Cuộc điều tra của CBC/Radio-Canada tiết lộ: Công ty Việt Nam nhắm vào người Canada bằng tin giả do AI tạo ra để kiếm lời
Một cuộc điều tra của CBC/Radio-Canada đã phát hiện hàng trăm trang Facebook và trang web có nguồn gốc từ Việt Nam chuyên tạo ra các nội dung sai lệch và giả mạo. (Ảnh minh họa: Daniel Rofusz/CBC; Juana Gibbs/YouTube, Life is Colorful/Facebook)
Ảnh minh họa: Daniel Rofusz/CBC; Juana Gibbs/YouTube, Life is Colorful/Facebook
Eric Szeto, Jeff Yates, Christian Paas-Lang, Jordan Pearson, Ivan Angelovski · CBC News ·
Tại một bữa tiệc công ty có các linh vật nhảy múa và màn trình diễn pháo hoa vào đầu năm 2026, CEO của HTV Network đã đứng trên sân khấu, tay cầm tấm biển ghi dòng chữ tiếng Việt: “Doanh Thu Đột Phá” (Record Revenue).
CEO Ngô Anh Tân có lý do để ăn mừng vào đêm đó. Kể từ khi ra mắt với tư cách là một công ty truyền thông quốc tế kết nối thế giới bằng nền báo chí uy tín cách đây gần hai năm, HTV hiện đã có ít nhất 100 nhân viên, theo thông tin tuyển dụng tại Việt Nam.
Tuy nhiên, những gì công ty này tuyên bố thực hiện lại hoàn toàn trái ngược với bản chất thực sự của nó; đây là kết quả phát hiện từ cuộc điều tra của bộ phận điều tra hình ảnh thuộc CBC và nhóm Décrypteurs của Radio-Canada.
XEM | Điều tra về một “trại sản xuất nội dung rác” bằng AI tại Việt Nam:
Vạch trần đế chế tin giả do AI tạo ra tại Việt Nam nhắm vào người Canada
Một mạng lưới gồm hàng trăm trang web và trang Facebook đang lan truyền tin giả tới khán giả toàn cầu, bao gồm cả người Canada. Nhóm điều tra hình ảnh của CBC và nhóm Décrypteurs của Radio-Canada đã lần theo dấu vết mạng lưới này đến một công ty tại Việt Nam – nơi tuyên bố có hơn 100 nhân viên – nhằm phơi bày cách thức vận hành của nền kinh tế thông tin sai lệch toàn cầu.
Ông Ngô và đội ngũ của mình bí mật điều hành một đế chế sản xuất nội dung rác bằng AI từ Hà Nội, Việt Nam. Họ làm nhiễu loạn các bảng tin mạng xã hội trên toàn thế giới, nhắm mục tiêu vào người dùng bằng nội dung giả mạo và các câu chuyện giật gân, từ tin đồn Elon Musk cấm xe Tesla tại Canada cho đến các bài đăng kiểu “câu view” (clickbait) lợi dụng vụ nổ súng ở Tumbler Ridge. Nhóm nghiên cứu đã phát hiện gần 200 trang Facebook — với tổng cộng hơn 55 triệu người theo dõi — chuyên chia sẻ các liên kết dẫn đến khoảng 50 trang web có liên hệ với HTV; các trang web này kiếm doanh thu từ việc hiển thị quảng cáo, thường là đặt cạnh những nội dung chính trị và tôn giáo mang tính kích động hoặc sai lệch.
Ông Ngô Anh Tân, chủ sở hữu HTV, cầm tấm biển có dòng chữ “Doanh thu kỷ lục” trong một buổi tiệc của công ty. Buổi tiệc có cả màn bắn pháo hoa và tiết mục nhảy của các nhân vật mascot hình ếch. (Minh họa: Daniel Rofusz/CBC; Nhung Nhung/Facebook, Trang Dang/Facebook)
Ảnh: (Minh họa: Daniel Rofusz/CBC; Nhung Nhung/Facebook, Trang Dang/Facebook)
“Quy mô của những gì đang diễn ra ở đây thực sự gây choáng ngợp,” Fenwick McKelvey, giáo sư chuyên ngành truyền thông tại Đại học Concordia ở Montreal, nhận định. “Đó hoàn toàn là hành vi lừa dối.”
Mạng lưới HTV có tên gọi trùng với một đài truyền hình nhà nước hợp pháp của Việt Nam, điều này gây khó khăn cho việc truy vết các hoạt động của họ.
‘Ai cũng có lợi, ngoại trừ người dân Canada’
Mô hình hoạt động khá đơn giản: Công ty sản xuất hàng loạt nội dung do AI tạo ra — chẳng hạn như tin giả về việc Mỹ mất một thành phố lớn sau cuộc tấn công của Tổng thống Nga Vladimir Putin — sau đó đăng tải lên các trang Facebook do họ quản lý kèm theo một đường dẫn (hyperlink).
