Các tổ chức báo chí vốn cạnh tranh với nhau lại cùng hành động trong một vấn đề liên quan đến quyền tiếp cận thông tin từ chính phủ.
VietnamWeek.
Các hãng truyền hình lớn của Mỹ, bao gồm FOX News Media, ABC News, CBS News, CNN và NBC News, thông báo sẽ tạm ngừng tham gia cơ chế White House pool sau khi Tổng thống Donald Trump cấm CNN, MS NOW và Politico tiếp cận Nhà Trắng với lý do các cơ quan này đăng tải điều mà ông gọi là “tin giả”.
Năm tổ chức tham gia White House pool tuyên bố rằng công chúng Mỹ có “lợi ích thiết yếu” trong việc tiếp cận thông tin chính xác và độc lập về chính phủ của mình, đồng thời nhấn mạnh:
“Không một chính quyền nào nên hạn chế một tổ chức báo chí chỉ vì không đồng ý với nội dung đưa tin của tổ chức đó.”
Động thái này diễn ra sau khi CNN, MS NOW và Politico thông báo khởi kiện chính quyền, cho rằng Nhà Trắng đã thu hồi thẻ tác nghiệp của các phóng viên “mà không thông báo trước hoặc không có quy trình phù hợp”, chỉ vì không hài lòng với nội dung đưa tin.
Tranh chấp hiện đã vượt khỏi phạm vi giữa Nhà Trắng và ba tổ chức truyền thông bị cấm, trở thành một cuộc đối đầu rộng hơn giữa chính quyền và hệ thống báo chí tham gia đưa tin về tổng thống.
White House pool là gì?
Đối với độc giả Việt Nam, đây là chi tiết cần giải thích.
White House pool là cơ chế chia sẻ thông tin giữa các cơ quan báo chí khi không phải tất cả phóng viên đều có thể cùng tiếp cận một sự kiện.
Ví dụ:
- Một nhóm nhỏ phóng viên và quay phim được vào Phòng Bầu dục, Air Force One hoặc các địa điểm hạn chế.
- Họ ghi hình, chụp ảnh, ghi chép và chia sẻ nội dung cho toàn bộ hệ thống báo chí.
Nhờ vậy, ngay cả những cơ quan không có mặt trực tiếp vẫn có thể tiếp cận thông tin.
White House pool vì thế không chỉ là một vấn đề nghề nghiệp của phóng viên. Nó là một phần trong cơ chế truyền tải thông tin từ tổng thống tới công chúng.
Điều gì làm sự việc lần này khác trước?
Trong lịch sử Mỹ từng có tranh chấp giữa tổng thống và báo chí.
- Chính quyền Trump nhiệm kỳ đầu từng tìm cách thu hồi thẻ của phóng viên CNN Jim Acosta.
- Nhà Trắng từng hạn chế quyền tiếp cận của AP trong tranh cãi về cách gọi Vịnh Mexico.
- Các tổng thống trước đây cũng từng chỉ trích báo chí.
Nhưng điều lần này khác ở hai điểm:
1. Phạm vi rộng hơn
Không chỉ một phóng viên hay một tổ chức.
CNN, MS NOW và Politico cùng bị ảnh hưởng.
Sau đó, Fox News, ABC, CBS, NBC và CNN lại cùng phản ứng thông qua White House pool.
Điều này khiến tranh chấp không còn là:
Chính quyền đối đầu với một cơ quan báo chí.
Mà trở thành:
Một tranh chấp về nguyên tắc hoạt động của hệ thống báo chí Nhà Trắng.
2. Fox News tham gia phản đối
Đây là chi tiết có ý nghĩa thể chế.
Fox News thường được nhìn nhận là cơ quan truyền thông có nhiều khán giả bảo thủ và nhiều phóng viên của Fox có quan hệ làm việc chặt chẽ với các chính quyền Cộng hòa.
Nhưng trong trường hợp này, Fox tham gia tuyên bố chung với ABC, CBS, NBC và CNN.
