AI ĐANG TRANH QUYỀN KIỂM SOÁT CỬA NGÕ HỒNG HẢI?
SBTN Xoáy Tin
Có một chiến trường đang nóng lên rất nhanh ở phía nam bán đảo Arabia.
Không phải Hormuz.
Mà là Bab el-Mandeb — cửa ngõ phía nam của Hồng Hải.
Và trong những ngày qua, Saudi Arabia đã chuyển từ phòng thủ sang phản công.
Câu hỏi không còn đơn giản là:
Houthi có thể tấn công tàu hay không?
Mà là:
Ai sẽ kiểm soát cửa ngõ Hồng Hải?
1. Saudi Arabia đã phản công
Ngày 5/10, lực lượng chính phủ Yemen được Saudi Arabia hậu thuẫn mở cuộc tấn công lớn nhằm đẩy Houthi khỏi khu vực Bab el-Mandeb.
Theo Reuters, lực lượng Yemen tuyên bố đã chiếm những vị trí quan trọng ở Dhubab, khu vực nhìn xuống eo biển.
Saudi cung cấp không quân và hỗ trợ quân sự.
Các lực lượng Yemen tiến dọc bờ biển về phía Mokha.
Đây là cuộc phản công được chuẩn bị từ trước, sau khi Houthi nhanh chóng tiến xuống bờ biển trong tháng 9.
Đến ngày 6/10, phía chính phủ Yemen còn tuyên bố đã giành lại Mokha.
Nhưng cần lưu ý: những tuyên bố về quyền kiểm soát lãnh thổ vẫn đang có tranh cãi; truyền thông thân Houthi phủ nhận một số tuyên bố của chính phủ.
2. Vì sao Saudi phải đánh ngay lúc này?
Bởi Houthi đã tiến tới một vị trí mà Saudi không thể dễ dàng chấp nhận:
Bab el-Mandeb.
Đây là eo biển nối:
Hồng Hải → Vịnh Aden → Ấn Độ Dương.
Từ Hồng Hải, tàu đi tiếp qua:
Suez → Địa Trung Hải → châu Âu.
Nói cách khác:
Bab el-Mandeb là một trong những chiếc van của thương mại Á-Âu.
Nếu Houthi có khả năng kiểm soát hoặc phong tỏa nó, họ không cần phải kiểm soát toàn bộ Yemen.
Chỉ cần có khả năng đe dọa dòng tàu qua eo biển là đã tạo ra một đòn bẩy chiến lược rất lớn.
3. Houthi đã đi quá xa đối với Riyadh?
Tháng 9, Houthi chiếm Mokha và đảo Perim, nằm ngay trong khu vực Bab el-Mandeb.
Sau đó Houthi mở rộng tấn công bằng drone và tên lửa vào Saudi Arabia, đồng thời đe dọa tàu thương mại liên quan tới Saudi.
Houthi thậm chí tuyên bố một dạng phong tỏa hàng hải đối với tàu liên quan Saudi.
Liên Hiệp Quốc đã cảnh báo tình hình quanh Bab el-Mandeb ngày càng nguy hiểm.
Đối với Riyadh, đây không còn chỉ là chiến tranh Yemen.
Đây là vấn đề:
an ninh quốc gia + dầu mỏ + hàng hải + thương mại.
4. Và đây là điều làm Saudi lo nhất
Hãy nhìn bản đồ.
Ở phía đông:
Hormuz
Iran có khả năng gây gián đoạn tuyến dầu quan trọng này.
Ở phía tây nam:
Bab el-Mandeb
Houthi có khả năng đe dọa tuyến hàng hải Hồng Hải.
Nếu cả hai cửa ngõ cùng bị gián đoạn:
Hormuz + Bab el-Mandeb
thì các nhà vận chuyển dầu và hàng hóa sẽ phải tìm đường vòng, chi phí vận tải và bảo hiểm tăng, thời gian vận chuyển kéo dài.
Đây chính là lý do Bab el-Mandeb đột nhiên trở thành một vấn đề toàn cầu.
5. Nhưng có một điều rất đáng chú ý:
Saudi không nhất thiết muốn chiếm toàn bộ Yemen.
