sớm hơn nữa. Cách đây không lâu, có người đã đăng một bảng phân loại lên mạng. Bạn sẽ đạt điểm A nếu thuộc nhóm “gốc gác từ thời thuộc địa” (colonial old stock) — nghĩa là tổ tiên bạn đã đến đây trong khoảng thời gian từ năm 1607 đến 1789. Bạn đạt điểm B nếu thuộc nhóm “gốc gác thời tiền Nội chiến” (antebellum stock), và điểm C nếu là người thuộc nhóm “Ellis Islander” (những người nhập cư qua trạm kiểm soát Ellis Island). Bạn sẽ bị điểm D nếu bản thân hoặc tổ tiên bạn đến Mỹ sau Thế chiến II.
Vậy những mức điểm đó có ý nghĩa gì? Về cơ bản, bạn nên coi chúng là các cấp độ công dân, hoặc như cách Vance đã phát biểu tại Viện Claremont — nơi được xem là tổ chức tư vấn (think tank) hàng đầu của phe MAGA: “Tôi cho rằng những người có tổ tiên từng tham gia Nội chiến có quyền chính đáng đối với nước Mỹ lớn hơn nhiều so với những kẻ luôn miệng nói rằng họ không thuộc về nơi này.”
Chà, nếu xét theo tiêu chuẩn đó, tôi xứng đáng nhận điểm A+. Bà tôi là thành viên của Hội Mayflower (Mayflower Society), và gia đình tôi lưu truyền vô số câu chuyện về sự cống hiến và hy sinh, trải dài từ Plymouth (Massachusetts) đến Valley Forge, qua cuộc Nội chiến và cả hai cuộc Thế chiến. Tất nhiên, cội rễ của chúng tôi tại đất nước này không sâu xa bằng người Mỹ bản địa, nhưng cũng đã rất lâu đời và bền chặt. Cốt lõi của tư tưởng “Heritage American” (tạm dịch: Người Mỹ dựa trên di sản tổ tiên) là khái niệm về “đức hạnh thừa hưởng” — ý tưởng cho rằng chính sách công nên hướng tới việc mang lại lợi ích cho người dân dựa trên nguồn gốc tổ tiên của họ. Theo đó, chính sự hiện diện của tổ tiên phải mang lại cho cá nhân những sự ưu tiên và đặc quyền nhất định.
Đây là lý do, chẳng hạn, khiến nhiều người thuộc phe cánh hữu tức giận với Đại học Texas vì chính sách đa dạng của trường, ngay cả khi trường đã áp dụng hệ thống tuyển sinh không phân biệt chủng tộc và dựa trên năng lực (meritocracy) — nơi những học sinh có thành tích xuất sắc nhất lớp ở trường trung học sẽ được nhận vào học một cách tự động.
Phe bảo thủ từng ủng hộ chính sách này — và nhiều người vẫn còn ủng hộ — nhưng phe cánh hữu mới (new right) thì không còn như vậy nữa.
Vấn đề là có quá nhiều người châu Á, đặc biệt là từ Ấn Độ và Pakistan, đang trúng tuyển, và điều đó gây bất lợi cho những người có gia đình đã định cư tại đây từ lâu.
Khoảng cách từ “đức hạnh thừa hưởng” đến “quyền lợi mặc nhiên được hưởng do thừa kế” là rất ngắn. Và ở mức độ cực đoan nhất, tư tưởng “Heritage American” mang những nét tương đồng đáng ngại với cái gọi là “14 từ” (14 words) của chủ nghĩa thượng đẳng da trắng: “Chúng ta phải bảo đảm sự tồn vong của dân tộc mình và tương lai cho con em người da trắng.”
Toàn bộ khái niệm này đều độc hại và nguy hại. Một công dân vẫn là một công dân, bất kể nguồn gốc tổ tiên của họ là gì. Và mặc dù tôi chắc chắn chịu ảnh hưởng từ tổ tiên mình, tôi không phải là người đáng quý hơn chỉ vì họ từng tồn tại. Bản Tuyên ngôn Độc lập đã khẳng định đúng đắn: Tất cả chúng ta đều bình đẳng — về mặt đạo đức, văn hóa và pháp lý.
Tôi viết bài này không chỉ để bác bỏ một tư tưởng độc hại — điều mà nhiều người khác đã làm rất tốt, bao gồm cả Vivek Ramaswamy trên tờ *The Times* vào năm ngoái — mà còn vì điều quan trọng không chỉ là phản bác những ý tưởng tồi tệ, mà còn là đối trọng lại chúng bằng những ý tưởng tốt đẹp hơn; trong trường hợp này là một cách tư duy đúng đắn hơn về vai trò của lịch sử và tổ tiên đối với cuộc sống của chúng ta.
Tôi lo ngại rằng những tư tưởng như “Heritage American” nảy sinh một phần là do chúng ta đã tạo ra một khoảng trống. Việc không vun đắp cho thế hệ trẻ ý thức mạnh mẽ về ý nghĩa của việc trở thành công dân Hoa Kỳ và lòng yêu nước đã tạo điều kiện cho những kẻ xấu và những tư tưởng độc hại lấp đầy khoảng trống đó. Họ đã biến những điều tốt đẹp — như sự quan tâm đến cội nguồn và niềm tự hào về gia đình — thành những điều đen tối.
