Các quan chức Mỹ cho biết họ đã làm trung gian cho một lộ trình để Hamas từ bỏ vũ khí tại Gaza. Tuy nhiên, cả Hamas và Israel đều chưa xác nhận ngay việc họ đã đồng ý tham gia thỏa thuận này.
Các quan chức Mỹ hôm thứ Năm cho biết Hoa Kỳ đã làm trung gian cho một lộ trình hướng tới thỏa thuận giữa Hamas và chính phủ Israel, theo đó nhóm vũ trang Palestine này sẽ hạ vũ khí tại Gaza để đổi lấy việc Israel rút quân khỏi vùng lãnh thổ này trong tương lai; đây được xem là bước đột phá tiềm năng nhằm chấm dứt cuộc xung đột kéo dài gần ba năm tại đây.
Khung thỏa thuận này là bước tiến tiềm năng hướng tới việc Israel rút quân khỏi Gaza và tái thiết vùng lãnh thổ vốn phần lớn đã trở thành đống đổ nát. Tuy nhiên, cả Hamas và Israel đều chưa xác nhận ngay việc chấp thuận thỏa thuận, và sau nhiều năm giao tranh, lòng tin giữa các bên vẫn rất mong manh.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội, Tổng thống Donald Trump mô tả đây là “một thỏa thuận MANG TÍNH LỊCH SỬ về việc GIẢI GIÁP HOÀN TOÀN Hamas và tất cả các nhóm vũ trang khác tại Gaza. Đây là bước tiến vĩ đại hướng tới HÒA BÌNH và AN NINH bền vững.”
Ông cho biết thỏa thuận này dự kiến Hamas sẽ giải giáp vũ khí theo từng giai đoạn, trong khi quân đội Israel rút dần khỏi vùng lãnh thổ và được thay thế bằng một lực lượng ổn định quốc tế; lực lượng này sẽ phối hợp với lực lượng cảnh sát Palestine đã được cải tổ để đảm bảo an ninh.
Một quan chức Mỹ cho biết Hamas đã đồng ý với khung thỏa thuận này thông qua các bên trung gian Ai Cập. Vị quan chức này cho rằng kế hoạch không khác biệt so với những gì Israel đã đồng ý cách đây gần một năm trong khuôn khổ thỏa thuận giải phóng con tin — nhưng cũng thừa nhận khả năng lập trường của Israel có thể đã thay đổi trong thời gian qua.
“Chúng tôi không yêu cầu Israel làm gì khác ngoài việc tuân thủ kế hoạch 20 điểm mà họ đã đồng ý ban đầu, vì vậy chúng tôi rất tin tưởng họ sẽ thực hiện đúng cam kết. Nếu họ không làm vậy, rõ ràng Tổng thống Trump sẽ vô cùng thất vọng,” một quan chức Mỹ phát biểu với điều kiện giấu tên do tính chất nhạy cảm của cuộc đàm phán. Israel đã đồng ý với kế hoạch này vào tháng 9 năm 2025.
Tuy nhiên, vị quan chức này cũng thừa nhận những thách thức: “Chúng tôi sẽ cố gắng thực hiện một điều gần như bất khả thi,” người này nói.
Lộ trình này vẫn để ngỏ nhiều câu hỏi quan trọng về quá trình triển khai thực tế. Các quan chức Mỹ mô tả đây là một kế hoạch từng bước nhằm chuyển giao quyền lực tại Gaza cho các cơ quan quản lý của Palestine không thuộc Hamas – tổ chức đã phát động cuộc tấn công vào Israel ngày 7 tháng 10 năm 2023, dẫn đến phản ứng dữ dội từ phía Israel. Chẳng hạn, thành phần của chính quyền Palestine mới vẫn chưa hoàn toàn rõ ràng, cũng như chưa xác định được quốc gia nào sẽ đóng góp lực lượng quốc tế hay thời điểm triển khai lực lượng này.
“Thỏa thuận này là bước đi quan trọng để Gaza cuối cùng được điều hành bởi một chính quyền Palestine mới, hợp tác chặt chẽ với Hội đồng Hòa bình nhằm hỗ trợ người dân Palestine. Đồng thời, Israel sẽ có được sự an toàn xứng đáng, khi Gaza không còn bị sử dụng làm căn cứ cho các cuộc tấn công khủng bố,” ông Trump viết.
Việc Israel có chấp thuận hay không vẫn chưa rõ ràng; truyền thông Israel dẫn lời các quan chức giấu tên cho thấy họ có thể không sẵn sàng đồng ý rút quân khỏi bất kỳ vùng lãnh thổ nào cho đến khi Hamas giải giáp vũ khí hoàn toàn. Động thái đó sẽ đồng nghĩa với việc bác bỏ kế hoạch từng bước do Nickolay Mladenov – Tổng giám đốc Hội đồng Hòa bình – đề xuất. Hội đồng Hòa bình là tổ chức được ông Trump hậu thuẫn, thành lập sau thỏa thuận năm 2025 về việc giải phóng số con tin còn lại mà Hamas bắt giữ trong cuộc tấn công tháng 10 năm 2023.
