Đại học American đã triển khai một chương trình hỗ trợ các nhân viên VOA. Giờ đây, họ đang quyết tâm trở thành những doanh nhân.
Hôm nay, lúc 5 giờ sáng (giờ EDT)
Tác giả: Scott Nover
Kasim Kashgar là một nhà bất đồng chính kiến người Duy Ngô Nhĩ nổi bật, một nhà báo quốc tế và là tác giả sắp ra mắt cuốn hồi ký. Tuy nhiên, vào mùa hè này, khi ngồi trong một lớp học tại Đại học American ở Washington, D.C., anh dễ dàng bị nhầm lẫn với một sinh viên kinh doanh bình thường.
Xét về mọi mặt, Kashgar từng rất thành công tại Trung Quốc: khi còn là sinh viên đại học, anh đạt thứ hạng cao trong các cuộc thi nói tiếng Anh cấp quốc gia và sau đó thành lập một trường đào tạo ngoại ngữ tại thành phố Urumqi (Ô Lỗ Mộc Tề), thuộc vùng Tây Bắc Trung Quốc. Tuy nhiên, anh đã phải rời bỏ đất nước trong bối cảnh diễn ra các cuộc bắt giữ hàng loạt gây chết người nhắm vào người Duy Ngô Nhĩ — một nhóm dân tộc thiểu số theo đạo Hồi — hành động mà nhiều nhà quan sát gọi là nạn diệt chủng.
Trên chuyến bay rời khỏi đất nước cùng vợ và đứa con nhỏ vào tháng 5 năm 2017, anh đã nói với vợ rằng họ sẽ không bao giờ trở về quê nhà nữa.
Sau khi đến Hoa Kỳ, anh nộp đơn xin tị nạn chính trị — một quy trình kéo dài — và sau khi nhận được giấy phép lao động, anh đã làm công việc giao bánh pizza cho Domino’s ở Bắc Virginia và lái xe cho dịch vụ Lyft.
Vào cuối năm 2018, Kashgar được Đài Tiếng nói Hoa Kỳ (VOA) tuyển dụng làm phóng viên người Duy Ngô Nhĩ đầu tiên và duy nhất của đài, bắt đầu công việc từ tháng 5 năm 2019. Anh viết bài dưới bút danh Asim Kashgarian vì lo sợ sự trả đũa từ phía Trung Quốc nhắm vào bản thân và gia đình. Anh được chấp thuận tị nạn chính trị vào cuối năm 2022 và quyết định bắt đầu công bố các bài viết dưới tên thật của mình vào đầu năm sau đó.
Tại VOA, anh đưa tin về các nhóm dân tộc thiểu số ở Trung Quốc — chủ yếu là về hoàn cảnh của người Duy Ngô Nhĩ, nhưng cũng bao gồm cả người Mông Cổ và người Tây Tạng — và xuất bản tin bài bằng tiếng Anh, tiếng Quan Thoại và tiếng Duy Ngô Nhĩ. Anh hiểu rằng việc đăng tin trên VOA sẽ khiến chính quyền Trung Quốc “chú ý” đến mình.
Tuy nhiên, chính chính quyền từng cấp quy chế tị nạn cho anh sau đó lại sa thải anh. Vào tháng 3 năm 2025, Kashgar cùng hơn 1.000 đồng nghiệp — bao gồm cả những người cũng đang hưởng quy chế tị nạn — đã bị chính quyền Trump sa thải hoặc bị ngăn cản làm việc. Trong khi nhiều nhân viên của VOA vẫn được trả lương trong thời gian diễn ra vụ kiện tại tòa án liên bang, thì Kashgar và hàng trăm người khác lại bị xếp vào diện nhà thầu độc lập, đồng nghĩa với việc họ được hưởng ít quyền lợi bảo vệ việc làm hơn. Anh rơi vào cảnh mất việc, mất thu nhập và không thấy rõ hướng đi tương lai, trong khi vẫn phải gánh vác trách nhiệm nuôi vợ và bốn đứa con.
