Theo hiến pháp Hoa Kỳ (Điều I) và quy chế của Hạ viện, khi đảng Dân chủ nắm quyền kiểm soát Hạ viện (dự kiến từ tháng 1/2027) và Dân biểu Robert Garcia đảm nhận vị trí Chủ tịch Ủy ban Giám sát Hạ viện (House Oversight Committee), ủy ban này sở hữu thẩm quyền điều tra sâu rộng đối với nhánh hành pháp và các vấn đề liên quan đến lợi ích công.
Tuy nhiên, việc sử dụng các quyền hạn này đang là tâm điểm tranh cãi pháp lý gay gắt giữa phe Dân chủ tại Quốc hội và Tòa Bạch Ốc.
1. Các công cụ quyền lực của Ủy ban Giám sát Hạ viện
Theo các báo cáo từ Punchbowl News và Democracy Docket, với tư cách Chủ tịch ủy ban điều tra chính của Hạ viện, ông Robert Garcia có thể sử dụng các công cụ sau:
-
Quyền phát trát đòi hầu tòa và cung cấp tài liệu (Subpoena Power): Chủ tịch Ủy ban Giám sát Hạ viện có quyền đơn phương phát trát yêu cầu các cơ quan liên bang, ngân hàng, công ty tư nhân (như các doanh nghiệp đóng góp cho dự án phòng khiêu vũ Tòa Bạch Ốc hoặc các nền tảng tiền điện tử) và cá nhân giao nộp hồ sơ tài chính,hợp đồng, email, hoặc ra điều trần trước Quốc hội.
-
Tổ chức điều trần công khai (Public Hearings): Ủy ban có quyền triệu tập các nhân chứng — bao gồm cựu quan chức, giám đốc điều hành doanh nghiệp hoặc nhà gây quỹ — để thẩm vấn công khai dưới lời tuyên thệ. Việc khai gian trước Quốc hội là trọng tội liên bang.
-
Quyền khởi kiện dân sự và truy tố khinh thường Quốc hội (Contempt & Litigation): Nếu cá nhân hoặc tổ chức từ chối tuân thủ trát đòi, Hạ viện có thể bỏ phiếu kết tội khinh thường Quốc hội (chuyển hồ sơ sang Bộ Tư pháp để truy tố hình sự) hoặc tự khởi kiện ra tòa án liên bang để cưỡng chế thi hành trát đòi tài liệu (civil contempt).
-
Chuyển hồ sơ sang các cơ quan thực thi pháp luật (Criminal Referrals): Ủy ban không có quyền tự truy tố hình sự, nhưng có thể tổng hợp bằng chứng và gửi kiến nghị truy tố đến Bộ Tư pháp hoặc phối hợp với các Tổng chưởng lý cấp tiểu bang (State Attorneys General).
2. Phạm vi áp dụng vào dự án tiền điện tử và quỹ tài trợ
Theo các tài liệu từ nhóm Dân chủ tại Ủy ban Giám sát và các bản tin của CBS News cùng Holland & Knight, các cuộc điều tra dự kiến tập trung vào những khía cạnh pháp lý sau:
-
Xung đột lợi ích và Điều khoản Thù lao (Emoluments Clause): Xem xét liệu các giao dịch mua bán đồng tiền điện tử (như $TRUMP hay World Liberty Financial) từ các thực thể nước ngoài hoặc các khoản tài trợ hàng trăm triệu USD cho dự án xây dựng tại Tòa Bạch Ốc có vi phạm quy định hiến pháp về việc quan chức nhận lợi ích từ chính phủ nước ngoài hoặc các bên tìm kiếm ưu đãi chính sách hay không.
-
Tính minh bạch của hợp đồng và quyên góp: Kiểm tra xem các doanh nghiệp đóng góp cho quỹ xây dựng phòng khiêu vũ Tòa Bạch Ốc có nhận lại các hợp đồng liên bang không qua đấu thầu (no-bid contracts) hoặc các ưu đãi về quy định pháp lý hay không.
