Viktor Orbán, Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc?

Nếu thông tin của The Wall Street Journal chính xác, đây có thể là một trong những diễn biến đáng chú ý nhất của cuộc đua Tổng Thư ký Liên Hiệp Quốc nhiệm kỳ tới. Vấn đề không chỉ nằm ở nhân vật Viktor Orbán, mà còn ở khả năng Mỹ, Nga và Trung Quốc cùng tìm cách định hình người đứng đầu tổ chức quốc tế lớn nhất thế giới.

Điều đáng chú ý là sự việc đặt ra một nghịch lý: ba cường quốc có thể có những bất đồng sâu sắc về chiến tranh, an ninh và trật tự quốc tế, nhưng vẫn có thể tìm được tiếng nói chung khi lựa chọn người lãnh đạo Liên Hiệp Quốc.

1. Thực chất thông tin WSJ nói gì?

Theo bài xã luận của ban biên tập WSJ ngày 25/10/2026:

• Chính quyền Trump được cho là đã chủ động khuyến khích cựu Thủ tướng Hungary Viktor Orbán tham gia cuộc đua.

• Ý tưởng được nêu ra trong trao đổi giữa quan chức Mỹ với phía Nga và Trung Quốc.

• Washington cho rằng Moscow và Bắc Kinh có thể ủng hộ Orbán, mở đường cho một ứng viên chung.

• Orbán được cho là có quan tâm, nhưng không muốn tranh cử nếu chưa tin rằng mình có cơ hội chiến thắng.

• Chưa có quyết định cuối cùng và chưa có việc bổ nhiệm chính thức.

  Viktor Orbán, U.N. Secretary-General?

Một điểm cần giữ chính xác: đây là thông tin từ các nguồn được WSJ dẫn lại, được công bố trong một bài xã luận, chứ không phải thông báo đề cử chính thức của Nhà Trắng hay một thỏa thuận đã được xác nhận công khai giữa ba chính phủ.

2. Vì sao trường hợp Orbán đặc biệt đáng lo ngại?

Viktor Orbán

Cựu Thủ tướng Hungary, lãnh đạo chính phủ từ năm 2010 đến năm 2026.

Ông là đồng minh chính trị của Donald Trump, duy trì quan hệ gần gũi với Vladimir Putin và phát triển quan hệ với Trung Quốc.

Vấn đề đối với Orbán không đơn thuần là ông theo đường lối bảo thủ hay dân tộc chủ nghĩa.

Trong nhiều năm cầm quyền, chính phủ của ông bị các định chế châu Âu và giới quan sát dân chủ chỉ trích về:

• Sự suy yếu của các cơ chế kiểm soát quyền lực.

• Những thay đổi luật bầu cử và thể chế có lợi cho đảng cầm quyền.

• Mức độ tập trung quyền lực trong hệ thống truyền thông.

• Những tranh cãi về pháp quyền và độc lập tư pháp.

Những vấn đề này khiến việc lựa chọn Orbán trở thành câu hỏi về tiêu chuẩn lãnh đạo một định chế có trách nhiệm bảo vệ Hiến chương Liên Hiệp Quốc, chứ không chỉ là một thỏa thuận nhân sự.

Tuy nhiên, cần phân biệt đánh giá về hồ sơ chính trị của Orbán với kết luận rằng ông không đủ điều kiện pháp lý để giữ chức vụ. Hai vấn đề đó không đồng nhất.

3. Mỹ, Nga và Trung Quốc có thể cùng ủng hộ, nhưng chưa thể quyết định một mình

Đây là điểm then chốt về thể chế.

Cơ chế này được quy định trong Hiến chương Liên Hiệp Quốc và hướng dẫn bỏ phiếu của Hội đồng Bảo an.(Security Council)

Như vậy:

Mỹ + Nga + Trung Quốc không đủ để bảo đảm Orbán được lựa chọn.

Ngay cả nếu cả ba cùng ủng hộ, Anh hoặc Pháp vẫn có thể phủ quyết.

Một diễn biến cần chú ý: Euronews ngày 26/10 đưa tin Thứ trưởng Ngoại giao Nga Aleksandr Alimov nói Nga, Mỹ và Trung Quốc không phải là những nước sẽ chính thức đề cử Orbán; phía Nga cũng nhấn mạnh chưa có sự xác nhận chính thức như cách diễn giải trong tin báo chí. Điều này không tự động bác bỏ khả năng các nước trao đổi hoặc vận động ủng hộ, nhưng cho thấy không nên gọi đây là một liên minh đã hình thành.(Euronews)

4. Đằng sau câu chuyện Orbán là cuộc đấu về mô hình Liên Hiệp Quốc

Tôi cho rằng có ba cách giải thích chiến lược đáng xem xét.

