Rõ ràng Nhà Trắng hoặc là không rút ra được bài học nào, hoặc đang chủ động chọn đối đầu với hệ thống tư pháp.
CNN theo lịch sẽ đến lượt mình vào thứ Bảy trong nhóm truyền hình gồm năm mạng luân phiên nhau thực hiện nhiệm vụ đưa tin trên chuyến bay Air Force One, khi Tổng thống Trump tới Knoxville, Tennessee.
Thay vào đó, Nhà Trắng đã ngăn CNN tham gia chuyến bay và trao vị trí đó cho Real America’s Voice News, một mạng truyền hình bảo thủ thậm chí không phải là thành viên của nhóm truyền hình luân phiên này. (Al Jazeera)
Động thái này diễn ra chỉ hai ngày sau khi Thẩm phán liên bang Timothy Kelly tạm thời bác bỏ lệnh cấm CNN, MS NOW và Politico hoạt động trong khuôn viên Nhà Trắng.
Thẩm phán Kelly cho rằng chính quyền đã không đưa ra được bằng chứng thực tế để hỗ trợ tuyên bố rằng hoạt động đưa tin của các tổ chức này gây ra mối đe dọa đối với an ninh quốc gia. (The Washington Post)
Tuy nhiên, lệnh của thẩm phán cụ thể liên quan đến quyền tiếp cận Nhà Trắng, chứ không trực tiếp đề cập đến Air Force One hay việc phân công các vị trí trong nhóm báo chí luân phiên.
Dù vậy, CNN và các tổ chức truyền thông liên quan cho rằng phán quyết cũng bao gồm quyền tham gia nhóm báo chí luân phiên.
Và đây không phải là một đặc quyền riêng dành cho CNN.
Nhóm truyền hình này tồn tại vì không gian trên các chuyến công du của tổng thống có giới hạn: mỗi lần một mạng truyền hình đảm nhiệm việc đi cùng tổng thống, ghi hình và chia sẻ hình ảnh cho toàn bộ các cơ quan báo chí khác.
Khi Trump ban đầu cấm CNN, bốn thành viên còn lại — ABC, CBS, NBC và Fox News — đã ngừng tham gia nhóm này để thể hiện sự đoàn kết. Sau đó nhóm mới hoạt động trở lại vào thứ Sáu. (Al Jazeera)
Rồi đến lượt CNN vào thứ Bảy — và đột nhiên Nhà Trắng của Trump quyết định rằng quy tắc luân phiên không còn được áp dụng nữa.
Bản thân Trump cũng đưa ra lời giải thích khá rõ về thái độ thù địch của ông vào sáng thứ Bảy, một lần nữa nổi giận gọi CNN và MS NOW là “FAKE NEWS”, đồng thời phàn nàn rằng phần lớn tin tức của họ về ông đều mang tính tiêu cực.
Một nền báo chí tự do không tồn tại để cung cấp cho tổng thống những tin tức mà ông muốn nghe.
Và nhóm báo chí luân phiên không phải là một chương trình “thưởng cho những cơ quan truyền thông thân thiện với tổng thống”, trong đó những cơ quan báo chí được tổng thống ưa thích được hưởng vị trí tốt còn những cơ quan chỉ trích ông bị bỏ lại trên đường băng.
Trump không có quyền quyết định người dân Mỹ được phép nghe tiếng nói của nhà báo nào chỉ vì ông không thích những gì họ nói.
Nếu ông muốn đối đầu, ông sẽ có được một cuộc đối đầu.
Chúng tôi đứng về phía các mạng truyền hình.
Nếu bạn cũng vậy, hãy thích và chia sẻ bài viết này.
Bình luận: Vấn đề thực sự không chỉ là CNN có được lên Air Force One hay không
Điểm đáng chú ý nhất của sự việc này không nằm ở chiếc ghế trên Air Force One, mà nằm ở câu hỏi lớn hơn: Tổng thống có thể dùng quyền kiểm soát khả năng tiếp cận tổng thống để thưởng cho báo chí thân thiện và gây bất lợi cho báo chí mà ông không thích hay không?