3. Giới hạn pháp lý và phản ứng từ Tòa Bạch Ốc
Quyền điều tra của Quốc hội không phải là vô hạn và hiện đang vấp phải sự phản kháng mạnh mẽ từ chính quyền Tổng thống Trump:
-
Yêu cầu về “Mục đích lập pháp chính đáng”: Theo án lệ của Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ (như phán quyết năm 2020 liên quan đến hồ sơ tài chính của ông Trump), trát đòi của Quốc hội bắt buộc phải phục vụ một “mục đích lập pháp chính đáng” (legitimate legislative purpose) — chẳng hạn như để soạn thảo luật mới về đạo đức công vụ hoặc quản lý tiền điện tử — chứ không được dùng để thay thế cơ quan công tố hay nhằm mục đích quấy rối chính trị.
-
Cảnh báo từ Tòa Bạch Ốc: Theo CBS News và AP, Cố vấn Pháp lý Tòa Bạch Ốc William Scharf đã gửi thư cảnh báo tới Dân biểu Robert Garcia, lập luận rằng các phát ngôn của phe Dân chủ cho thấy mục đích trả đũa chính trị thay vì lập pháp. Phía Tòa Bạch Ốc tuyên bố sẽ phản đối pháp lý đối với các trát đòi bị cho là vượt quá thẩm quyền hiến định, đồng thời cảnh báo việc lạm dụng quyền lực để xâm phạm quyền hiến định của công dân có thể dẫn đến các cuộc điều tra ngược lại.
-
Trở ngại thực thi qua Bộ Tư pháp: Ngay cả khi Hạ viện bỏ phiếu kết tội khinh thường Quốc hội đối với các quan chức hành pháp từ chối hợp tác, quyền quyết định có truy tố hình sự hay không vẫn nằm trong tay Bộ Tư pháp (thuộc nhánh hành pháp), khiến quá trình cưỡng chế thông qua tòa án dân sự thường kéo dài nhiều tháng hoặc nhiều năm.
Luật pháp Mỹ quy định như thế nào về việc nhận tài trợ tư nhân để cải tạo các công trình tại Tòa Bạch Ốc?
Theo luật pháp Hoa Kỳ, bản thân Tòa Bạch Ốc không được phép nhận trực tiếp tiền mặt, séc hay tài trợ tài chính từ các cá nhân hoặc doanh nghiệp tư nhân để tự ý xây dựng hay cải tạo công trình. Để huy động nguồn vốn tư nhân hợp pháp, các dự án này phải đi qua những cơ chế trung gian chặt chẽ, chịu sự giám sát của Quốc hội và các quy tắc đạo đức liên bang.
1. Nguyên tắc Hiến pháp và Đạo luật Tiếp nhận Hỗn hợp
-
Quyền nắm giữ ngân sách của Quốc hội (Power of the Purse): Điều I của Hiến pháp Mỹ trao cho Quốc hội độc quyền phê chuẩn ngân sách và điều chỉnh tài sản liên bang. Một Tổng thống không thể tự ý dùng tiền quyên góp tư nhân để thay thế nguồn ngân sách mà Quốc hội chưa phê duyệt.
-
Đạo luật Tiếp nhận Hỗn hợp (Miscellaneous Receipts Act): Đạo luật này quy định bất kỳ quan chức hoặc cơ quan chính phủ nào nhận tiền từ nguồn bên ngoài đều phải nộp thẳng vào Ngân khố Hoa Kỳ (U.S. Treasury), trừ khi có đạo luật cụ thể của Quốc hội cho phép cơ quan đó giữ lại để chi tiêu. Điều này nhằm ngăn chặn nhánh hành pháp “tự cấp vốn” mà không qua sự kiểm soát của Quốc hội.
2. Cơ chế nhận tài trợ hợp pháp qua cơ quan trung gian
Vì khu phức hợp Tòa Bạch Ốc thuộc quyền quản lý bảo tồn của Cục Công viên Quốc gia (National Park Service – NPS) và các quỹ tín thác được Quốc hội ủy quyền, việc nhận tài trợ tư nhân phải tuân theo các quy định chuyên biệt:
-
Thông qua đối tác phi lợi nhuận: Thay vì chuyển tiền cho Tòa Bạch Ốc, các nhà tài trợ phải đóng góp thông qua các tổ chức phi lợi nhuận được công nhận (như White House Historical Association hoặc Trust for the National Mall). Các tổ chức này sau đó ký thỏa thuận hỗ trợ từ thiện (Philanthropic Support Agreement) với NPS.
