Câu hỏi lớn sau cuộc gặp Trump–Tập tại Nhà Trắng không phải là hai nhà lãnh đạo có bắt tay hay không, mà là họ đã giải quyết được bao nhiêu trong những vấn đề đang đẩy Mỹ và Trung Quốc vào một cuộc cạnh tranh dài hạn.
Ngày 24/9, Tổng thống Donald Trump tiếp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Nhà Trắng trong một cuộc gặp được chuẩn bị với nghi thức cấp nhà nước đặc biệt. Nhưng phía sau những hình ảnh bắt tay, thảm đỏ và lễ nghi ngoại giao là một thực tế khác: Washington và Bắc Kinh vẫn chưa giải quyết được những bất đồng căn bản về thương mại, đất hiếm, công nghệ, trí tuệ nhân tạo và Đài Loan.
Theo Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent, hai bên đã đồng ý kéo dài thỏa thuận đình chiến thương mại thêm khoảng hai tháng, đến ngày 10/1/2027. Điều đó giúp tránh một vòng leo thang thuế quan ngay trong ngắn hạn.
Nhưng đình chiến không phải là một hiệp định thương mại lâu dài.
Reuters nhận định việc gia hạn chỉ đẩy những vấn đề khó nhất — thuế quan, lượng hàng Trung Quốc mua từ Mỹ, đất hiếm và các hạn chế công nghệ — sang vòng thương lượng tiếp theo.
Nói cách khác, hai bên chưa tháo được nút thắt; họ chỉ quyết định chưa kéo mạnh sợi dây thêm một lần nữa.
1. Đình chiến thương mại: ai đang mua thêm thời gian?
Cuộc chiến thương mại Mỹ–Trung đã cho thấy một nghịch lý.
Mỹ có lợi thế rất lớn về công nghệ, tài chính, thị trường tiêu dùng và các doanh nghiệp công nghệ hàng đầu. Nhưng Trung Quốc lại có những đòn bẩy mà Washington khó thay thế trong thời gian ngắn, đặc biệt là năng lực sản xuất công nghiệp, chuỗi cung ứng và vị trí thống trị trong khai thác, tinh luyện đất hiếm.
Vì thế, một cuộc đối đầu thương mại toàn diện không đơn giản là Mỹ áp thuế lên Trung Quốc rồi Trung Quốc chịu thiệt.
Mỗi bên đều có khả năng gây tổn thương cho bên kia.
Thỏa thuận đình chiến giúp Mỹ tránh một cú sốc mới đối với doanh nghiệp và người tiêu dùng, trong khi Trung Quốc có thêm thời gian duy trì thị trường xuất khẩu và điều chỉnh chuỗi cung ứng.
Nhưng thời gian không chỉ có giá trị đối với một bên.
Washington có thêm thời gian để xây dựng năng lực sản xuất đất hiếm, đa dạng hóa chuỗi cung ứng và phát triển công nghệ.
Bắc Kinh cũng có thêm thời gian để củng cố năng lực nội địa trong chất bán dẫn, AI, công nghiệp quốc phòng và giảm sự phụ thuộc vào công nghệ Mỹ.
Vì vậy, câu hỏi thực sự là:
Hai tháng đình chiến đang giúp bên nào chuẩn bị tốt hơn cho vòng cạnh tranh tiếp theo?
Chưa thể có câu trả lời chắc chắn.
2. Lá bài đất hiếm cho thấy vì sao Mỹ chưa thể “tách khỏi Trung Quốc” ngay lập tức
Đây có lẽ là một trong những điểm đáng chú ý nhất của cuộc gặp.
Trung Quốc vẫn giữ vị trí thống trị trong khai thác và đặc biệt là khâu tinh luyện, chế biến đất hiếm.
Theo Reuters ngày 24/9, sản lượng của Mỹ đối với hai loại đất hiếm được sử dụng phổ biến nhất đã tăng hơn ba lần kể từ khi Trump trở lại Nhà Trắng. Nhưng sản xuất trong nước hiện mới đáp ứng khoảng 42% nhu cầu của Mỹ, và trong vòng năm năm tới Washington vẫn có thể phải nhập khẩu gần một phần tư nhu cầu.
Đó là một khoảng cách chiến lược rất lớn.
Bởi đất hiếm không chỉ nằm trong điện thoại hay xe điện.