Kashgar là một trong số khoảng 35 nhà báo thuộc nhóm đầu tiên tham gia Freedom Media Innovation Lab – một chương trình được Trường Kinh doanh Kogod thuộc Đại học American (American University) khởi động trong năm nay nhằm hỗ trợ các cựu nhân viên VOA xây dựng những dự án truyền thông bền vững của riêng họ.
“Thật khó để diễn tả hết mức độ ảnh hưởng đối với từng cá nhân,” ông Michael Abramowitz, Giám đốc VOA và là người góp phần thành lập chương trình, chia sẻ. “Họ là những người đã làm việc cho chính phủ suốt nhiều năm, rồi đột ngột bị đẩy ra một thị trường lao động mà nói thẳng ra là đang vô cùng tồi tệ.” Bản thân ông Abramowitz – một cựu nhà báo của tờ Washington Post – cũng đang kiện chính phủ trong khi vẫn đang hưởng lương trong thời gian nghỉ hành chính bắt buộc.
Sau khi bị chính quyền Trump sa thải, Kashgar – người vốn đã dành nhiều năm đăng tải các bài học tiếng Anh miễn phí lên YouTube – đã phát triển một ứng dụng học tiếng Anh cung cấp các bài giảng trực tuyến dành cho cộng đồng người Duy Ngô Nhĩ ở hải ngoại. Công việc này mang lại cho anh khoản thu nhập đủ để trang trải cuộc sống cơ bản. Song song đó, anh ấp ủ ý tưởng thành lập một doanh nghiệp tin tức của riêng mình mang tên *Uyghur Monitor* và dự định hoạt động dưới thương hiệu *Kozet* (có nghĩa là “quan sát”).
Kashgar đã bắt đầu huy động vốn tài trợ cho dự án này – anh dành 10 tháng để xây dựng nền tảng, đăng ký tư cách tổ chức phi lợi nhuận, tuyển dụng ba thành viên hội đồng quản trị và giành được khoản tài trợ 200.000 USD từ Quỹ Quốc gia vì Dân chủ (National Endowment for Democracy), cùng các khoản tài trợ nhỏ hơn từ tổ chức Phóng viên Không Biên giới (Reporters Without Borders) và một tổ chức khác – thì biết đến chương trình của Đại học American.
Trong mùa hè, Đại học American đã mời các giảng viên và chuyên gia khách mời đến tổ chức một khóa huấn luyện khởi nghiệp chuyên sâu, tập trung vào các chủ đề như quản lý tài chính, kể chuyện thương hiệu (corporate storytelling) và trí tuệ nhân tạo. Tiếp đó, vào tháng 8, một cuộc thi thuyết trình ý tưởng kinh doanh đã được tổ chức. Một số ít người xuất sắc nhất sẽ giành được khoản tiền lên tới 50.000 USD để khởi động dự án của mình.
Hỏi AI của tờ The Post
Tìm hiểu thêm
Kashgar đã đề xuất thêm khoản kinh phí 45.256 USD – một con số mà anh cho biết đã được tính toán chi tiết dựa trên bảng ngân sách liệt kê cụ thể từng hạng mục. “Mỗi đồng đô la đều có vị trí riêng của nó, và tôi đã tìm hiểu kỹ lưỡng,” ông nói.
Rendy Wicaksana chưa bao giờ hình dung mình sẽ trở thành một doanh nhân. “Tôi luôn tự nhủ rằng mình không có đủ tố chất,” anh nói. “Tôi nghĩ mình đã đánh giá thấp bản thân.”
Wicaksana gia nhập VOA vào năm 2018 thông qua một chương trình thực tập tại văn phòng Washington, sau đó trở thành phóng viên thường trú tại Jakarta cho VOA Indonesia trước khi chuyển đến văn phòng New York của đài vào năm 2022 — nơi anh tiếp tục làm việc theo hợp đồng cho đến khi bị sa thải vào tháng 3 năm 2025. “Bị cắt đứt hoàn toàn,” anh nói về việc bị sa thải, “không còn lại chút quyền lợi nào.”
