Từ những khoản tiền Quốc hội Mỹ dành cho Ukraine và các đồng minh châu Âu, chính quyền Trump đang chuyển một phần sang Colombia, Ecuador, Panama và Peru. Đây không chỉ là câu chuyện 52 triệu USD. Nó cho thấy Washington đang định nghĩa lại câu hỏi: Mỹ cần đồng minh nào, và đồng minh đó phải phục vụ lợi ích gì của nước Mỹ?
Ngày 15/9/2026, Bộ Ngoại giao Mỹ thông báo với Quốc hội kế hoạch tái phân bổ khoảng 52,1 triệu USD Foreign Military Financing — FMF, chuyển nguồn tiền ban đầu dành cho Ukraine, các đồng minh châu Âu và một số đối tác Trung Đông sang Colombia, Ecuador, Panama và Peru. (Senate Foreign Relations)
Đây là một quyết định đáng chú ý bởi nguồn tiền này không phải được tạo ra cho mục tiêu chống ma túy hay bảo vệ kênh đào Panama.
Phần lớn khoản tiền có nguồn gốc từ Additional Ukraine Supplemental Appropriations Act of 2022, đạo luật được Quốc hội thông qua sau khi Nga mở cuộc xâm lược toàn diện Ukraine. Theo Bộ Ngoại giao Mỹ, các khoản FMF đó nhằm giúp Ukraine và những quốc gia bị ảnh hưởng bởi cuộc chiến, đồng thời giúp các đồng minh châu Âu bổ sung năng lực quân sự mà họ đã chuyển giao cho Kyiv. (U.S. Department of State)
Nói cách khác, đây là tiền được thiết kế trong một kiến trúc an ninh xoay quanh cuộc chiến của Putin tại châu Âu.
Bây giờ nó đang được đưa vào một kiến trúc an ninh khác: Tây bán cầu.
Từ Putin đến ma túy và Panama
Chính quyền Trump không phủ nhận sự chuyển hướng này.
Lập luận của Bộ Ngoại giao là các nguồn lực đó sẽ được sử dụng tốt hơn trong chiến lược chuyển trọng tâm của Mỹ từ châu Âu và Trung Đông sang Tây bán cầu, đặc biệt nhằm chống “narco-terrorism”, bảo vệ an ninh kênh đào Panama, củng cố quan hệ quốc phòng và ngăn ảnh hưởng quân sự của các đối thủ của Mỹ trong khu vực. (The Independent)
Về mặt chiến lược, đây là một lập luận hoàn toàn khác với logic của năm 2022.
Năm 2022, Washington nhìn thấy mối đe dọa từ Moscow ở châu Âu.
Năm 2026, chính quyền Trump nhìn thấy những mối đe dọa gần nước Mỹ hơn:
ma túy — biên giới — Panama Canal — Trung Quốc — các mạng lưới tội phạm xuyên quốc gia.
Đó là lý do chính quyền gọi đây là một “pivot” — chuyển trục — sang Tây bán cầu.
Vấn đề là: tiền vẫn là tiền, nhưng mục tiêu chiến lược của nó đã thay đổi.
Một khoản tiền, hai cách hiểu
Có hai cách nhìn đối nghịch về quyết định này.
Theo chính quyền Trump, đây là việc điều chỉnh nguồn lực để phù hợp với National Security Strategy và National Defense Strategy mới: nước Mỹ phải ưu tiên những lợi ích an ninh trực tiếp tại khu vực của mình thay vì tiếp tục duy trì mức cam kết cũ ở châu Âu và Trung Đông. (Senate Foreign Relations)
Nhưng các lãnh đạo Dân chủ tại hai ủy ban đối ngoại của Quốc hội phản đối.
Thượng nghị sĩ Jeanne Shaheen và Dân biểu Gregory Meeks cho rằng Quốc hội đã dành những khoản tiền này cho mục đích cụ thể liên quan đến Ukraine và các quốc gia bị ảnh hưởng bởi cuộc chiến. Họ cho rằng việc chuyển tiền sang Colombia, Ecuador, Panama và Peru không đáp ứng giới hạn mà Quốc hội đặt ra trong đạo luật năm 2022. (Senate Foreign Relations)
Đặc biệt, họ chỉ ra rằng bốn quốc gia Mỹ Latin nói trên không có đóng góp an ninh đáng kể cho Ukraine hoặc các đồng minh châu Âu trong cuộc chiến với Nga. (Senate Foreign Relations)
Vì vậy, tranh luận thực sự không chỉ là:
Tiền nên đi Ukraine hay Mỹ Latin?
Mà là:
Ai có quyền quyết định lại mục tiêu của khoản tiền mà Quốc hội đã phân bổ — Quốc hội hay hành pháp?
Đây là một vấn đề về quyền lực ngân sách và kiểm soát của Quốc hội đối với chính sách đối ngoại, chứ không đơn thuần là một chương trình viện trợ quân sự.
Từ đồng minh theo thể chế sang đồng minh theo lợi ích
Điểm đáng chú ý hơn nằm ở sự lựa chọn các quốc gia nhận tiền.