Điều đó cho thấy tranh chấp không chỉ nằm ở khác biệt chính trị.
Nó liên quan tới câu hỏi rộng hơn:
Chính phủ có thể hạn chế quyền tiếp cận của một cơ quan báo chí vì nội dung đưa tin của cơ quan đó hay không?
Đây cũng là lý do Chủ tịch Hiệp hội Phóng viên Nhà Trắng (WHCA), Jacqui Heinrich của Fox News, trước đó đã nói việc thu hồi quyền tiếp cận của CNN, Politico và MS NOW đặt ra vấn đề liên quan tới Tu chính án thứ Nhất.
Tuy nhiên, cần phân biệt:
- Đây là quan điểm của WHCA và các cơ quan báo chí.
- Câu hỏi pháp lý cuối cùng thuộc về tòa án nếu vụ kiện được xét xử.
Vì sao các đài đình chỉ White House pool?
Có thể hiểu đây là một hình thức phản ứng nghề nghiệp.
Các tổ chức truyền thông muốn phát đi thông điệp rằng:
Nếu một cơ quan báo chí bị loại khỏi hệ thống vì nội dung đưa tin, thì nguyên tắc đó có thể áp dụng với các cơ quan khác trong tương lai.
Việc tạm ngừng tham gia pool cũng tạo áp lực để tranh chấp được giải quyết theo con đường pháp lý hoặc thương lượng thay vì kéo dài thành tiền lệ.
Nhà Trắng lập luận gì?
Trump nói CNN, MS NOW và Politico đăng tải điều mà ông gọi là “fake news”.
Nhà Trắng cho rằng chính quyền có quyền quản lý việc cấp thẻ và kiểm soát tiếp cận đối với các khu vực an ninh cao.
Vì vậy, tranh chấp hiện nay có hai tầng:
Tầng an ninh và quản lý hành chính:
- Ai được cấp thẻ?
- Ai được vào Nhà Trắng?
- Quy trình ra sao?
Tầng hiến pháp và tự do báo chí:
- Chính phủ có thể hạn chế quyền tiếp cận dựa trên nội dung đưa tin hay không?
- Có cần quy trình minh bạch và quyền kháng nghị hay không?
Đây là những câu hỏi mà các vụ kiện của CNN, MS NOW và Politico có thể đặt ra trước tòa.
Có một nghịch lý đáng chú ý
Nhà Trắng có thể kiểm soát quyền tiếp cận vật lý đối với khuôn viên Nhà Trắng.
Nhưng trong thời đại số, quyền lực của báo chí không chỉ nằm ở việc có mặt trong Phòng Bầu dục.
Phóng viên vẫn có thể:
- làm việc với nguồn tin;
- khai thác tài liệu công khai;
- điều tra hồ sơ;
- phỏng vấn các quan chức và nhân chứng;
- sử dụng dữ liệu và công nghệ số.
Vì vậy, cuộc tranh chấp hiện nay không đơn thuần là câu chuyện về vài tấm thẻ tác nghiệp.
Nó là một cuộc tranh luận rộng hơn về:
Mối quan hệ giữa quyền lực hành pháp và vai trò giám sát của báo chí trong nền dân chủ Mỹ.
Đây cũng là lý do vì sao sự kiện lần này thu hút sự chú ý: không chỉ CNN hay Fox, mà cả hệ thống White House pool đang trở thành một phần của cuộc tranh luận về cách chính phủ và báo chí tương tác với nhau trong thế kỷ 21.
Nếu đặt tiêu đề cho VietnamWeek:
Fox News cùng ABC, CBS, NBC và CNN đình chỉ White House pool: Cuộc tranh chấp giữa Nhà Trắng và báo chí bước sang giai đoạn mới
Hoặc:
Khi các đối thủ truyền thông đứng cùng một hàng: Tranh chấp về quyền tiếp cận Nhà Trắng mở rộng
:::