Anh biết đến Freedom Media Innovation Lab theo cách mà nhiều cựu nhân viên VOA khác đã biết: thông qua một nhóm trò chuyện mà các nhân viên thuộc ban tiếng Indonesia của VOA vẫn sử dụng để cập nhật thông tin về các vụ kiện tụng và cơ hội việc làm.
Vào thời điểm đó, đã có sẵn một dự án để anh tham gia. Một đồng nghiệp cũ tại VOA, Vina Mubtadi, đã khởi xướng Suara Amerika — dịch sát nghĩa là “Tiếng nói Hoa Kỳ” (Voice of America) trong tiếng Indonesia — như một dự án trên mạng xã hội sau khi VOA Indonesia ngừng hoạt động. Wicaksana đã gia nhập cùng cô với tư cách là đồng sáng lập và cả hai cùng hợp tác xây dựng đề xuất cho chương trình của AU.
Dự án này sản xuất các video ngắn dành cho khán giả Indonesia trên mạng xã hội, hiện tập trung vào chính sách nhập cư của Hoa Kỳ — một chủ đề mà theo Wicaksana, thu hút sự quan tâm lớn từ người dân Indonesia đang có ý định du học, làm việc hoặc xây dựng cuộc sống tại Mỹ. Theo các nhà sáng lập, dự án đã thu hút khoảng 60.000 người theo dõi trên các nền tảng khác nhau.
Mubtadi cho biết đây không phải là một nền tảng tin tức mà cô đang xây dựng, mà đúng hơn là một “nền tảng cộng đồng nằm ở điểm giao thoa giữa báo chí và giáo dục.” Họ tập trung đưa tin về cộng đồng người Indonesia ở nước ngoài và các tin tức nhập cư thay vì tin nóng, chính trị hay các nội dung về “đời sống thường nhật tại Mỹ” mà VOA Indonesia từng cung cấp, cô chia sẻ.
Salem Solomon lớn lên chủ yếu ở Eritrea, một trong những quốc gia có mức độ kiểm duyệt gắt gao nhất thế giới, nơi từng bị các tổ chức bảo vệ quyền tự do báo chí xếp hạng thấp hơn cả Triều Tiên cho đến tận năm ngoái.
“Tôi đã tận mắt chứng kiến chuyện gì xảy ra với những người bị cắt đứt khỏi các nguồn thông tin đáng tin cậy,” cô nói. “Khi thiếu vắng thông tin đáng tin cậy, con người sẽ mất đi khả năng tự định hình tương lai của chính mình.” Salem từng là phát thanh viên bản tin tối tại Eritrea trước khi đến Mỹ vào năm 2007. Trong thời gian theo học thạc sĩ nhờ học bổng vào năm 2015, cô đã thực tập tại VOA.
Salem là nhân viên chính thức của VOA chứ không phải nhân viên hợp đồng — một sự khác biệt giúp cô vẫn được hưởng lương trong thời gian nghỉ hành chính. Trong thời gian nghỉ này, Salem đã dành tâm sức để vực dậy một dự án từng bị bỏ ngỏ từ lâu: “Africa Talks”. Đây là một dự án truyền thông mà cô khởi xướng lần đầu với tư cách tình nguyện viên tại một đài phát thanh và truyền hình địa phương ở Columbia, Missouri, vào năm 2008.
Bài thuyết trình của cô trước hội đồng giám khảo — bao gồm các chuyên gia trong lĩnh vực kinh doanh, báo chí và đầu tư — tập trung vào một vấn đề mà cô luôn trăn trở trong suốt sự nghiệp làm báo của mình: cách truyền thông Mỹ đưa tin về châu Phi thường mang tính rời rạc, chỉ xuất hiện chớp nhoáng khi có khủng hoảng nổ ra, thay vì duy trì sự đưa tin liên tục và chuyên sâu.
