Không phải là công dân nước Mỹ, thế nhưng tôi lại theo dõi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vừa qua với tất cả náo nức, hồi hộp. Tuy nhiều cuộc thăm dò đã tiên đoán “các đợt sóng xanh” sẽ tới, tôi vẫn cứ phải xem thêm mấy cuộc đánh cá bầu cử cho yên tâm. Có lẽ vì đầu tư tâm trí vào chuyện nhà láng giềng quá nhiều nên niềm vui nhận được cũng ‘quá tải’ luôn: Nhìn đám cây lớn bé bị nhổ gốc cuốn đi, phải thú nhận là tôi vô cùng hả dạ!
Hả dạ là tiếng bình dân miền Nam. Nghe quen thì hiểu từ ngữ này, nhưng theo Geogle AI đây là ý nghĩa đầy đủ của nó: “Hả dạ là cụm từ chỉ cảm giác thấy thỏa mãn, hài lòng, dễ chịu trong lòng vì đạt được điều mình mong muốn, hoặc khi thấy một việc diễn ra đúng như ý (ví dụ: thấy kẻ gian bị trừng phạt, hoặc được xả hết bức bối trong lòng).” Hả dạ là một cảm giác rất sống động, đáng tiền. Lần đầu tiên tôi có cảm giác này là khi xem phim Ấn Độ ở rạp Long Vân, Saigon. Cùng với đám con nít khác, tôi đã vỗ tay bôm bốp khi kẻ gian ác, một con khỉ đầy phép thuật, bị tráng sĩ đánh văng xuống núi!
Hoá ra, dù trẻ dù già, chúng ta đều ghét kẻ gian. Tuy nhiên, không như con khỉ đầy phép thuật trong phim, người gian khó loại trừ hơn nhiều. Họ luôn có bè đảng, thuộc hạ, ‘môn đồ’. Đôi khi họ còn có ‘tín đồ’ nữa. Các thành phần ăn theo, bè đảng, thuộc hạ thì không bao nhiêu, dễ chỉ mặt kêu tên. Ngược lại, ‘môn đồ’ và ‘tín đồ’ lại là một lực lượng hùng hậu, một vòng đai che chở, vô danh nhưng công hiệu.
‘Môn đồ’ là ai? Xin thưa: Đó là những người nghe giáo chủ giảng mà không cần nhìn trên nhìn dưới, hoặc đọc lại kinh kệ, để xem sự dạy dỗ có hợp đạo trời hay không. Còn ‘tín đồ’? Đây là những người không thấy mà tin, chỉ dựa vào lời hứa hẹn.
‘Môn đồ’ am hiểu cách nhân loại hành xử, xã hội tiến hoá, sức mạnh của đồng tiền… vân vân. Họ chọn một chỗ đứng mà họ nghĩ là thích hợp trong thế giới phức tạp này. Ai gian tham cứ gian tham, miễn là theo học cùng trường lớp với họ và không động chạm đến quyền lợi riêng của họ.
Còn ‘tín đồ’? Những người này dễ mà lại khó. Dễ, vì khi đã tin thì họ không quan tâm tới tư cách và tính cách của ‘giáo chủ’, không buồn kiểm chứng lời nói và việc làm của ông. Không dễ, vì họ khước từ các bằng cớ khách quan bên ngoài.
Tại sao một nước như nước Mỹ lại có thể ‘sản xuất’ rất nhiều cử tri loại này? Tại sao nước Mỹ lại chọn một người lãnh đạo lạ lùng như thế? Tôi đã thở ngắn thở dài hỏi hai câu hỏi này trong mấy năm qua. Người láng giềng còn phải xốn xang thì chắc hẳn không ít dân Mỹ đã phải kêu trời, đấm ngực!