Lịch trình chính trị tại Israel có thể tạo ra thách thức trong ngắn hạn. Thủ tướng Benjamin Netanyahu sẽ đối mặt với cuộc bầu cử vào tháng 10 và nhiều khả năng sẽ chịu áp lực chính trị, buộc ông phải tránh các hành động bị coi là nhượng bộ Hamas trước thời điểm đó. Một quan chức Mỹ cho biết kế hoạch này có thể mất “từ 200 đến 350 ngày” để triển khai, đồng thời nhấn mạnh rằng trọng tâm nằm ở các bước đi cụ thể cần thiết để thúc đẩy thỏa thuận hơn là vấn đề thời gian biểu.
Các quan chức Mỹ cho biết Ai Cập, Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ đều đóng vai trò trung gian trong quá trình đàm phán kéo dài, trong đó Ai Cập đã tiếp đón các quan chức cấp cao của Hamas trong những tuần gần đây để thực hiện nỗ lực cuối cùng nhằm đạt được thỏa thuận.
Ông Netanyahu đã gặp ông Trump vào thứ Ba khi đang ở Washington để dự tang lễ Thượng nghị sĩ Lindsey Graham (đảng Cộng hòa, bang South Carolina).
Các nỗ lực hòa giải diễn ra trong bối cảnh cuộc chiến liên quan đến Iran – bên vốn là nhà bảo trợ lớn nhất của Hamas trong lịch sử. Khả năng hỗ trợ nhóm này của Iran đã suy giảm sau hơn ba năm hứng chịu các cuộc tấn công leo thang từ Israel và Mỹ, đỉnh điểm là cuộc tấn công chung vào tháng Hai nhắm vào Tehran và giới lãnh đạo nước này.
Theo Chương trình Lương thực Thế giới, tình hình nhân đạo đối với khoảng 2 triệu người dân Gaza đang chen chúc tại khu vực do Hamas kiểm soát trong dải đất này “vẫn vô cùng khắc nghiệt”. Tổ chức này cho biết cư dân tại đây đang bị Lực lượng Phòng vệ Israel bao vây, và “các gia đình đang thiếu nước sạch, điều kiện vệ sinh cũng như thuốc men”.
Câu hỏi về việc bên nào sẽ hành động trước đang đặt ra thách thức cho tiến trình giải giáp vũ khí của Hamas và việc rút quân đội Israel khỏi Gaza. Một số yếu tố trong đề xuất được công bố hôm thứ Năm có điểm tương đồng với các ý tưởng từng được chính quyền Biden đưa ra nhưng chưa bao giờ thực hiện thành công.
“Thông báo tiềm năng của Hamas về việc giải giáp vũ khí có thể mang ý nghĩa quan trọng,” ông Ilan Goldenberg, người từng phụ trách các vấn đề về Gaza tại Nhà Trắng dưới thời ông Biden, viết trên mạng xã hội X. “Câu hỏi then chốt lúc này là Israel sẽ phản ứng ra sao. Và tôi dám cá rằng ông Bibi… sẽ chẳng làm gì cả để đáp lại động thái đó.”
Đại sứ quán Israel tại Washington chưa đưa ra bình luận ngay lập tức. Phía Hamas cũng không có phản hồi.
Israel từ lâu đã khăng khăng yêu cầu Hamas phải giải giáp vũ khí trước, trong khi Hamas lại kêu gọi lực lượng Israel rút quân trước. Hôm thứ Năm, Nhà Trắng đã không làm rõ cách thức giải quyết thế bế tắc này.
Quân đội Israel đã đẩy người Palestine ra khỏi hơn 60% lãnh thổ Gaza, và vào tháng Năm, ông Netanyahu cho biết ông đã ra lệnh cho lực lượng Israel mở rộng quyền kiểm soát lên 70% diện tích vùng đất này. Người dân Palestine tại Gaza hiện đang chen chúc trong phần lãnh thổ còn lại, khu vực hiện do Hamas kiểm soát.
Trước đó, Hamas từng tuyên bố sẵn sàng “đóng băng hoặc cất giữ” kho vũ khí của mình, nhưng khẳng định động thái này chỉ được thực hiện khi lộ trình hướng tới một nhà nước Palestine được xác lập rõ ràng. Nhóm này cũng khẳng định rằng ngay cả khi giải giáp vũ khí, họ sẽ không bao giờ từ bỏ “quyền kháng cự”. Theo khuôn khổ này, nhóm cũng sẽ tiết lộ mạng lưới đường hầm ngầm rộng khắp chạy bên dưới phần lớn dải Gaza để các đường hầm này có thể bị phá hủy.
Chính quyền Trump cũng gặp khó khăn trong việc thành lập lực lượng quân sự – lực lượng được cho là sẽ tiếp quản quyền kiểm soát từ Hamas để quản lý vùng lãnh thổ này. Lực lượng ổn định quốc tế đã được công bố vào tháng 2, nhưng kể từ đó, các quốc gia từng cam kết đóng góp quân số đã hoãn vô thời hạn cam kết của mình; trong số này có Indonesia, Morocco, Kazakhstan, Kosovo và Albania.
Lực lượng quốc tế này sẽ do Thiếu tướng Lục quân Hoa Kỳ Jasper Jeffers chỉ huy.
Trong cuộc trao đổi hôm thứ Năm, chính quyền không đưa ra thông tin cập nhật về các cam kết cụ thể này, nhưng một quan chức cho biết Hoa Kỳ hiện đã có “cam kết về hơn 5.000 binh sĩ từ các quốc gia khác nhau đang tham gia và mong muốn tiếp tục phát triển lực lượng này.”
Nguồn : The Washington Post