Tác giả: Steve Holland | Ngày 7 tháng 8 năm 2026
WASHINGTON/RIYADH, 7/8 (Reuters) – Một quan chức Mỹ hôm thứ Sáu cho biết đã có tiến triển giữa Iran và Oman, điều này có thể sớm mở cửa lại Eo biển Hormuz, qua đó phục hồi các hoạt động xuất khẩu dầu mỏ vốn bị gián đoạn do cuộc chiến kéo dài 5 tháng qua giữa Mỹ và Iran.
Quan chức Mỹ (yêu cầu giấu tên) cho biết Washington dự đoán hai quốc gia nằm ở hai bên eo biển này sẽ sớm đạt được một thỏa thuận để các tuyến vận tải dầu mỏ thương mại hoạt động bình thường trở lại.
Một thỏa thuận giữa Iran và Oman về kiểm soát tuyến đường thủy chiến lược này được coi là yếu tố then chốt cho một thỏa thuận hòa bình rộng lớn hơn.
“Đã có tiến triển giữa Oman và Iran về vấn đề eo biển, và chúng tôi kỳ vọng sẽ sớm đạt được thỏa thuận,” một quan chức Mỹ chia sẻ với Reuters vào thứ Sáu. “Một khi thỏa thuận khôi phục vận tải thương mại không bị cản trở được công bố, Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa các cảng biển của Iran.”
Quan chức này nói thêm: “Như thường lệ, các hành động của Mỹ sẽ tiếp tục dựa trên kết quả thực tế và gắn liền với việc Iran thực thi các cam kết của mình.”
Trước khi Mỹ và Israel phát động cuộc chiến chống Iran vào ngày 28 tháng 2, khoảng 1/5 lượng dầu tiêu thụ toàn cầu được vận chuyển qua eo biển này. Tuy nhiên, Iran đã lợi dụng xung đột để thu phí các tàu chở dầu và xả đạn vào những tàu cố tình băng qua eo biển mà không có sự cho phép.
Sự gián đoạn trong các chuyến hàng dầu mỏ này đã khiến giá năng lượng tăng vọt và đẩy lạm phát lên cao.
Trong những tuần gần đây, chính quyền Tổng thống Trump đã liên tục đưa ra tín hiệu rằng một thỏa thuận mở lại eo biển đang đến gần, nhưng phía Iran lại bác bỏ thông tin cho rằng các cuộc đàm phán đang diễn ra. Hiện chưa rõ liệu đợt đàm phán mới nhất này có mang lại một thỏa thuận bền vững hơn hay không.
Các đợt tấn công của Iran vào tàu thuyền ở Eo biển Hormuz diễn ra song song với các cuộc tấn công gia tăng từ đồng minh Houthi ở Yemen. Lực lượng này đã nhắm mục tiêu vào các tàu tại một “điểm nghẽn” dầu mỏ khác ở phía bên kia Bán đảo Ả Rập, nằm giữa Biển Đỏ và Vịnh Aden.
Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Abu Dhabi (ADNOC), một trong những nhà sản xuất năng lượng lớn nhất thế giới, hôm thứ Sáu cho biết 15 tàu của họ đã bị tấn công vô cớ khi đang đi qua Eo biển Hormuz kể từ khi xung đột bùng nổ, khiến 1 thủy thủ thiệt mạng và 20 người khác bị thương.
HIỆP ƯỚC AN NINH MỚI
Nhiều lo ngại về một mồi lửa chiến tranh khu vực đã kéo theo các đợt mưa tên lửa của Iran dội xuống các quốc gia xuất khẩu dầu mỏ ở Vịnh Ba Tư. Trước tình hình đó, Ả Rập Xê Út, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ đã ký một hiệp ước phòng thủ chung tại Mecca vào thứ Sáu.
Thỏa thuận giữa ba đồng minh của Mỹ có đa số dân số theo Hồi giáo dòng Sunni này nhằm mục đích tăng cường khả năng răn đe tập thể chống lại hành vi xâm lược. Tuyên bố chung nhấn mạnh: một cuộc tấn công vũ trang vào bất kỳ ai trong ba nước sẽ được coi là cuộc tấn công vào cả ba.