Colombia, Ecuador, Panama và Peru đều có những quan hệ an ninh quan trọng với Washington, nhưng chính quyền Trump đặc biệt chú trọng những chính phủ sẵn sàng hợp tác với chương trình nghị sự của Nhà Trắng về chống ma túy, di trú và an ninh Tây bán cầu.
Ngoại trưởng Marco Rubio đã tới Colombia, Ecuador và Peru trong thời gian gần đây, trong bối cảnh chính quyền Trump tìm kiếm sự hợp tác mạnh hơn trong cuộc chiến chống ma túy và củng cố ảnh hưởng của Mỹ tại khu vực. (The Independent)
Đây là nơi câu chuyện trở nên lớn hơn $52 triệu.
Nếu Washington bắt đầu phân bổ viện trợ dựa nhiều hơn vào câu hỏi:
“Chính phủ này có phù hợp với chiến lược của Washington không?”
thay vì:
“Chính phủ này có đáp ứng các tiêu chuẩn thể chế, dân chủ và nhân quyền mà Mỹ muốn thúc đẩy không?”
thì Mỹ đang chuyển từ một mô hình giá trị + an ninh sang mô hình lợi ích + an ninh.
Đây là một thay đổi có ý nghĩa địa chính trị rất lớn.
Có phải Trump đang xây dựng một “trật tự đồng minh” mới?
Chưa thể kết luận rằng Washington đã hoàn tất một trật tự mới chỉ từ một khoản tái phân bổ $52,1 triệu.
Nhưng các dấu hiệu của một sự chuyển hướng là có thật.
Chính quyền Trump đang ưu tiên Tây bán cầu; tăng trọng tâm vào chống ma túy và di trú; nhấn mạnh Panama Canal; tìm cách hạn chế ảnh hưởng của các đối thủ tại khu vực; đồng thời giảm vai trò của một số chương trình hỗ trợ quốc tế truyền thống.
Trong trường hợp Ukraine, sự thay đổi còn rõ hơn.
Các khoản FMF trước đây được thiết kế để giúp Ukraine và các đồng minh châu Âu duy trì khả năng phòng thủ trước Nga, bao gồm việc giúp các nước NATO bổ sung những năng lực họ đã chuyển cho Ukraine. (U.S. Department of State)
Bây giờ một phần nguồn lực đó được đưa về Tây bán cầu.
Đó chính là sự thay đổi trọng tâm.
Không nhất thiết có nghĩa Mỹ “bỏ” châu Âu.
Nhưng nó cho thấy chính quyền Trump muốn Washington chi ít hơn cho một cấu trúc an ninh mà họ cho rằng châu Âu phải tự gánh nhiều hơn, trong khi dành thêm nguồn lực cho những vấn đề mà Nhà Trắng coi là lợi ích trực tiếp của nước Mỹ.
Và đây là nơi Putin xuất hiện trong câu chuyện
Điều nghịch lý là khoản tiền này được tạo ra bởi cuộc chiến của Putin.
Năm 2022, Nga xâm lược Ukraine.
Quốc hội Mỹ phản ứng bằng một gói ngân sách lớn nhằm giúp Ukraine và những quốc gia châu Âu bị tác động bởi cuộc chiến tăng cường năng lực phòng thủ.
Một phần FMF được dùng để giúp các đồng minh châu Âu mua vũ khí Mỹ và bổ sung những kho vũ khí mà họ đã chuyển cho Ukraine. (U.S. Department of State)
Bốn năm sau, một phần tiền còn lại được chính quyền Trump đưa sang Tây bán cầu.
Đây là một biểu tượng rất rõ:
Cuộc chiến của Putin đã từng làm Washington quay trở lại châu Âu. Chính quyền Trump đang cố kéo Washington trở lại Tây bán cầu.
Hai chiến lược đều có một điểm chung:
“America First” phải bắt đầu bằng việc xác định đâu là lợi ích an ninh trực tiếp nhất của nước Mỹ.
Nhưng cách xác định lợi ích đó đã thay đổi.
Nguy cơ lớn nhất không nằm ở $52 triệu
$52,1 triệu là một con số tương đối nhỏ nếu đặt cạnh toàn bộ ngân sách quốc phòng và viện trợ quân sự của Mỹ.
Vì vậy, nếu chỉ tranh luận về số tiền này, chúng ta có thể bỏ qua vấn đề quan trọng hơn.
Điều đáng theo dõi là tiền lệ chính sách.
Nếu chính quyền có thể lấy một khoản tiền được Quốc hội phê chuẩn cho một mục tiêu địa chiến lược cụ thể và chuyển sang một khu vực khác dựa trên cách diễn giải mới về “lợi ích an ninh quốc gia”, thì quyền kiểm soát của Quốc hội đối với ngân sách đối ngoại trở thành vấn đề trung tâm.
Đó là lý do Shaheen và Meeks không chỉ phản đối chính sách mà còn đặt vấn đề về thẩm quyền tái phân bổ. Họ cho rằng việc chuyển tiền đi ngược những giới hạn mà Quốc hội đặt ra trong đạo luật năm 2022. (Senate Foreign Relations)
Cuộc tranh luận vì thế có thể sẽ không kết thúc ở Bộ Ngoại giao.