Đây là điểm tôi cho rằng cần theo dõi.
Reuters dẫn lời cựu Đại sứ Mỹ tại Saudi Arabia Michael Ratney cho rằng mục tiêu hợp lý hơn của Riyadh có thể là một chiến dịch giới hạn, nhằm lấy lại vùng ven biển quanh Bab el-Mandeb và đưa hàng hải trở lại bình thường, thay vì lặp lại chiến dịch quy mô lớn năm 2015.
Nói cách khác:
Saudi không nhất thiết cần đánh bại hoàn toàn Houthi.
Saudi cần:
đẩy Houthi ra khỏi cái “van” hàng hải.
Đó là hai mục tiêu hoàn toàn khác nhau.
6. Nhưng Houthi có một vũ khí mà Saudi rất khó giải quyết
Houthi không cần giữ từng mét đất để gây sức ép.
Họ có:
- drone;
- tên lửa;
- xuồng không người lái;
- mạng lưới ven biển;
- địa hình Yemen;
- và khả năng đánh vào hạ tầng Saudi.
Ngay khi Saudi mở phản công, Houthi đã đáp trả bằng các cuộc tấn công bằng tên lửa và drone vào Saudi.
Các vụ tấn công nhằm vào khu vực Jizan và Najran đã gây thương vong, theo Reuters.
Điều này tạo ra một bài toán rất khó cho Riyadh:
Đánh Houthi ở Yemen nhưng đồng thời phải bảo vệ Saudi Arabia khỏi đòn trả đũa.
7. Đây không chỉ còn là Saudi và Houthi
Cuộc chiến đang kéo theo một cấu trúc liên minh mới.
Saudi có:
- lực lượng chính phủ Yemen;
- hỗ trợ tình báo và quân sự từ Mỹ ở mức nhất định;
- sự hỗ trợ phòng thủ từ các đồng minh;
- hợp tác quân sự ngày càng sâu hơn với Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ.
Pakistan đặc biệt đáng chú ý.
Islamabad đã tuyên bố cam kết bảo vệ Saudi theo thỏa thuận quốc phòng mới, dù Pakistan chưa xác nhận đưa quân chiến đấu vào Yemen.
Như vậy, Yemen đang có nguy cơ trở thành:
một mặt trận của cuộc đối đầu khu vực rộng lớn hơn.
8. Iran nằm ở đâu trong câu chuyện này?
Houthi được Iran hậu thuẫn và là một trong những lực lượng đồng minh quan trọng nhất của Tehran trong khu vực.
Nhưng cần tránh một kết luận quá đơn giản:
Houthi không đồng nghĩa với Iran.
Houthi có lợi ích và tính toán riêng.
Tuy nhiên, từ góc nhìn chiến lược, một Houthi kiểm soát được Bab el-Mandeb tạo cho Iran một đối tác có khả năng gây sức ép lên một tuyến hàng hải quan trọng ở phía bên kia bán đảo Arabia.
Đó chính là điều Saudi muốn ngăn chặn.
9. Thị trường dầu đang nói một điều rất thú vị
Chiến tranh Yemen nóng lên.
Nhưng ngày 6/10, giá dầu lại giảm hơn 2%.
Brent xuống khoảng $98,62/thùng.
WTI khoảng $87,60.
Tại sao?
Bởi thị trường không chỉ nhìn vào chiến tranh.
Thị trường nhìn vào dòng dầu thực tế.
Reuters cho biết lượng dầu xuất khẩu của các nước vùng Vịnh, không tính Iran, trong tháng 9 đã phục hồi lên hơn 81% mức trước chiến tranh.
G7 cũng đã đồng ý chuẩn bị giải phóng khoảng 100 triệu thùng từ kho dự trữ khẩn cấp.
Đây là một bài học quan trọng:
Một cuộc chiến có thể nóng lên nhưng giá dầu vẫn giảm nếu thị trường tin rằng nguồn cung vẫn đi được.
10. Vì vậy, trận chiến thật sự là gì?
Không phải:
Saudi hay Houthi chiếm thêm một thành phố.
Mà là:
Ai kiểm soát được khả năng mở hoặc đóng tuyến hàng hải?