Chúng đi vào nam châm vĩnh cửu, động cơ, máy tính, thiết bị công nghiệp và nhiều hệ thống quốc phòng.
Đáng chú ý hơn nữa, vấn đề không chỉ là có quặng hay không.
Mỹ có thể khai thác quặng ở Mỹ hoặc đồng minh, nhưng để biến chúng thành vật liệu có chất lượng công nghiệp và quốc phòng cần cả một chuỗi tinh luyện, chế biến và sản xuất nam châm.
Đây chính là nơi Trung Quốc có lợi thế lớn.
Vì vậy, Washington có thể tuyên bố xây dựng chuỗi cung ứng độc lập, nhưng việc “tách khỏi Trung Quốc” trên toàn bộ chuỗi giá trị là một quá trình nhiều năm, không phải một quyết định hành chính.
Và đó chính là lý do đất hiếm trở thành một trong những quân bài quan trọng nhất của Tập Cận Bình.
3. H200, AI và câu hỏi khó hơn: Mỹ muốn bán công nghệ hay muốn giữ khoảng cách công nghệ?
Nếu đất hiếm là một đòn bẩy của Trung Quốc thì AI và chất bán dẫn là một trong những đòn bẩy chiến lược của Mỹ.
Đây là nơi cuộc gặp Trump–Tập trở nên đặc biệt phức tạp.
Hai nước không chỉ tranh giành thị trường. Họ đang cạnh tranh về năng lực tính toán, chip AI, trung tâm dữ liệu, mô hình nền tảng, phần mềm và hệ sinh thái công nghệ.
NVIDIA, OpenAI, Google và các công ty công nghệ Mỹ đứng ở trung tâm của hệ sinh thái này.
Nhưng Mỹ lại phải đối mặt với một mâu thuẫn:
Càng hạn chế công nghệ Mỹ bán cho Trung Quốc, Mỹ càng bảo vệ được khoảng cách công nghệ — nhưng cũng càng hạn chế thị trường của chính các doanh nghiệp Mỹ.
Ngược lại, càng mở cửa bán chip tiên tiến cho Trung Quốc, doanh nghiệp Mỹ càng có thị trường, nhưng Washington phải đối mặt với câu hỏi an ninh quốc gia: Trung Quốc có thể sử dụng năng lực tính toán đó để phát triển AI nhanh hơn, kể cả trong lĩnh vực quân sự hay không?
Đây là lý do câu chuyện NVIDIA H200 không thể chỉ được nhìn dưới góc độ “bán được bao nhiêu chip”.
Vấn đề lớn hơn là:
Mỗi thế hệ chip Mỹ bán cho Trung Quốc có làm Trung Quốc tiến gần hơn tới biên giới công nghệ Mỹ hay không?
Và nếu câu trả lời là có, Washington phải xác định đâu là mức công nghệ mà Mỹ sẵn sàng thương mại hóa và đâu là mức phải giữ lại vì lý do an ninh quốc gia.
Tại cuộc gặp ngày 24/9, Trump và Tập đều nói về AI nhưng cách tiếp cận vẫn khác nhau. Trump nhấn mạnh việc không muốn áp đặt thêm các “hàng rào” mới đối với AI, trong khi Tập nói rằng hai nước phải bảo đảm AI phát triển dưới sự kiểm soát của con người.
Reuters đánh giá cạnh tranh AI giữa hai nước nhiều khả năng sẽ hạn chế phạm vi của những thỏa thuận thực chất.
Nói cách khác, AI có thể là lĩnh vực hợp tác, nhưng cũng chính là một trong những chiến trường cạnh tranh quyết liệt nhất.
4. Đài Loan: cái bắt tay kinh tế không xóa được vấn đề an ninh
Nếu thương mại và AI là những vấn đề có thể mặc cả thì Đài Loan lại thuộc một tầng khác.
Theo Reuters, Tập Cận Bình tiếp tục yêu cầu Washington xử lý vấn đề Đài Loan một cách “thận trọng” và thúc đẩy lập trường phản đối độc lập cho Đài Loan.
Cho đến ngày 24/9, chưa có dấu hiệu cho thấy chính quyền Trump thay đổi công thức chính sách lâu nay của Washington về vấn đề này.
Điều này rất đáng chú ý.
Bởi một cuộc đình chiến thương mại có thể được gia hạn.