Cô cho biết mình sẽ sử dụng nguồn kinh phí để chi trả cho các cộng tác viên trên khắp châu Phi thực hiện đưa tin và quay video tại hiện trường, đồng thời tổ chức đào tạo cho các nhà báo địa phương.
Đại học American đã huy động được gần 1,5 triệu USD trong mục tiêu 2 triệu USD cho chương trình này, với nguồn đóng góp từ các cá nhân và các tổ chức như Quỹ Rockefeller và Quỹ MacArthur. Trong số đó, nhà trường cam kết dành ra khoản kinh phí ban đầu là 500.000 USD để tài trợ cho 10 đến 12 dự án thuộc nhóm đầu tiên này — đồng thời có kế hoạch triển khai thêm các nhóm dự án và tổ chức các cuộc thi thuyết trình khác trong những tháng tới.
Hỏi AI của The Post
Tìm hiểu thêm
“Bằng cách kết hợp nguồn vốn, chuyên môn hỗ trợ doanh nhân của Đại học American và năng lực chuyên môn của chính các nhà báo này, chúng ta có cơ hội thực sự để tạo ra các doanh nghiệp bền vững và mang lại tác động tích cực cho những xã hội đang thiếu vắng nền báo chí tự do,” ông David Marchick, quyền hiệu trưởng Đại học American kiêm cựu trưởng khoa kinh doanh của trường, chia sẻ.
Bà Susan Apgood, người phụ trách chương trình, cũng đồng tình với quan điểm này. “Báo chí không hề mất đi vai trò thiết yếu chỉ vì nguồn tài trợ bị cắt giảm,” bà nói. “Chúng tôi đang cung cấp nguồn vốn và kiến thức kinh doanh cho những nhà báo giàu kinh nghiệm và đầy tâm huyết, giúp họ xây dựng các kênh truyền thông có khả năng duy trì hoạt động đưa tin độc lập lâu dài tại những khu vực trên thế giới — nơi mà báo chí tự do đóng vai trò quan trọng nhất.” Các đội tham gia cuộc thi thuyết trình dự án (pitch competition) đầu tiên của American đã biết kết quả vào ngày 16 tháng 9. Dù các đội đến từ Africa Talks và Suara Amerika không được chọn, họ vẫn quyết tâm tiếp tục nỗ lực và tiến bước.
“Chúng tôi sẽ tiếp tục hoàn thiện mô hình doanh thu và chiến lược nội dung, đồng thời tìm kiếm các cơ hội huy động vốn khác,” Mubtadi chia sẻ. “Lùi một bước để tiến hai bước.”
Salem bày tỏ lòng biết ơn đối với chương trình đào tạo – điều đã giúp cô “trau dồi những yếu tố cần thiết để xây dựng dự án này” – cũng như cộng đồng sẽ tiếp tục ủng hộ cô.
Apgood cho biết bà đang tìm phương án để các đội chưa được chọn có thể nộp lại hồ sơ xin cấp khoản kinh phí còn dư sau khi các nhóm đợt hai và đợt ba hoàn tất quy trình, mặc dù kế hoạch này vẫn chưa được chốt lại.
Kashgar đã gặp may mắn hơn. Anh là một trong chín người chiến thắng tại cuộc thi trình bày dự án và nhận được chính xác số tiền mà anh đã tính toán kỹ lưỡng và đề xuất: 45.256 USD.
“Tôi rất mong nhận được tin này để tổ chức có thể chính thức ghi nhận khoản ngân sách đó và triển khai những gì chúng tôi đã chuẩn bị,” anh chia sẻ. “Hy vọng rằng cuối cùng chúng tôi cũng có thể công bố loạt báo cáo đầu tiên trong vài ngày hoặc vài tuần tới. Cảm giác đó thật tuyệt vời.”
Nguồn : Washington Post