Thổ Nhĩ Kỳ khẳng định thỏa thuận không nhắm vào bất kỳ quốc gia cụ thể nào và hoàn toàn mang tính chất phòng thủ. Dù vậy, sự kiện này diễn ra trong bối cảnh căng thẳng leo thang đỉnh điểm với Iran – quốc gia có đa số dân theo dòng Shi’ite.
Trong khi đó, Mỹ cũng đang nỗ lực làm trung gian kết thúc chiến sự trên một mặt trận khác giữa Israel và lực lượng Hồi giáo Shi’ite Hezbollah do Iran chống lưng tại miền Nam Lebanon.
Một quan chức Lebanon hôm thứ Sáu cho biết Lebanon và Israel đã thống nhất một danh sách ngắn các quốc gia có thể cử quân đội đến để xác minh việc giải giáp vũ khí của Hezbollah theo một thỏa thuận do Mỹ làm trung gian. Phía Mỹ sẽ chọn ra các quốc gia từ danh sách này.
TỔNG THỐNG IRAN BẢO VỆ NGOẠI GIAO
Washington và Tehran đã không có cuộc đàm phán trực tiếp cấp cao nào kể từ khi Phó Tổng thống Mỹ JD Vance gặp các quan chức Iran tại Thụy Sĩ vào tháng 6, không lâu sau khi hai bên đạt được thỏa thuận ngừng bắn. Bản ghi nhớ ghi nhận ngày 17/6 ngắn ngủi đó đã thiết lập các điều khoản để khôi phục vận tải dầu qua Eo biển Hormuz và dẫn đến một lệnh ngừng bắn.
Tuy nhiên, trước sự phản đối nội bộ ở cả Mỹ và Iran, giao tranh đã bùng phát trở lại vào ngày 7/7, trước khi tiếp tục tạm ngừng. Bộ Lệnh Trung tâm (CENTCOM) của Quân đội Mỹ không ghi nhận bất kỳ cuộc tập kích nào vào Iran kể từ ngày 29/7.
Các nhà phân tích nhận định rằng những dấu hiệu rạn nứt giữa Tổng thống dân sự của Iran, ông Masoud Pezeshkian, với các trung tâm quyền lực khác tại Iran — đặc biệt là Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Mojtaba Khamenei và Quân đoàn Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) — có thể đang làm phức tạp thêm các nỗ lực hòa bình.
Trong một cuộc phỏng vấn phát trên truyền hình nhà nước hôm thứ Sáu, Tổng thống Pezeshkian đã lên tiếng bảo vệ các chính sách của chính phủ trước những phe cứng rắn vốn phản đối đàm phán với Mỹ. Ông cho biết hầu hết các chỉ huy quân sự cấp cao đều ủng hộ đàm phán để tiến tới một thỏa thuận chấm dứt chiến sự.
“Kẻ thù lớn nhất của Mỹ là Trung Quốc, vậy tại sao họ không đánh nhau? Trung Quốc vẫn đang làm việc của mình và ngày càng mạnh lên. Khi chúng ta có thể đòi lại quyền lợi của mình thông qua đối thoại, tại sao lại không làm?” – ông Pezeshkian nhấn mạnh.
II. TÓM TẮT NỘI DUNG (SUMMARIZE)
-
Tiến triển ngoại giao tại Eo biển Hormuz: Mỹ thông báo Iran và Oman sắp đạt được thỏa thuận giải tỏa Eo biển Hormuz. Mỹ cam kết dỡ bỏ phong tỏa các cảng của Iran nếu giao thương đường biển được khôi phục tự do.
-
Tác động kinh tế & An ninh hàng hải: Việc Iran tự ý thu phí và tấn công tàu thuyền (như 15 tàu của ADNOC bị trúng đạn) làm gián đoạn 20% lượng dầu toàn cầu, gây bùng nổ lạm phát và giá năng lượng.
-
Khối liên minh phòng thủ Sunni mới: Ả Rập Xê Út, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ ký kết Hiệp ước Phòng thủ Chung tại Mecca theo nguyên tắc “tấn công một nước là tấn công cả ba”, nhằm răn đe mối đe dọa từ Iran.