Thứ nhất: Washington muốn thay đổi định hướng chính trị của Liên Hiệp Quốc.

Theo tường thuật WSJ, Orbán được đánh giá hấp dẫn đối với phe MAGA vì lập trường chống nhập cư quy mô lớn, phản đối các tổ chức NGO theo khuynh hướng tự do và thái độ đối đầu với những định chế mà ông cho là mang tính cấp tiến.

Nếu vậy, đây không chỉ là chọn một nhà ngoại giao điều hành bộ máy quốc tế. Đây là ý tưởng đưa một chính trị gia có quan điểm gần gũi với Trump vào vị trí lãnh đạo một tổ chức đa phương.

Thứ hai: Nga và Trung Quốc có thể nhìn thấy lợi ích riêng.

Một Tổng Thư ký có quan điểm hoài nghi đối với một số định chế tự do phương Tây có thể tạo ra môi trường ngoại giao thuận lợi hơn cho Moscow và Bắc Kinh.

Nhưng không thể từ đó kết luận Orbán sẽ phục vụ lợi ích của Putin hay Tập Cận Bình. Những quốc gia này có thể ủng hộ cùng một ứng viên vì các mục đích khác nhau.

Thứ ba: đây có thể là một cuộc mặc cả, không chỉ là một cuộc bầu chọn.

Khi cuộc đua đang bế tắc, một ứng viên mới có thể trở thành công cụ thương lượng, gây áp lực lên các ứng viên khác hoặc làm thay đổi thế cân bằng.

Đó là giả thuyết chiến lược, chưa phải sự kiện đã được chứng minh.

5. Góc nhìn tôi cho rằng VietnamWeek nên khai thác

Câu chuyện này có thể nối trực tiếp với chủ đề lớn hơn về sự suy yếu của các cơ chế kiểm soát quyền lực quốc tế.

Điều đáng đặt câu hỏi không phải chỉ là:

Orbán có trở thành Tổng Thư ký Liên Hiệp Quốc hay không?

Mà là:

Nếu ba cường quốc có thể phối hợp lựa chọn người đứng đầu một tổ chức được xây dựng trên nguyên tắc bình đẳng chủ quyền, thì tiếng nói của các quốc gia còn lại có sức nặng đến đâu?

Cần lưu ý, quyền lực của các nước lớn trong Hội đồng Bảo an vốn đã được thiết kế ngay từ khi Liên Hiệp Quốc thành lập. Vì thế, không thể nói việc vận động một ứng viên chung tự thân là vi phạm Hiến chương.

Vấn đề dân chủ và trách nhiệm giải trình nằm ở chỗ: quy trình lựa chọn có minh bạch không, ứng viên có cam kết độc lập không, và người đứng đầu Liên Hiệp Quốc có thực sự hành động theo Hiến chương thay vì lợi ích của những nước bảo trợ hay không.

Một nghịch lý lớn hơn cũng xuất hiện: Orbán vừa thất bại trong cuộc bầu cử Hungary tháng 4/2026, chấm dứt 16 năm cầm quyền, nay lại được cho là có thể trở thành người đứng đầu một định chế toàn cầu.(Euronews)

Hai sự kiện này không có nghĩa một người thất bại trong bầu cử quốc gia không thể đảm nhiệm chức vụ quốc tế. Nhưng chúng làm nổi bật khoảng cách giữa tính chính danh từ cử tri và quyền lực hình thành qua thương lượng giữa các cường quốc.

Kết luận

Tôi chưa xem đây là một quyết định nhân sự đã thành hình. Nhưng ngay cả khi kế hoạch không thành công, thông tin WSJ vẫn đặt ra một vấn đề chính trị đáng nghiên cứu:

Một trật tự quốc tế dựa trên luật lệ sẽ khó duy trì uy tín nếu người dân ngày càng có cảm giác rằng những định chế quốc tế quan trọng nhất không được định hình bởi nguyên tắc chung, mà bởi sự thỏa hiệp quyền lực giữa một nhóm nhỏ các nước lớn.

Và đó chính là câu hỏi vượt ra ngoài cá nhân Orbán: Liên Hiệp Quốc đang được cải tổ để bảo vệ trật tự quốc tế, hay đang trở thành một đấu trường khác để các cường quốc tái phân chia ảnh hưởng?