XOÁY TIN

Dẫn MC

Thưa quý vị,

Nếu nói về sức mạnh quân sự, rất ít quốc gia có thể sánh với Hoa Kỳ.

Nhưng trong cuộc chiến với Iran, có một nghịch lý đang ngày càng rõ:

Mỹ có thể kiểm soát bầu trời, nhưng không có nghĩa là Mỹ kiểm soát được dòng dầu.

Bởi dầu từ vùng Vịnh muốn đi ra thế giới phải đi qua những “nút cổ chai” địa lý mà Iran và các lực lượng đồng minh đang tìm cách biến thành vũ khí.

Một bên là eo biển Hormuz.

Một bên là Bab el-Mandeb, cửa ngõ phía nam Biển Đỏ.

Và giờ đây, tuyến đường thay thế quan trọng của Saudi Arabia cũng vừa bị đánh trúng.

Đó là lý do giá dầu lại vượt mức 108 đôla/thùng, trong khi giao thông qua Hormuz vẫn chưa hoàn toàn bị đóng kín.

1. VẤN ĐỀ KHÔNG CHỈ LÀ EO BIỂN HORMUZ

Trước chiến tranh, khoảng 20% nguồn cung dầu thô và LNG toàn cầu đi qua Hormuz.

Nhưng điều đáng lo hiện nay là:

Iran không cần phải đóng hoàn toàn Hormuz để gây ra khủng hoảng.

Chỉ cần làm cho các hãng tàu, công ty bảo hiểm và chủ hàng tin rằng đi qua đó quá nguy hiểm, lượng tàu qua eo biển cũng sẽ giảm mạnh.

Theo dữ liệu hàng hải được công bố ngày 14 tháng 9, cuối tuần vừa rồi chỉ có 4 tàu chở hàng hóa đi ra khỏi Vịnh và 10 tàu đi vào, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình khoảng 14 tàu mỗi ngày trong 10 ngày trước đó.

Nói cách khác:

Một tuyến hàng hải có thể vẫn “mở” trên bản đồ, nhưng trên thực tế lại không còn hoạt động bình thường.

Đó mới là điều thị trường dầu mỏ sợ nhất.

2. VÀ RỒI XUẤT HIỆN MỘT MẶT TRẬN THỨ HAI: BAB EL-MANDEB

Nếu Hormuz là cửa ra của vùng Vịnh, thì Bab el-Mandeb là cửa vào của Biển Đỏ.

Và lực lượng Houthi tại Yemen — đồng minh của Iran — đang mở rộng quyền kiểm soát tại khu vực này.

Các lực lượng Houthi gần đây đã chiếm những vị trí chiến lược, trong đó có các đảo Hanish và khu vực ven Biển Đỏ.

Điều này đặc biệt nguy hiểm đối với Saudi Arabia.

Bởi khi Hormuz gặp vấn đề, Saudi Arabia cần đưa dầu ra Biển Đỏ để xuất khẩu qua tuyến phía Tây.

Nhưng nếu Bab el-Mandeb cũng bị đe dọa thì con đường vòng cũng không còn an toàn.

Đây chính là chiến thuật đáng chú ý của Iran:

Không nhất thiết phải đánh trực tiếp vào tất cả các tàu chở dầu.

Chỉ cần gây nguy hiểm cho những điểm nút của mạng lưới vận chuyển.

3. “CON ĐƯỜNG DỰ PHÒNG” CỦA SAUDI ARABIA CŨNG BỊ ĐÁNH

Và đây mới là diễn biến đặc biệt đáng chú ý trong 24 giờ qua.

Saudi Arabia có đường ống East-West Pipeline, dài khoảng 1.200 km, được xây dựng chính để đưa dầu từ vùng Vịnh sang Biển Đỏ, qua đó giảm sự phụ thuộc vào Hormuz.

Nhưng đường ống này vừa bị tấn công bằng drone và phải tạm ngừng hoạt động.

AP cho biết sự cố có thể làm gián đoạn khả năng vận chuyển khoảng 2,6 đến 4 triệu thùng dầu/ngày, trong thời gian có thể kéo dài nhiều tuần.

Như vậy, hãy nhìn vào bản đồ:

Hormuz — bị gián đoạn.

East-West Pipeline — bị đánh.

Bab el-Mandeb — bị đe dọa.

Đây không còn đơn giản là một cuộc tấn công vào một cơ sở dầu mỏ.

Nó đang trở thành cuộc chiến nhằm bóp nghẹt các tuyến đường vận chuyển năng lượng của cả khu vực.

4. PHẢN ỨNG CỦA SAUDI ARABIA: KHÔNG MUỐN ĐÁNH THÊM MỘT CUỘC CHIẾN

Saudi Arabia đang đứng trước một bài toán rất khó.