Tôi là cháu trai của một giáo viên lịch sử; bà đã dạy tôi về lịch sử đất nước — cũng như lịch sử gia đình — với tất cả những khía cạnh phức tạp của nó. Có rất nhiều điều đáng tự hào (tôi nhớ cảm giác lòng mình trào dâng niềm kiêu hãnh khi bà kể về tổ tiên chúng tôi tại Valley Forge), nhưng thật khó để nhìn lại quá khứ với niềm tự hào trọn vẹn khi biết rằng tổ tiên mình từng khoác lên mình bộ quân phục màu xám của phe Liên minh miền Nam trong cuộc Nội chiến.
Việc tìm hiểu lịch sử đó mang lại cho tôi lòng biết ơn sâu sắc và — khi tôi trưởng thành hơn — cả ý thức mạnh mẽ về trách nhiệm. Lòng biết ơn thì thật dễ hiểu: tôi đang tận hưởng những đặc ân về tự do và sự thịnh vượng mà bản thân không hề bỏ công sức để tạo ra.
Nhưng đi kèm với những đặc ân to lớn là những trọng trách lớn lao. Ở khía cạnh tích cực nhất, tổ tiên đã để lại cho tôi một tấm gương sáng để noi theo. Tôi cũng có thể học hỏi từ chính những sai lầm và thất bại của họ. Việc tìm hiểu về những người tổ tiên từng đứng trong hàng ngũ Liên minh miền Nam đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thành đạo đức của chính tôi. Những mảng lịch sử đầy trăn trở ấy nhắc nhở tôi rằng cộng đồng của mình không phải lúc nào cũng đúng, và đôi khi cần phải bất đồng — thậm chí đi ngược lại — với nền văn hóa hay cả giáo hội nơi mình xuất thân.
Nếu tôi đang được hưởng thành quả từ những hy sinh mà bản thân không trực tiếp gánh chịu, chẳng phải tôi cũng có nghĩa vụ — xin hãy thứ lỗi cho cách nói có phần sáo rỗng này — phải tiếp nối tinh thần đó và đền đáp lại cho đời hay sao? Tôi thường nghĩ về đoạn kết đầy lay động của bộ phim “Giải cứu binh nhì Ryan” (Saving Private Ryan), khi Đại úy John Miller đang hấp hối dặn dò Ryan hãy “xứng đáng với điều này” — hãy sống sao cho xứng đáng với sự hy sinh đã dành cho mình. Chúng ta không chỉ đơn thuần được kêu gọi tận hưởng những gì tốt đẹp nhất của đất nước này, mà còn phải tiếp tục cuộc đấu tranh để gìn giữ và phát huy những lý tưởng của nó.
Điều này gợi nhớ đến những lời của C.S. Lewis; ông định nghĩa lòng yêu nước lành mạnh là tình yêu dành cho mái nhà, “cho nơi ta đã lớn lên hoặc những nơi chốn — có thể là nhiều nơi — từng là tổ ấm của ta.” Nhưng kiểu yêu nước này, theo Lewis viết: “hoàn toàn không mang tính hiếu chiến. Nó chỉ mong muốn được yên ổn. Nó chỉ trở nên quyết liệt khi cần bảo vệ những gì mình yêu thương. Với bất kỳ ai có chút trí tưởng tượng, nó sẽ khơi dậy thái độ thiện chí đối với người nước ngoài. Làm sao tôi có thể yêu mái nhà của mình mà không nhận ra rằng những người khác cũng có quyền yêu mái nhà của họ một cách chính đáng như vậy?”
Lòng biết ơn, sự khiêm nhường và tinh thần trách nhiệm: đó là những phẩm chất mà các tầng lịch sử đan xen — lịch sử cá nhân, gia đình và quốc gia — cần phải vun đắp trong mỗi chúng ta. Thế nhưng, phe cánh hữu mới lại đảo lộn hoàn toàn những giá trị ấy. Nó thay thế lòng biết ơn bằng tâm thế cho rằng mình có quyền được hưởng đặc quyền, thay sự khiêm nhường bằng thói kiêu ngạo, và thay tinh thần trách nhiệm bằng ý chí muốn nắm quyền lực cùng tham vọng thống trị.
Hãy nhìn vào cách phong trào MAGA lợi dụng những nam thanh niên. Phong trào này đã tận dụng cuộc khủng hoảng về bản sắc nam giới để khỏa lấp sự trống rỗng trong cuộc sống của một bộ phận thanh niên bằng một thế giới quan nam giới cực đoan (thường được gọi là “manosphere”) – nơi thường xuyên cổ xúy họ buông thả theo những bản năng tồi tệ nhất của mình. Và giờ đây, những khía cạnh tiêu cực nhất của MAGA cũng đang làm điều tương tự đối với lịch sử và chính tư cách công dân Mỹ.
Lịch sử và di sản của chúng ta rất quan trọng. Tuy nhiên, chúng phải thôi thúc ta dấn thân phục vụ và sống đức hạnh, chứ không phải khơi dậy lòng ham muốn quyền lực hay sự kiêu ngạo. Đó chính là điều Abraham Lincoln đã nhấn mạnh ở phần cuối bài diễn văn nhậm chức đầu tiên của mình. Những lời nói ấy từng mang ý nghĩa trọng đại vào thời đó, và ngày nay chúng vẫn giữ nguyên giá trị: “Những sợi dây vô hình của ký ức – trải dài từ mọi chiến trường và nấm mồ của những người yêu nước đến từng trái tim và mái ấm trên khắp dải đất rộng lớn này – rồi sẽ lại hòa vang thành bản hợp xướng của Liên bang, khi chúng được chạm đến – và chắc chắn sẽ được chạm đến – bởi những thiên thần lương thiện trong bản chất con người chúng ta.”
Nguồn : The Washington Post