Thực ra, ‘tín đồ’ cũng có lý do của họ. Sự toàn cầu hoá đã đem lại mất mát kinh tế cho một số ngành nghề, khu vực. Nhiều giá trị xã hội thay đổi hoàn toàn khiến khá nhiều người bực bội, ngỡ ngàng. Nhưng muốn hay không muốn, nước Mỹ vĩ đại chỉ là một phần của thế giới luôn chuyển động, đổi thay. Trở về quá khứ hầu như là một mục tiêu vô vọng, ‘tín đồ’ chỉ không nhận ra điều đó.
Buồn bực, bất mãn là phản ứng tự nhiên khi niềm tin bị thách thức, cuộc sống bị ảnh hưởng. Nhưng nước Mỹ là một đất nước tự do. Hai khuynh hướng chính trị đối lập, bảo thủ và cấp tiến, luôn hiện hữu và được chấp nhận. Trong khuôn khổ luật pháp, ai cũng có thể bày tỏ, tranh đấu cho niềm tin và sự chọn lựa của mình. Nhưng chọn mặt gửi vàng. ‘Tín đồ’ ôm lấy các chính sách được hứa hẹn mà quên là chúng chưa được thực hiện và có khi không thể thực hiện. Chỉ dán mắt vào viễn ảnh tương lai mà quên liếc nhìn quá khứ. Dối trá, phạm pháp, tham lam, thô lỗ, nhục mạ mọi người là những thói quen ngày càng nhám nhúa, không dễ mất đi.
Kỳ vọng ‘giáo chủ’ rất nhiều, ‘môn đồ’ và ‘tín đồ’ đã chứng kiến những ‘thành tựu’ nào? Một cuộc nổi loạn để lại vết ô trong lịch sử. Thể chế dân chủ bị tấn công nhiều hướng. Dân tị nạn bị ruồng bắt một cách tàn bạo bởi những người bịt mặt, một hình thức thú nhận họ biết mình đang làm công việc đáng ghét, xấu xa. White House với những món đồ trang trí mạ vàng, dát vàng bên cạnh những thiếu thốn của dân—thiếu thốn tạo ra bởi chính sách quan thuế nông cạn và cuộc chiến nhì nhằng. Và quan trọng hơn hết, một nước Mỹ cô độc, chỉ biết làm dịch vụ trao đổi.
Bốn năm. Rồi hai năm. Có lẽ những người này cũng nhận được vài niềm vui nhỏ. Nhưng lớn hơn nhiều, mạnh mẽ hơn nhiều là sự bất mãn của số đông. Sự bất mãn mỗi ngày một căng gió, để cuối cùng các đợt sóng xanh ồ ạt xô bờ, gián tiếp trừng phạt kẻ gian tham và thuộc hạ. ‘Giáo chủ’, ‘môn đồ’, ‘tín đồ’ có lẽ không tin được mắt mình cho đến khi không còn có thể tự bào chữa, trấn an. Dù vậy, có lẽ họ vẫn không thay đổi. Có lẽ chẳng ai thay đổi được họ. Và, có lẽ, chẳng nên cố gắng thay đổi họ.
Phán xét trực tiếp trên kẻ gian rồi sẽ có, nhưng quan trọng hơn là việc gì sẽ xảy ra trong hai năm tới. Lịch sử có lặp lại một lần nữa hay kẻ gian sẽ có phương kế khác hơn? Cả hai đảng Cộng Hòa và Dân Chủ đều đã cống hiến cho nước Mỹ lãnh đạo tài đức, nhưng ai có thể giúp nước Mỹ mãi mãi là đất nước của công bằng và bác ái? Nhu cầu đơn giản của mọi người dân—thực phẩm, xăng dầu, dịch vụ y tế, an toàn—có được đáp ứng nhanh chóng? Bao giờ những đồ trang trí vàng chói trong White House mới được khiêng đi?
Được voi đòi tiên. Mới vui lòng hả dạ với cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ thì tôi lại ‘lo toan’ về cuộc bầu cử hai năm tới! Nhàn cư vi… lắm miệng hay là chuyện láng giềng quá nhiêu khê?