Đường dẫn này sẽ đưa người dùng đến một trong số nhiều trang web của HTV, nơi các quảng cáo cho những sản phẩm hoặc dịch vụ như thuốc trị nấm, Ngân hàng Montreal hay du lịch Nova Scotia xuất hiện dày đặc trên các bài viết. Các quảng cáo trên những trang web mà CBC xem được hiển thị thông qua các nền tảng của bên thứ ba, chứ không phải do chính các công ty đó trực tiếp thực hiện.
Kết quả phân tích của CBC/Radio-Canada cho thấy trong một số trường hợp, bản thân các trang Facebook này cũng được dùng để kiếm tiền.
Ông Ngô, CEO của HTV, đã phản hồi qua tin nhắn với CBC/Radio-Canada rằng ông không sở hữu trang Facebook hay trang web nào cả. Khi được hỏi tại sao số điện thoại của mình lại trùng khớp với số điện thoại trên trang web của HTV, ông cho rằng có thể ai đó đã lấy cắp thông tin cá nhân của mình. Tuy nhiên, hồ sơ doanh nghiệp và tài liệu đăng ký tên miền cũng cho thấy sự trùng khớp với thông tin cá nhân của ông Ngô.
Ông Ngo liên tục phủ nhận việc biết về các trang web hoặc trang Facebook của HTV. Khi được yêu cầu bình luận bằng văn bản, ông Ngo trả lời: “Tôi không hiểu ý bạn là gì.”
Ngày hôm sau, trang web của công ty HTV đã bị gỡ bỏ. Trang cá nhân Facebook của ông Ngo được chuyển sang chế độ riêng tư, và nhiều dấu vết kỹ thuật số mà CBC/Radio-Canada dùng để liên kết công ty này với các tài khoản và trang web cũng biến mất.
Ông Aengus Bridgman, giám đốc Media Ecosystem Observatory (một dự án hợp tác giữa Đại học McGill và Đại học Toronto), cho biết Facebook khuyến khích loại nội dung kém chất lượng nhưng có khả năng thu hút lượt nhấp chuột này.
Meta, công ty mẹ của Facebook, gần đây đã mời người dùng tham gia chương trình dành cho nhà sáng tạo nội dung, nơi họ có thể kiếm tiền từ các video ngắn (Reels), hình ảnh và bài đăng văn bản.
“Vấn đề này chỉ có thể được giải quyết nếu Meta phải trả giá cho việc dung túng loại hình lừa đảo này, một cái giá thực sự và cụ thể… [một] khoản phạt tài chính,” ông Bridgman nói. “Họ thu được lượt tương tác trên nền tảng của mình. Họ kiếm được tiền. Tất cả các bên đều có lợi, ngoại trừ người dân, doanh nghiệp và nền dân chủ của Canada.”
Meta đã không phản hồi yêu cầu bình luận của CBC/Radio-Canada.
Bằng cách kết hợp các tài liệu doanh nghiệp, hoạt động đưa tin thực tế tại Việt Nam và các phần mềm như DomainTools, Darkside và OSINT Industries, nhóm phóng viên CBC/Radio-Canada đã vạch trần mối liên hệ giữa HTV Network với mạng lưới các trang Facebook và trang web chuyên nhắm đến khán giả tại Anh, Châu Âu, Hoa Kỳ và Canada.
Mọi chuyện bắt đầu từ một báo cáo vào tháng 6 năm 2026 của Media Ecosystem Observatory về “Nền kinh tế tin tức rác” (News Slop Economy) trên Facebook; báo cáo này đã xác định hàng trăm trang Facebook và trang web được vận hành từ Việt Nam.
Dựa trên báo cáo đó, CBC/Radio-Canada đã phát hiện một địa chỉ email đặc biệt — có chứa chuỗi ký tự “kolax9843” — trên một trong những trang web mà MEO đã xác định.
Địa chỉ email này là đầu mối liên hệ chính cho hàng chục trang web kém chất lượng, được tạo ra theo cùng một khuôn mẫu, trong đó có trang mang tên Autulu. Các bài viết chứa đầy quảng cáo từ trang web này đã được chia sẻ bởi hơn 20 trang Facebook — bao gồm Man City Daily News hay Wonderful World News — với tổng cộng hơn 50.000 người theo dõi. Một trang Facebook đã được xác thực mang tên Danny Fernandes – lấy theo tên nam nhạc sĩ người Canada – hiện có hơn một triệu người theo dõi. Trang này từng chia sẻ các bài đăng với những nội dung như “8 triệu phiếu bầu cho đảng Dân chủ bỗng dưng biến mất” hay “con gái riêng của bà Kamala bất ngờ đăng thông điệp táo bạo vào ngày nhậm chức của ông Trump”.
Fernandes đã không phản hồi yêu cầu bình luận từ CBC.
“Càng tìm hiểu sâu, người ta càng thấy nản lòng,” Bridgman nhận định. “Với lượng người theo dõi và số lượng tài khoản lớn như vậy, đây có lẽ là một mô hình kinh doanh mang lại hiệu quả cao.”
