Canada – đang trong cuộc chiến thương mại với nước Mỹ thời Donald Trump – muốn tìm kiếm các đối tác mới trong lúc quan hệ giữa Liên Âu với Washington cũng đầy sóng gió. Trong bài diễn văn thường niên về tình hình Liên Âu trước Nghị Viện Châu Âu ở Strasbourg, Pháp, hôm nay 16/09/2026, chủ tịch Ủy Ban Châu Âu Ursula von der Leyen chính thức đề nghị Canada trở thành « thành viên liên kết » đầu tiên của Liên Hiệp Châu Âu.
Người đứng đầu Ủy Ban Châu Âu khẳng định Liên Âu và Canada nhìn thế giới với cùng một lăng kính, « từ trí tuệ nhân tạo (AI) đến biến đổi khí hậu, từ Bắc Cực đến địa chính trị », và bày tỏ hy vọng « nâng tầm quan hệ với Canada lên mức cao nhất có thể ».
Quy chế « thành viên liên kết » chưa được định nghĩa cụ thể về mặt pháp lý trong các hiệp ước của Liên Hiệp Châu Âu. Gần đây Đức đã đề xuất cấp quy chế này cho Ukraina, với gợi ý Kiev có thể tham dự một số cuộc họp cấp bộ trưởng hoặc hội nghị thượng đỉnh của Liên Âu, nhưng không có quyền biểu quyết.
Theo giới quan sát, trước áp lực từ Mỹ và cạnh tranh từ Trung Quốc, Bruxelles và Ottawa đang tìm cách thúc đẩy các hợp tác vốn đã rất sâu rộng giữa hai bên. Kim ngạch thương mại giữa EU và Canada đã tăng gần 80% kể từ năm 2016, nhờ vào hiệp định thương mại tự do, giúp xóa bỏ gần như toàn bộ thuế quan. Ngoài ra, năm nay Canada đã trở thành quốc gia đầu tiên không thuộc Liên Âu tham gia chương trình quốc phòng châu Âu SAFE.
Tuy nhiên, hợp tác song phương vẫn còn nhiều dư địa để cải thiện. Trả lời AFP tuần này, đại sứ Canada tại Bruxelles, ông Jonathan Wilkinson, cho biết hai bên dự định xem xét thúc đẩy các lĩnh vực mà hai bên « có năng lực và nhu cầu bổ trợ cho nhau » và mang « tầm quan trọng chiến lược » đối với việc « bảo đảm chủ quyền », như năng lượng, trí tuệ nhân tạo và các nguyên liệu thô thiết yếu, đặc biệt là đất hiếm. Canada có thể đóng góp vào chương trình cho vay trị giá 90 tỷ euro của Liên Âu dành cho Ukraina thông qua việc tham gia các dự án quốc phòng hỗ trợ Kiev.
Theo truyền thông Pháp, thủ tướng Canada gần đây cũng từng đề cập đến một « liên minh đặc biệt » giữa Liên Âu và Canada. Vấn đề hiện nay là xác định nội dung cụ thể của quy chế chưa từng có tiền lệ này, và quy chế này có được các quốc gia thành viên Liên Âu chấp thuận hay không. Thủ tướng Canada Mark Carney sẽ có bài phát biểu trước Nghị viện tại Strasbourg vào ngày mai, thứ Năm 17/09.
Lập Hội đồng An ninh Châu Âu với sự tham gia của Canada
Cũng trong bài diễn văn hôm nay, chủ tịch Ủy Ban Châu Âu Ursula von der Leyen đề nghị thành lập Hội đồng An ninh Châu Âu để cho phép Liên Âu và các quốc gia đối tác, bao gồm Canada, Anh Quốc, Na Uy hay Ukraina, phối hợp phản ứng kịp thời trước « các tình huống khủng hoảng », như vụ tấn công bằng drone tại Leipzig, Đức. Một cơ chế « an ninh khẩn cấp », tương tự như điều 4 trong Hiệp ước NATO, sẽ được kích hoạt nếu cần, cho phép « phối hợp phản ứng ở cấp độ Châu Âu, ngăn chặn căng thẳng leo thang và giảm thiểu hậu quả ».
Theo lãnh đạo Ủy Ban, cuộc tấn công do đặc vụ Nga ở Leipzig « không chỉ nhắm vào một quốc gia thành viên mà còn nhắm vào toàn bộ Liên Hiệp ». Bà von der Leyen nhấn mạnh các nước châu Âu hiện đã có các cơ chế hợp tác với NATO, « nhưng học thuyết, các thể chế và quy trình ra quyết định vẫn chưa bắt kịp với thực tế mới đang thay đổi ».
RFI