-
Thẩm định nhà tài trợ (Director’s Order #21): Quy định nội bộ của NPS bắt buộc cơ quan này và các đối tác phải thẩm định kỹ lý lịch nhà tài trợ. Theo đó, chính phủ phải từ chối các khoản đóng góp nếu:
-
Nhà tài trợ đang có tranh chấp kiện tụng với chính phủ liên bang.
-
Khoản tiền có dấu hiệu gây ảnh hưởng đến các quyết định quản lý, cấp phép hoặc hợp đồng của chính phủ (xung đột lợi ích).
-
Việc nhận tiền làm tổn hại đến uy tín và tính công tâm của cơ quan nhà nước.
-
-
Thẩm định thiết kế và bảo tồn: Mọi thay đổi lớn về kiến trúc tại Tòa Bạch Ốc đều phải được Ủy ban Quy hoạch Thủ đô Quốc gia (NCPC) và Ủy ban Mỹ thuật (CFA) xem xét, đồng thời tuân thủ Đạo luật Bảo tồn Lịch sử Quốc gia.
3. Tranh cãi pháp lý quanh dự án phòng khiêu vũ Tòa Bạch Ốc
Dự án xây dựng phòng khiêu vũ tại khu vực Cánh Đông (East Wing) của chính quyền Tổng thống Trump — với tổng mức gây quỹ lên tới hàng trăm triệu USD thông qua tổ chức Trust for the National Mall — đang là tâm điểm của cuộc khủng hoảng pháp lý và điều tra vì những điểm vướng mắc sau:
-
Nghi vấn vượt mặt Quốc hội: Tổ chức Bảo tồn Lịch sử Quốc gia (NTHP) đã khởi kiện chính quyền vì tiến hành tháo dỡ và xây dựng quy mô lớn mà chưa có sự phê chuẩn của Quốc hội. Dù Tòa án Cấp cao D.C. từng ra lệnh tạm dừng thi công vì cho rằng dự án thiếu cơ sở ngân sách đi kèm từ Quốc hội, Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ (vào tháng 8/2026) đã tạm đình chỉ lệnh cấm này để công trình tiếp tục, với lý do tổ chức khởi kiện chưa chứng minh được tư cách pháp lý (standing) trực tiếp, chứ chưa phán quyết dự án là hợp pháp.
-
Lỗ hổng ẩn danh và Đạo luật Vận động Hành lang (LDA): Các thỏa thuận quyên góp cho phép một số nhà tài trợ giữ ẩn danh, làm dấy lên lo ngại thiếu sự thẩm định về nguồn tiền (bao gồm cả rủi ro tiền từ thực thể nước ngoài).Ngoài ra, các tổ chức giám sát đạo đức chỉ ra rằng nhiều tập đoàn lớn đóng góp hàng chục triệu USD (như các công ty công nghệ, tiền điện tử và nhà thầu quốc phòng đang có hợp đồng hoặc vụ kiện với chính phủ) đã không khai báo các khoản tiền này trong báo cáo vận động hành lang theo quy định của Đạo luật LDA.
Đạo luật Công khai Vận động Hành lang (LDA) của Mỹ quy định như thế nào về việc khai báo các khoản tài trợ cho dự án do quan chức chính phủ chỉ định?
Theo Đạo luật Công khai Vận động Hành lang (Lobbying Disclosure Act – LDA) của Hoa Kỳ (được sửa đổi bởi Đạo luật Lãnh đạo Trung thực và Chính phủ Cởi mở năm 2007 – HLOGA), các cá nhân vận động hành lang và các doanh nghiệp/tổ chức có thuê nhân viên vận động hành lang nội bộ (gọi chung là registrants) bị ràng buộc bởi những quy tắc minh bạch tài chính nghiêm ngặt.
Mục tiêu của quy định này là ngăn chặn việc dùng tiền tài trợ cho các dự án gắn với quan chức chính phủ như một hình thức vận động hành lang “cửa sau” (pay-to-play).
