Sau khi giá dầu Brent tăng mạnh trong tuần trước, thị trường năng lượng đảo chiều trong sáng thứ Hai khi các nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt chiến tranh Mỹ–Iran có dấu hiệu được nối lại.

Theo Euronews ngày 26/10, Brent có thời điểm giảm hơn 6%, từ mức đóng cửa khoảng 117,4 USD/thùng hôm thứ Sáu xuống gần 110 USD. Dầu WTI của Mỹ giảm khoảng 2% trong phiên sáng. Tuy nhiên, mức giảm này là diễn biến trong phiên, không phải mức giảm khi đóng cửa.(Euronews)

1. Ngoại giao đang chuyển động

Các hoạt động trung gian ngoại giao được đẩy mạnh:

• Qatar: Phái đoàn trung gian đã đến Tehran hôm Chủ nhật, phối hợp với Washington tìm cách giảm căng thẳng.

• Pakistan, Saudi Arabia và Thổ Nhĩ Kỳ: Các quan chức cấp cao đến Tehran ngày 26/10 để thúc đẩy đối thoại về an ninh khu vực và ngăn chiến tranh mở rộng.

• Oman: Ngoại trưởng Badr Albusaidi cho rằng vòng đàm phán trước đây giữa Mỹ và Iran từng tiến gần đến thỏa thuận, đồng thời kêu gọi xây dựng cơ chế không xâm lược giữa Iran và các quốc gia vùng Vịnh.(The Guardian)

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian phát tín hiệu ủng hộ những thỏa thuận giúp tăng cường hợp tác khu vực. Nhưng các cuộc gặp hiện nay chưa đồng nghĩa Mỹ và Iran đã thống nhất được một thỏa thuận ngừng chiến.(Rigzone)

2. Vì sao hòa đàm vẫn khó đạt kết quả trong tuần này?

Có ba nút thắt chưa được tháo gỡ:

Một là, eo biển Hormuz và phong tỏa hàng hải. Iran đề nghị mở lại Hormuz nếu Mỹ chấm dứt phong tỏa cảng Iran và giải tỏa một phần tài sản bị đóng băng. Washington chưa chấp nhận trình tự điều kiện này.

Hai là, chương trình hạt nhân. Mỹ yêu cầu Iran đưa ra cam kết có thể kiểm chứng, đặc biệt về năng lực làm giàu uranium. Tehran tuyên bố không chấp nhận chuyển kho uranium làm giàu ra nước ngoài.

Ba là, bảo đảm an ninh. Iran muốn chấm dứt nguy cơ bị Mỹ và Israel tiếp tục tấn công. Mỹ và các nước vùng Vịnh lại quan ngại về tên lửa Iran, các cuộc tấn công vào cơ sở năng lượng và hoạt động của lực lượng Houthi.

Reuters và AP cho biết các bên trung gian đang tìm cách giảm căng thẳng, nhưng cuộc gặp ngày 26/10 mới đạt đồng thuận tiếp tục thảo luận về hòa bình và an ninh khu vực, chưa công bố thỏa thuận ngừng chiến mới.

3. Khả năng đạt thỏa thuận trong tuần: Đánh giá

Tôi đánh giá có cửa đạt thỏa thuận hạn chế, nhưng khả năng đạt hòa ước toàn diện trong tuần này vẫn thấp.

Ba hướng có thể xảy ra:

• Kịch bản tích cực: Thỏa thuận từng bước về Hormuz, giảm tấn công tàu dầu, thiết lập cơ chế liên lạc quân sự và mở lại đàm phán hạt nhân.

• Kịch bản cơ sở: Các bên tiếp tục đàm phán nhưng chưa thống nhất điều kiện cốt lõi; chiến tranh tạm thời không mở rộng.

• Kịch bản tiêu cực: Đàm phán thất bại, Mỹ và Israel gia tăng sức ép quân sự, Iran hoặc lực lượng đồng minh mở rộng trả đũa.

Tổng thống Trump ngày 25/10 nói ông đang đứng trước lựa chọn đạt thỏa thuận hoặc tiếp tục hành động quân sự. Phát biểu này cho thấy sức ép quyết định đang tăng, nhưng chưa xác nhận Washington đã lựa chọn phương án nào.(Reuters)

4. Giá dầu giảm có phải tín hiệu hòa bình?

Chưa thể kết luận như vậy.

Điều này cần được đặt cạnh diễn biến sáng cùng ngày, khi Brent từng giảm hơn 6%. Giá phục hồi một phần cho thấy thị trường vẫn dè chừng.

Một yếu tố đặc biệt nguy hiểm là Houthi tiếp tục đe dọa tuyến xuất khẩu dầu Saudi Arabia, trong khi an ninh hàng hải tại Hormuz và vùng biển lân cận vẫn bất ổn. Reuters cho biết tháng 10 là tháng có số vụ tấn công tàu thương mại cao nhất tại Hormuz và vùng biển xung quanh kể từ khi dữ liệu theo dõi bắt đầu năm 2017.(Reuters)

Kết luận

Tôi cho rằng tuần này là một cửa sổ ngoại giao quan trọng, bởi Mỹ chịu sức ép giá nhiên liệu trước bầu cử giữa kỳ ngày 3/11, Iran cần giảm áp lực phong tỏa, còn các quốc gia vùng Vịnh muốn ngăn chiến tranh lan rộng.

Nhưng các bên vẫn đang giữ những yêu cầu chiến lược khó dung hòa. Một thỏa thuận mở lại Hormuz hoặc đình chỉ tấn công có thể đạt được trước khi giải quyết hồ sơ hạt nhân.

Dấu hiệu thực chất cần theo dõi: Mỹ có thay đổi chính sách phong tỏa hay không; Iran có cam kết mở Hormuz với cơ chế kiểm chứng hay không; và các bên có công bố lịch đàm phán trực tiếp cùng điều khoản cụ thể hay không.

Nếu chưa xuất hiện những bước đi này, đợt giảm giá dầu hiện nay nên được xem là phần bù rủi ro chiến tranh tạm thời giảm xuống, chứ chưa phải bằng chứng cuộc chiến sắp kết thúc.