Thuế quan có thể được điều chỉnh.
Các hợp đồng mua bán có thể được ký.
Nhưng một thay đổi trong chính sách Đài Loan có thể làm thay đổi tính toán chiến lược của toàn bộ khu vực Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương.
Do đó, việc Trump và Tập nói chuyện thân thiện không đồng nghĩa với việc cạnh tranh chiến lược đã giảm xuống.
Ngoại giao có thể làm giảm nhiệt độ của quan hệ; nhưng không nhất thiết làm biến mất xung đột lợi ích.
5. “Bẫy Thucydides”: điều đáng chú ý nằm dưới bàn đàm phán
Tập Cận Bình cũng nhắc tới khái niệm “Bẫy Thucydides” — giả thuyết cho rằng sự cạnh tranh giữa một cường quốc đang trỗi dậy và một cường quốc hiện hữu có thể dẫn tới xung đột.
Tập nói rằng cái bẫy này có thể tránh được và kêu gọi hai quân đội duy trì đối thoại thường xuyên để ngăn ngừa khủng hoảng.
Đây là một chi tiết đáng chú ý.
Bởi khi Mỹ và Trung Quốc cạnh tranh trên quá nhiều mặt trận — thương mại, chip, AI, đất hiếm, Đài Loan, quân sự — nguy cơ lớn nhất không nhất thiết là một bên chủ động muốn chiến tranh.
Nguy cơ có thể đến từ tính toán sai lầm.
Một cuộc chạm trán trên không.
Một sự cố trên biển.
Một cuộc tập trận bị hiểu sai.
Một lệnh trừng phạt mới.
Một quyết định xuất khẩu chip.
Hoặc một cuộc khủng hoảng ở Đài Loan.
Khi hai hệ thống quân sự cạnh tranh trực tiếp, các kênh liên lạc khẩn cấp có thể quan trọng không kém những tuyên bố ngoại giao.
6. Trump–Tập không phải là hai người đang tìm kiếm một “thỏa thuận cuối cùng”
Có lẽ đây là cách quan trọng nhất để nhìn cuộc gặp.
Không nên chỉ hỏi:
Trump thắng hay Tập thắng?
Câu hỏi hữu ích hơn là:
Hai bên đang trao đổi những gì để giữ cho cuộc cạnh tranh không vượt khỏi tầm kiểm soát?
Mỹ muốn gì?
- Trung Quốc mua thêm hàng hóa Mỹ.
- Duy trì dòng chảy đất hiếm và khoáng sản chiến lược.
- Giảm các hoạt động liên quan tới fentanyl.
- Giữ ổn định thương mại.
- Nhưng đồng thời Washington vẫn muốn duy trì các hạn chế đối với những công nghệ mà họ xem là nhạy cảm về an ninh.
Trung Quốc muốn gì?
- Duy trì tiếp cận thị trường Mỹ.
- Ổn định thương mại.
- Giảm áp lực thuế quan.
- Giữ quyền tiếp cận công nghệ và thị trường toàn cầu.
- Và bảo đảm rằng vấn đề Đài Loan không bị đẩy sang một hướng bất lợi cho Bắc Kinh.
Những lợi ích này chồng lấn ở một số nơi nhưng xung đột ở những nơi khác.
Đó là lý do một thỏa thuận đình chiến có thể tồn tại song song với một cuộc cạnh tranh chiến lược ngày càng sâu sắc.
7. Hai tháng tới có thể quan trọng hơn chính cuộc bắt tay hôm nay
Nếu nhìn cuộc gặp ngày 24/9 như một điểm kết thúc, chúng ta có thể bỏ qua điều quan trọng nhất.
Nó có thể chỉ là điểm bắt đầu của một vòng thương lượng mới.
Đến tháng 1/2027, Washington và Bắc Kinh sẽ phải đối mặt với những câu hỏi cụ thể hơn:
Trung Quốc có thực hiện đầy đủ các cam kết mua hàng Mỹ hay không?
Dòng đất hiếm sang Mỹ có thực sự ổn định hay không?
Mỹ sẽ giữ những hạn chế nào đối với chip AI?
Các công ty Mỹ có được tiếp cận thị trường Trung Quốc đến đâu?
Washington sẽ xử lý thế nào với các khoản đầu tư và công nghệ có khả năng chuyển giao sang Trung Quốc?