1. Nghĩa vụ kê khai trên Mẫu đơn LD-203
Theo mục
2 U.S.C. § 1604(d), hai lần mỗi năm (báo cáo bán niên), các bên đăng ký vận động hành lang bắt buộc phải nộp Mẫu đơn LD-203 công khai cho Thư ký Thượng viện và Lục sự Hạ viện. Trong báo cáo này, họ phải liệt kê chi tiết ngày tháng, số tiền và tên đơn vị nhận tiền đối với bất kỳ khoản đóng góp nào (không giới hạn mức tối thiểu) dành cho:-
Một thực thể do quan chức cấp cao thuộc nhánh lập pháp hoặc nhánh hành pháp (bao gồm Tổng thống, Phó Tổng thống và các quan chức cấp nội các) thành lập, tài trợ, duy trì hoặc kiểm soát.
-
Một thực thể hoặc dự án do quan chức đó chỉ định (“an entity designated by such official”).
-
Các quỹ thư viện tổng thống, ủy ban nhậm chức, hoặc các sự kiện tổ chức nhằm vinh danh, ghi nhận công lao của quan chức đó.
2. Ranh giới pháp lý giữa “Kêu gọi thông thường” và “Chỉ định”
Theo hướng dẫn thi hành chung của Hạ viện và Thượng viện Mỹ (LDA Guidance), không phải mọi lời kêu gọi từ thiện của một quan chức đều kích hoạt nghĩa vụ kê khai LD-203:
-
Không bắt buộc khai báo: Nếu một quan chức chỉ đưa ra lời tuyên bố ủng hộ chung chung hoặc kêu gọi quyên góp cho một tổ chức từ thiện độc lập sẵn có (ví dụ: Hội Chữ thập đỏ) mà quan chức đó không kiểm soát hay điều hành dự án.
-
Bắt buộc khai báo: Khoản đóng góp được coi là “do quan chức chỉ định hoặc kiểm soát” khi quan chức đó trực tiếp khởi xướng dự án, giữ vai trò điều hành, ngồi trong ban quản trị, hoặc trực tiếp yêu cầu nhà tài trợ chuyển tiền vào một quỹ/tổ chức trung gian cụ thể để thực hiện sáng kiến của riêng quan chức đó.
3. Tranh cãi thực tế quanh dự án phòng khiêu vũ Tòa Bạch Ốc
Quy định này chính là cơ sở pháp lý để các tổ chức giám sát đạo đức (như CREW và Campaign Legal Center) cùng phe Dân chủ tại Quốc hội nhắm vào các tập đoàn tài trợ cho dự án phòng khiêu vũ Tòa Bạch Ốc:
-
Lập luận của bên giám sát: Mặc dù tiền được chuyển qua tổ chức phi lợi nhuận Trust for the National Mall (nơi không bị bắt buộc công khai danh sách nhà tài trợ theo luật thuế), dự án này do chính Tổng thống Trump khởi xướng, chỉ đạo thiết kế và thông qua các đầu mối gây quỹ thân cận (như bà Meredith O’Rourke) để vận động doanh nghiệp. Do đó, các tập đoàn có đăng ký vận động hành lang (như Lockheed Martin, Palantir, Microsoft, Amazon…) khi đóng góp đều phải khai báo khoản tiền này trên mẫu LD-203 như một khoản tài trợ cho dự án “do quan chức hành pháp chỉ định/kiểm soát”. (Tính đến đầu năm 2026, mới chỉ có công ty Vantive chủ động kê khai khoản đóng góp này trên LD-203).
-
Lập luận của phía doanh nghiệp: Một số tập đoàn lập luận rằng họ đóng góp thông qua một tổ chức phi lợi nhuận độc lập hỗ trợ Cục Công viên Quốc gia nhằm mục đích bảo tồn lịch sử phi đảng phái, nên không coi đây là khoản chi chịu sự điều chỉnh của luật vận động hành lang.
4. Chế tài xử phạt khi vi phạm LDA
Nếu Thư ký Thượng viện hoặc Lục sự Hạ viện phát hiện thiếu sót trong hồ sơ LD-203 và gửi thông báo nhưng bên vi phạm không khắc phục trong vòng 60 ngày, vụ việc sẽ được chuyển cho Văn phòng Công tố Liên bang (U.S. Attorney for D.C.):
-
Phạt dân sự: Lên tới 200.000 USD cho mỗi lần vi phạm quy định khai báo.
-
Truy cứu hình sự: Nếu cố tình không tuân thủ hoặc khai gian có chủ đích, cá nhân/tổ chức vi phạm có thể bị phạt tiền hình sự và đối mặt với mức án lên tới 5 năm tù giam.