-
Mặt trận Lebanon: Mỹ đang làm trung gian cho thỏa thuận Israel – Lebanon nhằm chọn các quốc gia giám sát việc giải giáp lực lượng Hezbollah.
-
Rạn nứt nội bộ Iran: Tổng thống Iran Pezeshkian đối mặt với sức ép từ các phe cứng rắn (Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei, IRGC) nhưng vẫn kiên quyết bảo vệ con đường đàm phán ngoại giao với Mỹ để cứu nền kinh tế.
III. BÌNH LUẬN CHUYÊN SÂU
Bài báo phản ánh một bức tranh vô cùng phức tạp, chuyển động nhanh chóng và đầy biến động của cục diện địa chính trị Trung Đông. Dưới đây là 4 điểm bình luận trọng tâm:
1. Eo biển Hormuz – “Tử huyệt” của Kinh tế Toàn cầu
Eo biển Hormuz là tuyến đường huyết mạch kiểm soát 20% lượng dầu mỏ thế giới. Việc Iran biến vùng biển này thành công cụ ép giá và trả đũa quân sự (đánh bắt tàu thuyền, thu phí trái phép) cho thấy vũ khí hóa tài nguyên và tuyến hàng hải luôn là đòn bẩy nguy hiểm nhất của Tehran. Do đó, thỏa thuận Iran – Oman không đơn thuần là câu chuyện thương mại, mà là sinh mệnh đối với bài toán kiềm chế lạm phát của chính quyền Mỹ.
2. Sự hình thành “NATO Hồi giáo dòng Sunni”
Sự kiện Ả Rập Xê Út, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan ký kết Hiệp ước Phòng thủ Chung tại thánh địa Mecca là một bước ngoặt địa chính trị quan trọng:
-
Tính chất: Mô hình này hoạt động giống như Điều 5 của NATO (“tấn công một nước là tấn công tất cả”).
-
Ý nghĩa: Đây là liên minh phòng thủ quy tụ một cường quốc hạt nhân (Pakistan), quân đội mạnh nhất NATO ở châu Âu (Thổ Nhĩ Kỳ) và cường quốc tài chính/dầu mỏ (Ả Rập Xê Út). Điều này tạo ra một trục răn đe cực kỳ vững chắc đối với phe Shi’ite do Iran dẫn dắt, đồng thời cho thấy các nước Sunni không còn muốn phụ thuộc hoàn toàn vào chiếc ô an ninh truyền thống của Mỹ.
3. Đấu tranh phe phái và Khủng hoảng Quyền lực tại Iran
Lời phát biểu của Tổng thống Masoud Pezeshkian khi lấy Trung Quốc làm ví dụ để bảo vệ ngoại giao cho thấy những rạn nứt sâu sắc bên trong bộ máy lãnh đạo Iran:
-
Phe dân sự (Tổng thống) nhận thức rõ sự kiệt quệ của nền kinh tế do chiến tranh và cấm vận.
-
Phe cứng rắn (IRGC và Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei) coi việc đầu hàng hay thỏa hiệp với Mỹ là sự phản bội lý tưởng cách mạng.Sự bất đồng này lý giải tại sao các thỏa thuận ngừng bắn trước đó (như hồi tháng 6) lại dễ dàng sụp đổ. Nếu ông Pezeshkian không thể thuyết phục được IRGC, bất kỳ thỏa thuận nào đạt được với Oman/Mỹ cũng khó có thể tồn tại lâu dài.
4. Chiến lược đa mặt trận của Mỹ và Israel
Cùng lúc đàm phán giải tỏa hàng hải với Iran, Mỹ vẫn phải đứng ra dàn xếp mặt trận Lebanon để Israel giải giáp Hezbollah. Điều này phản ánh thực tế: Iran đang duy trì một chiến lược chiến tranh bất đối xứng đa tầng (sử dụng Houthi ở Biển Đỏ, Hezbollah ở Lebanon, và tập kích trực tiếp tại Hormuz). Mỹ áp dụng chính sách “vừa đánh vừa đàm” (vừa phong tỏa, vừa hứa dỡ bỏ cấm vận nếu Iran hợp tác) nhằm bẻ gãy từng mắt xích trong trục phản kháng của Iran.