Riyadh cần Mỹ bảo vệ mình trước Iran và các lực lượng thân Iran.

Nhưng Saudi Arabia cũng không muốn biến lãnh thổ của mình thành chiến trường trực tiếp giữa Mỹ và Iran.

Bởi nền kinh tế của Saudi Arabia phụ thuộc rất lớn vào khả năng xuất khẩu năng lượng và ổn định khu vực.

Đáng chú ý là cuộc gặp giữa các nước vùng Vịnh và Iran nhằm tìm cách bảo đảm hoạt động hàng hải qua Hormuz đã bị hoãn trong ngày 14 tháng 9, trong lúc giao tranh tại Yemen và các cuộc tấn công vào Saudi Arabia tiếp tục gia tăng.

Điều đó cho thấy các nước Arab vùng Vịnh đang cố giữ một khoảng cách nhất định:

Họ cần Mỹ về an ninh, nhưng lại cần một lối thoát ngoại giao với Iran để bảo vệ nền kinh tế của chính mình.

5. IRAN ĐANG CHƠI MỘT TRÒ CHƠI KHÁC

Iran hiểu rằng về không quân và sức mạnh hải quân quy ước, nước này khó có thể đối đầu trực tiếp với Hoa Kỳ.

Vì vậy, chiến lược hiệu quả hơn là:

kéo dài cuộc chiến và làm cho cái giá của chiến tranh tăng lên từng ngày.

Iran có thể sử dụng nhiều tầng lực lượng:

• lực lượng của chính Iran;
• các nhóm vũ trang đồng minh tại Iraq;
• Houthi ở Yemen;
• khả năng đe dọa hàng hải;
• và quan trọng nhất là sức ép lên thị trường năng lượng.

Đây là một kiểu chiến tranh bất đối xứng.

Mỹ phải bảo vệ hàng trăm tàu và hàng nghìn kilomet đường biển.

Trong khi bên tấn công chỉ cần tìm được một vài điểm yếu.

Và thị trường dầu mỏ thì phản ứng ngay lập tức.

6. CÒN TRUMP?

Đây có thể là phần quan trọng nhất đối với khán giả Mỹ.

Tổng thống Trump vẫn cho rằng cuộc chiến với Iran sẽ không kéo dài và giá dầu cuối cùng sẽ giảm mạnh khi tình hình ổn định trở lại.

Nhưng thị trường hiện đang gửi một tín hiệu khác.

Brent đã vượt 108 đôla/thùng.

Và nếu các tuyến vận chuyển tiếp tục bị gián đoạn, giá dầu không chỉ tác động đến xăng.

Nó tác động tới:

diesel → xe tải → vận chuyển hàng hóa → nông nghiệp → thực phẩm → lạm phát.

Thậm chí lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm đã tăng lên khoảng 5%, trong bối cảnh thị trường lo ngại lạm phát do giá năng lượng tăng.

Đây là vấn đề chính trị rất lớn đối với chính quyền Trump.

Bởi người Mỹ có thể không theo dõi Hormuz.

Có thể không biết Bab el-Mandeb nằm ở đâu.

Nhưng họ biết giá xăng tại cây xăng.

Và họ biết giá thực phẩm trong siêu thị.

7. NHẬN ĐỊNH: BÊN NÀO ĐANG CÓ LỢI THẾ?

Nếu chỉ nhìn vào sức mạnh quân sự:

Mỹ đang có ưu thế áp đảo.

Nhưng nếu nhìn vào mục tiêu chiến lược:

Iran vẫn có khả năng gây thiệt hại rất lớn với chi phí thấp hơn nhiều.

Iran không cần đánh bại quân đội Mỹ.

Iran chỉ cần khiến:

• dầu đắt hơn;
• bảo hiểm hàng hải đắt hơn;
• vận tải chậm hơn;
• Saudi Arabia bất an hơn;
• các nước vùng Vịnh chia rẽ hơn;
• và cử tri Mỹ bắt đầu đặt câu hỏi: “Cuộc chiến này còn kéo dài bao lâu?”

Đó mới là chiến trường thật sự.

8. DỰ BÁO: BA KỊCH BẢN CÓ THỂ XẢY RA

Kịch bản 1 — Hạ nhiệt và đàm phán

Đây là kịch bản tốt nhất.

Mỹ và Iran đạt được một thỏa thuận tạm thời về hàng hải.

Các nước vùng Vịnh đứng ra làm trung gian.

Houthi giảm các cuộc tấn công.

Các tuyến vận chuyển được mở lại.

Nếu xảy ra, giá dầu có thể giảm khá nhanh vì thị trường dầu phản ứng rất mạnh với kỳ vọng.