Nó có thể trở thành một cuộc đấu về separation of powers:
Quốc hội quyết định tiền được dùng cho mục đích nào, hay tổng thống có thể thay đổi mục tiêu khi chiến lược quốc gia thay đổi?
Một câu hỏi lớn hơn cho châu Âu
Đối với châu Âu, thông điệp cũng rất rõ.
Washington đang gửi tín hiệu rằng châu Âu phải chuẩn bị cho một môi trường trong đó Mỹ không còn mặc nhiên là người cung cấp phần lớn nguồn lực để duy trì an ninh châu Âu.
Điều đó phù hợp với xu hướng lâu dài mà Trump đã nhiều lần thúc đẩy: các đồng minh phải chịu trách nhiệm lớn hơn đối với quốc phòng của chính mình.
Nhưng Ukraine lại là trường hợp đặc biệt.
Nếu Mỹ giảm nguồn lực dành cho Ukraine và đồng thời chuyển một phần nguồn lực sang Tây bán cầu, châu Âu sẽ phải đối mặt với câu hỏi khó:
Liệu họ có đủ khả năng tự duy trì năng lực hỗ trợ Ukraine và răn đe Nga nếu vai trò của Mỹ tiếp tục giảm?
Đó không chỉ là câu hỏi dành cho Kyiv.
Đó là câu hỏi về tương lai của NATO.
Và câu hỏi dành cho Mỹ Latin
Đối với Colombia, Ecuador, Panama và Peru, nguồn tài trợ mới có thể tạo ra những năng lực an ninh thực tế.
Nhưng đồng thời nó cũng tạo ra sự phụ thuộc mới.
Khi Washington cung cấp tiền, vũ khí, huấn luyện và hợp tác tình báo, quan hệ giữa Mỹ và các chính phủ nhận viện trợ sẽ ngày càng gắn với lợi ích an ninh của Washington.
Đây chính là cơ chế mà các cường quốc thường sử dụng để tạo ra security alignment — liên kết an ninh.
Không cần một hiệp ước mới.
Không cần tuyên bố thành lập một liên minh mới.
Chỉ cần các chính phủ ngày càng phụ thuộc vào cùng một hệ thống vũ khí, huấn luyện, tình báo và hỗ trợ tài chính.
Đến một lúc nào đó, quan hệ an ninh tự nó trở thành quan hệ địa chính trị.
Từ “liên minh dân chủ” đến “liên minh lợi ích”?
Đây mới là câu hỏi đáng theo dõi trong những năm tới.
Mỹ từng xây dựng ảnh hưởng toàn cầu bằng một hỗn hợp:
quân sự + kinh tế + dân chủ + nhân quyền + liên minh.
Chính quyền Trump đang nhấn mạnh mạnh hơn vào:
an ninh + biên giới + chống ma túy + thương mại + lợi ích quốc gia trực tiếp.
Hai mô hình không hoàn toàn loại trừ nhau.
Nhưng thứ tự ưu tiên khác nhau có thể tạo ra những đồng minh khác nhau.
Nếu chính sách mới tiếp tục phát triển, Washington có thể hình thành một mạng lưới đối tác tại Tây bán cầu dựa trên sự tương thích về lợi ích và an ninh, hơn là dựa trước hết vào sự tương đồng về mô hình chính trị.
Và đó là lý do tiêu đề “Từ Ukraine đến Mỹ Latin” quan trọng hơn bản thân khoản tiền $52 triệu.
Bởi câu chuyện thực sự không phải là:
Trump lấy tiền của Ukraine cho Mỹ Latin.
Câu chuyện là:
Washington đang chuyển trọng tâm của quyền lực Mỹ từ một cuộc chiến ở châu Âu sang một chiến lược an ninh mới tại Tây bán cầu.
Nếu sự chuyển hướng này tiếp tục, nó có thể định hình lại cách Mỹ lựa chọn đối tác, phân bổ viện trợ quân sự và sử dụng sức mạnh của mình trong nhiều năm tới.
Putin có thể là người tạo ra cú hích khiến Mỹ quay lại châu Âu năm 2022. Nhưng đến năm 2026, chính quyền Trump đang cố trả trọng tâm chiến lược của Mỹ về gần biên giới nước Mỹ hơn.
Và câu hỏi lớn nhất không phải là Mỹ Latin sẽ nhận được bao nhiêu tiền.
Mà là:
Trong trật tự mới của Trump, một quốc gia muốn trở thành đồng minh của Mỹ cần chia sẻ những giá trị nào — hay chỉ cần chia sẻ những lợi ích nào với Washington?
Nguồn chính: hồ sơ của Ủy ban Đối ngoại Thượng viện về khoản tái phân bổ $52,1 triệu; tài liệu Bộ Ngoại giao về mục tiêu ban đầu của FMF dành cho Ukraine và các nước bị ảnh hưởng bởi chiến tranh; và tường thuật của The Independentvề sự chuyển trục sang Tây bán cầu. (Senate Foreign Relations)