Đây là nơi câu chuyện chuyển từ một tranh chấp giữa Trump và CNN thành một vấn đề về cấu trúc quyền lực giữa Nhà Trắng và báo chí.
1. Cần phân biệt hai chuyện: lệnh của thẩm phán và quyền lên Air Force One
Đây là điểm bài gốc hơi quá lời khi gọi động thái này là Trump “thách thức lệnh tòa”.
Ngày 24/9, Judge Timothy Kelly ra lệnh tạm thời khôi phục quyền tiếp cận Nhà Trắng của CNN, MS NOW và Politico trong 14 ngày, trong khi vụ kiện tiếp tục được xét. Ông cho rằng các nguyên đơn có khả năng chứng minh chính quyền đã vi phạm quyền tố tụng theo Tu chính án thứ Năm. (The Washington Post)
Nhưng lệnh đó không nói trực tiếp: CNN phải được lên Air Force One.
Vì vậy, về mặt pháp lý, chưa thể nói đơn giản:
“Trump vi phạm lệnh của thẩm phán bằng cách cấm CNN lên Air Force One.”
Cách chính xác hơn là:
Nhà Trắng đã thực hiện một biện pháp hạn chế tiếp cận mới ngay sau khi tòa án buộc chính quyền khôi phục quyền tiếp cận Nhà Trắng của CNN.
CNN cho rằng lệnh của Kelly bao trùm cả quyền tham gia pool; chính quyền có thể lập luận ngược lại rằng Air Force One và pool là một vấn đề riêng. Đây sẽ là một trong những câu hỏi pháp lý đáng chú ý tiếp theo. (Al Jazeera)
2. Nhưng việc thay CNN bằng Real America’s Voice mới là chi tiết đáng chú ý
Đây là phần có ý nghĩa thể chế.
CNN là thành viên của television network pool. Pool được thiết kế để giải quyết một vấn đề rất thực tế: không phải tất cả các mạng truyền hình đều có thể cùng lên máy bay tổng thống.
Một mạng được phân công ghi hình, sau đó chia sẻ hình ảnh cho những mạng còn lại.
CNN được cho là đã đến lượt trong vòng luân phiên.
Nhưng hướng dẫn của Nhà Trắng cho chuyến Knoxville lại đưa Real America’s Voice vào vị trí thay thế, mặc dù RAV không thuộc nhóm truyền hình luân phiên truyền thống. (Al Jazeera)
Do đó, câu hỏi quan trọng không phải là:
“Trump có quyền quyết định ai được lên máy bay của mình không?”
Mà là:
“Nếu chính quyền thay đổi quy tắc tiếp cận báo chí, tiêu chuẩn lựa chọn có được áp dụng nhất quán và không dựa trên thái độ chính trị của cơ quan báo chí hay không?”
Đó là hai câu hỏi hoàn toàn khác nhau.
3. Đây cũng giải thích tại sao Fox News trở thành một chi tiết rất quan trọng
Khi CNN bị loại trước đó, ABC, CBS, NBC và Fox News đã cùng ngừng tham gia pool. Đây là một điểm rất đáng chú ý bởi Fox News thường được xem là có quan hệ chính trị gần với Trump hơn các mạng truyền hình còn lại.
Điều này biến vấn đề từ:
Trump vs. CNN
thành:
Nhà Trắng vs. quy tắc tiếp cận báo chí.
Nếu các mạng truyền hình khác chấp nhận một hệ thống trong đó tổng thống có thể thay đổi thành viên pool theo mức độ thân thiện chính trị, thì bản thân cơ chế pool sẽ thay đổi bản chất.
AP cũng mô tả pool hiện nay như một điểm nóng trong tranh chấp giữa chính quyền Trump và quyền tự do báo chí. (AP News)
4. Điểm nguy hiểm nhất nằm ở “tiền lệ”
Giả sử một tổng thống nói:
“Tôi không thích CNN nên CNN không được đi.”
Ngày mai một tổng thống khác có thể nói:
“Tôi không thích Fox News nên Fox không được đi.”
Sau đó tổng thống thứ ba có thể nói:
“Tôi không thích MSNBC, NBC hoặc một tờ báo nào đó nên họ không được tiếp cận.”