Nếu Saudi và lực lượng Yemen giữ được Bab el-Mandeb:
→ Houthi mất một phần đòn bẩy chiến lược.
→ Saudi bảo vệ được tuyến hàng hải.
→ thị trường dầu bớt lo ngại.
→ áp lực lên vận tải biển giảm.
Nhưng nếu Houthi tái chiếm được khu vực:
→ Saudi phải tiếp tục đánh.
→ tàu thương mại phải tăng cảnh giác.
→ phí bảo hiểm và vận tải có thể tăng.
→ các hãng tàu có thể tiếp tục tránh Hồng Hải.
→ Suez mất thêm lưu lượng.
11. Dự báo xu hướng: tôi thấy 3 khả năng
Kịch bản 1 — Saudi thắng mục tiêu giới hạn
Saudi và lực lượng Yemen giữ được Bab el-Mandeb và đẩy Houthi khỏi Mokha/Dhubab.
Đây là kịch bản tốt nhất cho hàng hải.
Saudi có thể tuyên bố:
“Mục tiêu đã đạt được.”
Sau đó quay trở lại gây sức ép ngoại giao.
Kịch bản 2 — Chiến tranh giằng co
Đây có lẽ là rủi ro lớn nhất.
Saudi chiếm lại đất.
Houthi dùng drone và tên lửa đánh trả.
Không bên nào kiểm soát hoàn toàn chiến trường.
Khi đó:
Bab el-Mandeb không bị đóng cửa hoàn toàn — nhưng luôn ở trạng thái nguy hiểm.
Đối với thị trường, đôi khi chỉ cần như vậy cũng đủ để tăng chi phí bảo hiểm và vận tải.
Kịch bản 3 — Saudi mở rộng chiến tranh
Nếu Houthi tiếp tục tấn công sâu vào Saudi hoặc đe dọa nghiêm trọng dầu mỏ và hàng hải, Riyadh có thể mở rộng chiến dịch.
Khi đó nguy cơ lớn nhất là:
Yemen trở thành một mặt trận trực tiếp của cuộc chiến khu vực giữa Saudi, Iran và các lực lượng đồng minh.
Đây là kịch bản nguy hiểm nhất.
12. Nhưng tôi cho rằng có một xu hướng lớn hơn
Saudi Arabia đang chuyển từ “phòng thủ biên giới” sang “kiểm soát các điểm nghẽn chiến lược”.
Đây là sự thay đổi quan trọng.
Saudi không thể kiểm soát Hormuz.
Nhưng Saudi có thể tìm cách bảo vệ:
Bab el-Mandeb + Biển Đỏ + đường ống East-West + các cảng dầu phía Tây.
Reuters cho biết lượng dầu đi qua East-West Pipeline của Saudi đã phục hồi lên khoảng 5,8 triệu thùng, sau vụ drone tấn công tháng trước.
Điều đó cho thấy Riyadh đang cố xây dựng một hệ thống:
Nếu một tuyến bị đánh → dầu vẫn còn đường khác để đi.
KẾT
Vì vậy, câu hỏi của cuộc chiến Yemen hiện nay không chỉ là:
Saudi có đánh bại được Houthi hay không?
Mà là:
Houthi có còn giữ được khả năng biến Bab el-Mandeb thành một “chiếc van” của kinh tế thế giới hay không?
Nếu câu trả lời là không, đòn bẩy chiến lược của Houthi suy giảm rất mạnh.
Nhưng nếu câu trả lời là có, dù chỉ bằng khả năng đe dọa tàu thương mại, thì Saudi sẽ phải tiếp tục trả một cái giá rất lớn để bảo vệ tuyến hàng hải.
Và đây là điều đáng theo dõi trong những tuần tới:
Không phải ai chiếm được nhiều đất nhất.
Mà là:
Ai có thể bảo đảm rằng một con tàu đi qua Bab el-Mandeb vẫn có thể đi qua ngày hôm sau?
Bởi trong cuộc chiến này, kiểm soát lãnh thổ là một chuyện.
Kiểm soát dòng chảy của thương mại toàn cầu mới là quyền lực thực sự.