CBC/Radio-Canada phát hiện địa chỉ email kolax9843 xuất hiện trên một trang web khác: trang web của công ty FG Media Corp., nơi có đăng tải bức ảnh chụp một nhóm người đứng trước tấm biển hiệu công ty.
Các hình ảnh do nhân viên HTV đăng tải trên Facebook và TikTok (được CBC/Radio-Canada xác định danh tính) cho thấy một văn phòng làm việc nhộn nhịp. Công ty này cũng thường xuyên đăng quảng cáo tuyển dụng nhân viên làm nội dung tiếp thị (content marketing) với mức lương cao gấp hơn hai lần thu nhập trung bình hàng năm tại Việt Nam.
Một nhân viên của HTV Network thậm chí còn đăng ảnh chụp cảnh mình đang làm việc lên trang Facebook cá nhân. Trong bức ảnh đó, màn hình máy tính ở phía sau hiển thị trình duyệt web cho thấy nhân viên này đang đăng nhập với tư cách quản trị viên của một trang Facebook có tên “I Love Rugby – Kelce”. Các đường dẫn trên trang Facebook này đều dẫn người dùng đến trang web Autulu.
Địa chỉ email kolax9843 cũng xuất hiện trên trang web Longbientruck, vốn được đăng ký dưới tên Ngô Anh Tân. Thông tin tên miền hiển thị một số điện thoại trùng khớp với số điện thoại trên trang web của HTV Network.
Hồ sơ doanh nghiệp cho thấy Công ty TNHH HTV Network được thành lập vào năm 2024 với số vốn ban đầu là 7 tỷ đồng (tương đương khoảng 350.000 đô la Canada). Hồ sơ này cũng ghi nhận cùng một số điện thoại nói trên.
Giám đốc điều hành (CEO) được ghi trong hồ sơ là ông Ngô Anh Tân.
Sau khi CBC/Radio-Canada liên hệ, HTV đã bổ sung một tuyên bố miễn trừ trách nhiệm, khẳng định rằng các bài viết chỉ là hư cấu và hoàn toàn nhằm mục đích giải trí.
Sự ra đời của trí tuệ nhân tạo (AI) đã thúc đẩy sự hình thành một ngành công nghiệp gồm những người sáng tạo nội dung giá rẻ, chất lượng thấp với quy mô lớn.
Craig Silverman, đồng sáng lập của *The Indicator* – một ấn phẩm chuyên vạch trần các hành vi lừa đảo trên không gian mạng – cho biết: “Điều này, kết hợp với những thay đổi trong chính sách kiếm tiền của Meta vào năm 2025, đã dẫn đến sự bùng nổ của loại hình nội dung này.”
Craig Silverman, đồng sáng lập *The Indicator* – một ấn phẩm chuyên vạch trần các hành vi lừa đảo trên không gian mạng – cho biết: “Điều này, kết hợp với những thay đổi trong chính sách kiếm tiền của Meta vào năm 2025, đã dẫn đến sự bùng nổ của loại nội dung này.”
Ông Silverman nhận định: “Rõ ràng là loại nội dung rác do AI tạo ra này không phải là ưu tiên của công ty.”
“Trong nhiều năm, Meta đã thực sự tập trung triển khai hàng loạt biện pháp kỹ thuật cũng như cơ chế giám sát của con người để loại bỏ triệt để loại nội dung này. Giờ đây, chính những hành động của mình cho thấy Meta đã quyết định buông xuôi. Đối với tôi, điều này thực sự gây kinh ngạc.”
Meta đã không phản hồi các câu hỏi về việc liệu những trang này có vi phạm chính sách về “Hành vi không xác thực có phối hợp” (Coordinated Inauthentic Behavior) của họ hay không.
Tại Việt Nam, Facebook phục vụ khoảng 60 đến 70 triệu người dùng và mang lại doanh thu hàng năm lên tới 1 tỷ USD cho công ty vào năm 2018.
Victoire Rio, Giám đốc điều hành của *What To Fix* – một tổ chức phi lợi nhuận chuyên về thay đổi chính sách và trách nhiệm giải trình của các tập đoàn công nghệ lớn (Big Tech) – chia sẻ: “Điểm thú vị ở Việt Nam là quốc gia này có một lượng lớn dân số trẻ, có trình độ học vấn cao và tinh thần khởi nghiệp mạnh mẽ.”
“Nhiều chủ thể… đang hoạt động rất công khai mà không chịu bất kỳ hình thức trách nhiệm giải trình rõ ràng nào.”
Bạn có thông tin gì về vấn đề này không? Vui lòng liên hệ qua địa chỉ VI@cbc.ca
Với sự đóng góp thông tin từ Nguyễn Thanh Tú.
Nguồn : Vietnamese firm targets Canadians with fake AI news for profit, CBC/Rad-Can investigation reveals