Và quan trọng nhất:
Hai nước đang xây dựng một cơ chế cạnh tranh có kiểm soát — hay chỉ đang trì hoãn vòng đối đầu kế tiếp?
Đó là hai khả năng hoàn toàn khác nhau.
Nếu các cuộc đình chiến liên tục tạo ra những thỏa thuận có thể kiểm chứng, cơ chế giải quyết tranh chấp và giảm dần những điểm dễ bùng nổ, nó có thể trở thành nền móng cho một quan hệ cạnh tranh ổn định hơn.
Nhưng nếu mỗi lần gia hạn chỉ nhằm tránh một cú sốc ngắn hạn, trong khi các vấn đề về công nghệ, đất hiếm, Đài Loan và an ninh vẫn tích tụ, thì “đình chiến” chỉ có nghĩa là đồng hồ đếm ngược được đặt lại.
Kết luận: Cái bắt tay chỉ là hình ảnh; chuỗi cung ứng mới là quyền lực
Cuộc gặp Trump–Tập ngày 24/9 cho thấy một điều rất rõ:
Mỹ và Trung Quốc không thể dễ dàng tách khỏi nhau, nhưng cũng không còn tin tưởng nhau đủ để quay lại quan hệ kinh tế như trước.
Họ cần nhau về thương mại.
Cạnh tranh với nhau về công nghệ.
Phụ thuộc lẫn nhau ở một số chuỗi cung ứng.
Và đối đầu về an ninh ở những điểm như Đài Loan.
Đó là lý do “đình chiến thương mại” có thể là cần thiết đối với cả hai bên, nhưng không nên nhầm nó với hòa giải chiến lược.
Trump và Tập có thể bắt tay hôm nay.
Nhưng ngày mai, các kỹ sư Mỹ vẫn phải xây chuỗi cung ứng đất hiếm mới; các công ty Trung Quốc vẫn phải tìm cách giảm phụ thuộc vào chip Mỹ; Washington vẫn phải quyết định xuất khẩu AI đến đâu; Bắc Kinh vẫn phải tính toán đòn bẩy từ đất hiếm; và cả hai quân đội vẫn phải tránh một sự cố có thể biến cạnh tranh thành khủng hoảng.
Vì vậy, câu hỏi lớn nhất sau cái bắt tay Trump–Tập không phải là “họ đã hòa giải chưa?”
Mà là:
Hai cường quốc đang dùng khoảng thời gian đình chiến này để xây dựng một luật chơi mới — hay chỉ để chuẩn bị tốt hơn cho vòng cạnh tranh tiếp theo?
Nguồn chính
- Reuters, 24/9/2026 — “Five takeaways from Trump’s summit with Xi in Washington”: thông tin về gia hạn đình chiến đến tháng 1/2027, thương mại, AI, Đài Loan và đối thoại quân sự. Reuters — Five takeaways from Trump’s summit with Xi
- Reuters, 24/9/2026 — “Trump-Xi summit in Washington features great fanfare but low expectations”: diễn biến cuộc gặp, các vấn đề chưa giải quyết, đất hiếm, AI, Đài Loan và cán cân thương mại. Reuters — Trump-Xi summit in Washington
- Reuters, 24/9/2026 — “China’s rare earths dominance to overshadow Trump’s talks with Xi”: số liệu về năng lực đất hiếm của Mỹ, sự phụ thuộc vào Trung Quốc và chuỗi tinh luyện. Reuters — China’s rare earths dominance
- Reuters, 18/9/2026 — “US Treasury’s Bessent to discuss AI, rare earths with China’s He”: chương trình nghị sự trước thượng đỉnh, AI, đất hiếm, thương mại và các cam kết mua hàng. Reuters — Bessent–He talks on AI and rare earths
- Associated Press, 19/9/2026 — “Trump will be at the airport to greet Xi…”: chương trình chuyến thăm, các vấn đề thuế quan, AI và đất hiếm được đặt lên bàn đàm phán. AP — Trump and Xi state visit agenda
- Council on Foreign Relations, 22/9/2026 — “Ten Issues to Watch at the Trump-Xi Summit in Washington”: phân tích bối cảnh chiến lược của cuộc gặp và những vấn đề cần theo dõi. CFR — Ten Issues to Watch at the Trump-Xi Summit