Nếu quyền tiếp cận báo chí trở thành phần thưởng chính trị, thì chính phủ không cần phải kiểm duyệt nội dung trực tiếp.
Chỉ cần kiểm soát:
- ai được vào Nhà Trắng;
- ai được dự sự kiện;
- ai được lên Air Force One;
- ai được tham gia pool;
- ai được tiếp cận tổng thống;
- ai nhận được hình ảnh chính thức;
- và ai bị loại khỏi những nguồn thông tin đó.
Đó là một hình thức kiểm soát môi trường thông tin, dù nó khác với kiểm duyệt trực tiếp.
5. Nhưng cũng cần nhìn từ phía lập luận của Nhà Trắng
Để phân tích công bằng, cần tách quyền tự do báo chí khỏi quyền tiếp cận một phương tiện vận chuyển của tổng thống.
Không phải mọi nhà báo đều có quyền đương nhiên được ngồi trên Air Force One.
Không gian hữu hạn và vấn đề an ninh, hậu cần là có thật.
Vì vậy, câu hỏi pháp lý không đơn giản là:
“CNN có quyền lên Air Force One hay không?”
Mà là:
“Tiêu chuẩn lựa chọn ai được lên có được áp dụng theo những tiêu chí trung lập, nhất quán và không mang tính trả đũa đối với nội dung báo chí hay không?”
Đây chính là nơi vụ việc trở nên đáng chú ý về Tu chính án thứ Nhất.
6. Điều đáng chú ý hơn nữa: Trump đang biến “access” thành một công cụ quyền lực
Trong cuộc tranh chấp này có một chuỗi sự kiện rất rõ:
Trump chỉ trích CNN/MS NOW → Nhà Trắng cấm họ vào → các hãng kiện → Judge Kelly buộc khôi phục quyền tiếp cận → CNN trở lại Nhà Trắng → CNN đến lượt tham gia pool → Nhà Trắng thay CNN bằng một mạng không thuộc pool.
Chuỗi này chưa đủ để kết luận rằng động cơ pháp lý của Nhà Trắng là trả đũa CNN.
Nhưng nó tạo ra một câu hỏi về động cơ và tiêu chuẩn hành chính mà tòa án có thể phải xem xét nếu tranh chấp tiếp tục.
Đặc biệt, chính Judge Kelly trước đó đã nhận xét rằng chính quyền không đưa ra được tài liệu hoặc lời khai hỗ trợ đầy đủ cho lập luận an ninh quốc gia của mình. (Al Jazeera)
7. Và đây chính là chỗ câu chuyện “Điếu Cày trong Nhà Trắng” trở nên có ý nghĩa
Nếu nhìn rộng hơn, có một nghịch lý lịch sử rất đáng suy nghĩ:
Một nhà báo từng bị chính quyền Việt Nam bỏ tù vì hoạt động báo chí có thể đứng trong Nhà Trắng để nói về tự do báo chí của Việt Nam; nhưng ngay trong Nhà Trắng, quyền tiếp cận báo chí của chính các cơ quan truyền thông Mỹ lại đang trở thành một vấn đề được đưa ra trước tòa.
Hai hệ thống chính trị dĩ nhiên không thể đánh đồng với nhau.
Nhưng điểm chung đáng quan sát là quyền lực luôn có xu hướng muốn kiểm soát người truyền đạt thông tin về quyền lực.
Khác biệt căn bản của một nhà nước pháp quyền là ở chỗ: khi quyền lực hành pháp vượt quá giới hạn, báo chí có thể kiện chính phủ và một tòa án độc lập có thể buộc chính phủ phải tuân thủ luật.
Đó chính là phần quan trọng nhất của câu chuyện hiện nay.
Air Force One chỉ là chiếc máy bay. Vấn đề lớn hơn là ai có quyền quyết định cánh cửa thông tin của Nhà Trắng mở cho ai — và tiêu chuẩn đó có thay đổi theo mức độ tổng thống thích hay không thích nội dung báo chí hay không.
Và vụ CNN–Trump hiện đã đi từ tranh chấp truyền thông → tranh chấp quyền tiếp cận → tranh chấp pháp lý → vấn đề về giới hạn quyền lực hành pháp. (pbs.org)