Đây cũng là kịch bản có lợi nhất cho Trump về mặt chính trị.

Kịch bản 2 — Chiến tranh kéo dài nhưng không mở rộng hoàn toàn

Đây là kịch bản tôi cho là đáng chú ý nhất trong ngắn hạn.

Mỹ tiếp tục gây sức ép lên Iran.

Iran tiếp tục gây sức ép lên hàng hải.

Houthi tiếp tục tấn công Saudi Arabia.

Các nhóm thân Iran tại Iraq tiếp tục tạo thêm những điểm nóng.

Không bên nào muốn bước qua ngưỡng dẫn tới một cuộc chiến tổng lực.

Nhưng cũng không bên nào chịu lùi.

Khi đó, giá dầu có thể duy trì ở mức cao và biến động mạnh.

Đây là kịch bản nguy hiểm nhất đối với kinh tế thế giới nếu kéo dài tới mùa đông.

Kịch bản 3 — Mặt trận mở rộng

Đây là điều các nước vùng Vịnh sợ nhất.

Nếu các cuộc tấn công vào Saudi Arabia tiếp tục tăng, Riyadh có thể yêu cầu Mỹ cung cấp thêm hỗ trợ quân sự.

Nếu Mỹ đáp trả mạnh hơn tại Yemen hoặc Iran, Tehran có thể trả đũa.

Nếu một tàu chở dầu lớn bị đánh chìm hoặc thương vong tăng mạnh, áp lực buộc các bên phải phản ứng sẽ tăng lên.

Khi đó:

Hormuz + Yemen + Iraq + Saudi Arabia

có thể biến thành một chiến trường liên hoàn.

Và nếu điều đó xảy ra, giá dầu có thể không còn là câu chuyện vài ngày.

Nó có thể trở thành một cú sốc kinh tế toàn cầu kéo dài nhiều tháng.

9. VÀ VIỆT NAM THÌ SAO?

Đây là phần không nên bỏ qua.

Việt Nam không phải là bên tham chiến.

Nhưng Việt Nam là nền kinh tế phụ thuộc mạnh vào thương mại quốc tế và năng lượng nhập khẩu.

Nếu dầu tăng cao:

chi phí vận tải tăng → chi phí sản xuất tăng → giá hàng hóa tăng.

Nếu tuyến vận tải từ Trung Đông sang châu Á bị gián đoạn:

cước tàu và phí bảo hiểm tăng.

Điều này có thể ảnh hưởng trực tiếp tới doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam.

Nhưng còn một tác động địa chính trị khác.

Nếu Mỹ phải dành nhiều nguồn lực hơn cho Trung Đông, trong khi Trung Quốc tiếp tục tăng ảnh hưởng tại châu Á–Thái Bình Dương, thì sự phân bổ sức mạnh của Washington cũng sẽ trở thành vấn đề đối với Việt Nam.

Nói cách khác:

Một cuộc chiến ở Trung Đông cuối cùng vẫn có thể quay trở lại Biển Đông.

Không phải bằng tên lửa.

Mà bằng sự phân bổ nguồn lực chiến lược của các cường quốc.

KẾT

Và đây là điều đáng suy nghĩ nhất.

Iran không cần đánh chìm toàn bộ hạm đội Mỹ.

Houthi không cần kiểm soát toàn bộ Biển Đỏ.

Chỉ cần họ làm cho các tuyến đường dầu trở nên đủ nguy hiểm để thị trường tự giảm lưu lượng.

Đó là cách địa lý trở thành vũ khí.

Hormuz là một cái van.

Bab el-Mandeb là một cái van khác.

Đường ống Saudi Arabia là một van thứ ba.

Và khi nhiều cái van cùng bị siết lại, vấn đề không còn là:

“Mỹ có mạnh hơn Iran hay không?”

Mà là:

“Mỹ có thể bảo vệ được toàn bộ hệ thống năng lượng toàn cầu với một cái giá mà nền kinh tế và chính trị Mỹ có thể chịu đựng hay không?”

Đó mới là câu hỏi thực sự của cuộc chiến này.

Và trong những ngày tới, ba chỉ dấu cần theo dõi sẽ là:

Một: Hormuz có trở lại lưu thông bình thường hay không.

Hai: Saudi Arabia có khôi phục được East-West Pipeline hay không.

Ba: Houthi có tiếp tục mở rộng hoạt động về phía Bab el-Mandeb và các tuyến dầu của Saudi Arabia hay không.

Nếu cả ba câu trả lời đều là không, thì cuộc chiến Trung Đông sẽ không còn chỉ là cuộc chiến giữa Mỹ và Iran.

Nó sẽ trở thành một cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu.