XOÁY TIN – SBTN
TRUMP – USPS – CONGRESS – TÒA ÁN
Một cuộc chiến về quyền lực và tương lai của bầu cử Mỹ
Cập nhật: ngày 3 tháng 9 năm 2026
MC:
Nếu quý vị nghĩ rằng một lá phiếu chỉ cần được cử tri đánh dấu, bỏ vào phong bì và gửi đi, thì câu chuyện đang diễn ra tại Hoa Kỳ cho thấy mọi chuyện phức tạp hơn rất nhiều.
Bởi trước khi lá phiếu được đếm, nó phải đi qua một con đường.
Cử tri → phong bì → USPS → cơ quan bầu cử của tiểu bang → kiểm phiếu.
Và bây giờ, chính chiếc phong bì và người vận chuyển nó đang trở thành trung tâm của một cuộc chiến pháp lý chưa từng có.
Một Sắc lệnh hành pháp của Tổng thống Donald Trump yêu cầu thay đổi quy trình mail ballot.
USPS ban hành quy định mới.
Các bang phản đối.
Tòa án liên bang chặn.
Chính quyền kháng cáo.
Và hôm nay, ngày 3 tháng 9, trong lúc một số bang chuẩn bị gửi những lá phiếu đầu tiên cho cuộc bầu cử tháng 11, cuộc chiến đã được đưa trở lại trước hệ thống tư pháp liên bang và thậm chí lên Supreme Court.
Nhưng có một nhân vật quan trọng thường bị bỏ quên trong câu chuyện này:
Congress – Quốc hội Hoa Kỳ.
Nếu Hiến pháp trao cho Quốc hội quyền lập pháp về bầu cử, quyền giám sát hành pháp và quyền kiểm soát ngân sách…
thì Quốc hội đã làm gì để bảo vệ lá phiếu của cử tri?
Hay một lần nữa, Quốc hội để Tổng thống hành động trước, rồi để Tòa án phải sửa chữa sau?
Đó là câu hỏi của Xoáy Tin hôm nay.
PHẦN 1: KHÔNG CHỈ LÀ MỘT CHIẾC PHONG BÌ
Ngày 31 tháng 3 năm 2026, Tổng thống Trump ký Executive Order 14399.
Một trong những phần gây tranh cãi nhất yêu cầu USPS thiết lập một cơ chế liên quan đến việc gửi phiếu bầu qua thư và phiếu bầu vắng mặt trong các cuộc bầu cử liên bang.
Sau đó USPS ban hành quy tắc cuối cùng (final rule) ngày 26 tháng 8.
Quy định mới yêu cầu những tiêu chuẩn mới đối với phong bì đựng phiếu bầu, mã vạch (ballot envelopes, barcode) và dữ liệu liên quan.
Đặc biệt, USPS tuyên bố rằng các tiêu chuẩn mới phải được đáp ứng trước khi một số Thư Bầu cử Liên bang được chấp nhận vào luồng thư mailstream.
USPS nhấn mạnh rằng họ không quyết định ai đủ điều kiện bỏ phiếu và không đếm phiếu.
Nhưng chính USPS cũng thừa nhận:
họ có thể không chấp nhận một lô ballot nếu các yêu cầu mới chưa được xác minh.
STATE ELECTION OFFICIAL
↓
BALLOT ENVELOPE
↓
USPS
ACCEPT / REJECT
↓
VOTER
PHẦN 2 : TẠI SAO PHONG BÌ CÓ THỂ TRỞ THÀNH “CỔNG” CỦA LÁ PHIẾU?
MC
Hãy nhìn vào vấn đề thật đơn giản.
Bang có thể quyết định:
“Cử tri này đủ điều kiện nhận mail ballot.”
Bang in ballot.
Bang chuẩn bị phong bì.
Nhưng nếu USPS nói:
“Phong bì không đạt tiêu chuẩn liên bang.”
thì lá phiếu có thể không được đưa vào hệ thống chuyển phát.
Đó chính là lý do các bang phản đối.
Không phải vì USPS mở phong bì và xem cử tri đã bầu ai.
Mà vì USPS có thể đứng ở giữa:
State election authority Cơ quan quản lý bầu cử cấp tiểu bang
và
Voter.Cử tri.
Từ một carrier – người vận chuyển, USPS có nguy cơ trở thành một gatekeeper – người gác cổng.
Một hồ sơ gửi Quốc hội bởi Thượng nghị sĩ Richard Blumenthal mô tả đây là một thay đổi đáng kể so với vai trò truyền thống của USPS, vì quy định mới có thể đặt USPS vào vị trí từ chối chuyển những ballot mà quan chức bầu cử bang đã quyết định gửi.
PHẦN 3 : Sắc lệnh hành pháp hay Luật bầu cử?
( EXECUTIVE ORDER HAY ELECTION LAW? )
Đây mới là câu hỏi hiến pháp.
Hiến pháp Hoa Kỳ quy định tại Elections Clause rằng các bang có quyền quy định “Thời gian, Địa điểm và Phương thức”( “Times, Places and Manner”) của các cuộc bầu cử Quốc hội, trong khi Congress có quyền thay đổi những quy định đó bằng luật.
Điều này tạo ra một ranh giới rất quan trọng:
Congress có quyền lập pháp.
States có vai trò chính trong việc tổ chức bầu cử.
Nhưng:
President không phải là Congress.
Và:
USPS không phải là cơ quan lập pháp.
Vì vậy, câu hỏi đặt ra là:
Nếu Tổng thống muốn thay đổi cách gửi phiếu bầu qua thư, ông có thể thực hiện điều đó bằng SẮC LỆNH hành PHÁP rồi giao cho USPS cài đặt quy tắc hay không?
Hay phải thông qua Congress?
Đây chính là một trong những vấn đề mà các vụ kiện đang đặt ra.
PHẦN 4 : TÒA ÁN ĐÃ TỪNG NÓI GÌ?
Ngày 11 tháng 8, Judge Indira Talwani đã ban hành lệnh cấm tạm thời (preliminary injunction), ngăn chính quyền thực hiện Section 3 của Sắc lệnh Hành pháp đối với cuộc bầu cử tháng 11.
Trong phán quyết đó, tòa cho rằng các điều khoản liên quan là ultra vires – vượt quá thẩm quyền – và vi phạm sự phân chia quyền lực (separation of powers) đối với các bang nguyên đơn.
Tòa cũng ngăn USPS từ chối chuyển mail-in hoặc absentee ballots của những cử tri thuộc các bang đó.
Nhưng ngày 24 tháng 8, Supreme Court can thiệp trong vụ Trump v. California.
Điểm phải hiểu thật chính xác:
Supreme Court không tuyên bố toàn bộ chính sách mail ballot của Trump là hợp hiến.
Tòa cho rằng ở thời điểm đó, các bang chưa thể yêu cầu rà soát tư pháp (judicial review) đối với một chính sách khi quy tắc cuối cùng (final rule) của USPS còn chưa tồn tại theo cách đủ cụ thể.
Nói cách khác:
Tòa nói về tư thế tố tụng và jurisdiction.
Không phải là:
“Trump đã thắng về tính hợp hiến của chính sách.”
Sau khi USPS ban hành final rule ngày 26 tháng 8, tình thế pháp lý thay đổi.
Và ngày 27 tháng 8, Judge Talwani lại ban hành TRO, lần này trực tiếp chặn những phần cụ thể của USPS final rule.
PHẦN 5 : TÒA ĐANG CHẠY ĐUA VỚI LÁ PHIẾU
GRAPHIC – TIMELINE
31/3
Trump ký Executive Order
↓
11/8
Federal judge chặn Section 3
↓
24/8
Supreme Court can thiệp
↓
26/8
USPS ban hành Final Rule
↓
27/8
Judge Talwani ban hành TRO
↓
1/9
Chính quyền kháng cáo
↓
3/9
Hearing tại Boston
↓
3/9
DOJ đưa tranh chấp lên Supreme Court
↓
4/9
North Carolina dự kiến bắt đầu gửi absentee ballots
↓
3/11
Election Day
PHẦN 6 : NGÀY HÔM NAY – 3 THÁNG 9
Đây là ngày đặc biệt quan trọng.
Judge Talwani hôm nay nghe tranh luận về việc có tiếp tục chặn quy định USPS hay không.
Trong phiên tranh luận, thẩm phán đã đặt câu hỏi gay gắt về việc USPS sẽ thực hiện hệ thống mới như thế nào.
Một điểm đáng chú ý:
Luật sư của DOJ không thể trả lời rõ ràng hệ thống Federal Ballot Mail Portal đã sẵn sàng vận hành hay chưa.
Trong khi đó, chính quyền Trump đã đưa vụ việc lên Supreme Court bằng một emergency application, yêu cầu dỡ bỏ lệnh chặn của tòa cấp dưới.
Nói cách khác:
cuộc chiến pháp lý đang diễn ra đồng thời với cuộc chiến về thời gian.
PHẦN 7 : NHƯNG QUỐC HỘI ĐANG Ở ĐÂU?
Và đây là phần quan trọng nhất của Xoáy Tin hôm nay.
Chúng ta nói rất nhiều về:
Trump.
USPS.
Các bang.
Tòa án.
Nhưng còn:
QUỐC HỘI ?
Hiến pháp không trao toàn bộ quyền lực bầu cử cho Tổng thống.
Congress có quyền lập pháp về bầu cử liên bang.
Congress có quyền giám sát Hành pháp.
Congress có quyền kiểm soát ngân sách.
Congress có quyền điều tra.
Congress có quyền ra trát triệu tập (subpoena).
Vậy tại sao khi một Sắc lệnh Hành pháp gây ra tranh chấp lớn như thế này, câu trả lời đầu tiên lại là:
hãy kiện ra tòa?
PHẦN 8 : CONGRESS ĐÃ LÀM GÌ?
Phải công bằng:
Congress không hoàn toàn im lặng.
Một số nghị sĩ đã yêu cầu USPS giải trình.
Thượng nghị sĩ Richard Blumenthal, Ranking Member của Permanent Subcommittee on Investigations, đã yêu cầu Postmaster General David Steiner cung cấp tài liệu và trả lời về hệ thống Federal Ballot Mail Portal sau khi nhận được tố giác từ một whistleblower USPS.
Blumenthal cho biết whistleblower mô tả quá trình phát triển hệ thống là vội vàng và thiếu kiểm thử.
Whistleblower còn cáo buộc USPS sử dụng một cơ chế zero-percent failure, theo đó một lỗi barcode có thể khiến cả một batch bị trả lại.
Đây là cáo buộc của whistleblower, chưa phải kết luận của tòa án.
Ngoài ra, Blumenthal cùng một số đồng viện đã đưa ra Absentee and Mail Voter Protection Act, nhằm ngăn Executive Order và bảo vệ quyền bỏ phiếu bằng thư.
Nhưng đây là điểm cần phân biệt:
đưa dự luật, gửi thư và yêu cầu điều tra không giống với việc Congress thực sự ban hành một đạo luật hoặc sử dụng đầy đủ quyền giám sát để ngăn hành pháp.
PHẦN 9 : CONGRESS CÓ NHỮNG CÔNG CỤ GÌ?
GRAPHIC
CONGRESS
LEGISLATION
OVERSIGHT
SUBPOENA
APPROPRIATIONS
CONGRESSIONAL REVIEW
MC
Congress không phải người đứng ngoài cuộc.
Congress có thể:
Một – Legislation.
Ban hành luật xác định rõ giới hạn quyền lực của USPS đối với ballot.
Hai – Oversight.
Triệu tập Postmaster General và các quan chức liên quan.
Ba – Subpoena.
Buộc USPS cung cấp tài liệu về Federal Ballot Mail Portal, thiết kế hệ thống, thử nghiệm, tiêu chuẩn barcode và quy trình reject ballot.
Bốn – Appropriations.
Quốc hội kiểm soát tiền ngân sách.
Nếu một chương trình vượt quá thẩm quyền, Congress có thể đặt giới hạn đối với việc sử dụng ngân sách.
Năm – Congressional Review Act, nếu rule đáp ứng điều kiện áp dụng của đạo luật này.
Vậy câu hỏi không phải:
“Congress có công cụ hay không?”
Mà là:
“Congress có sử dụng chúng đủ mạnh và đủ nhanh hay không?”
PHẦN 10
VÀ ĐÂY LÀ TRÁCH NHIỆM CỦA CONGRESS
MC – NHÌN THẲNG CAMERA
Chúng ta cần nói điều này thật rõ:
Tổng thống phải chịu trách nhiệm nếu vượt quá quyền hiến định.
USPS phải chịu trách nhiệm nếu thực thi một quy định vượt quá statutory authority.
Tòa án phải chịu trách nhiệm xét xử đúng pháp luật.
Nhưng:
CONGRESS CŨNG PHẢI CHỊU TRÁCH NHIỆM.
Bởi nếu Congress có quyền lập pháp và giám sát nhưng không sử dụng nó để kiểm soát Executive Branch, thì khoảng trống quyền lực sẽ được lấp bằng cách khác.
Executive Branch hành động.
Judicial Branch can thiệp.
Còn Legislative Branch đứng giữa.
Đó là một vấn đề về separation of powers.
PHẦN 11
MỘT MÔ HÌNH ĐANG LẶP LẠI?
GRAPHIC
TAXATION
President acts
↓
Congress does not settle the boundary
↓
Courts decide
WAR POWERS
President acts
↓
Congress does not settle the boundary
↓
Courts decide
ELECTIONS
President acts
↓
USPS implements
↓
States sue
↓
Courts decide
MC
Đây là nơi câu chuyện USPS trở nên lớn hơn một cuộc tranh chấp về mail ballot.
Nó đặt ra câu hỏi về sự phân bổ quyền lực trong nền cộng hòa Hoa Kỳ.
Congress có quyền đánh thuế.
Congress có quyền tuyên chiến.
Congress có quyền lập pháp về bầu cử liên bang.
Nhưng nếu mỗi lần Executive Branch mở rộng quyền lực, Congress không hành động đủ mạnh, thì tranh chấp cuối cùng sẽ được đẩy sang Judiciary.
Tòa án trở thành nơi xác định:
“Tổng thống đã đi quá xa chưa?”
Nhưng đó không phải là vai trò lý tưởng của Tòa án.
Tòa án không được thiết kế để thay Congress làm chính sách.
PHẦN 12
TÒA ÁN CÓ THỂ BẢO VỆ LÁ PHIẾU – NHƯNG TÒA KHÔNG THỂ QUAY NGƯỢC THỜI GIAN
VO
Đây là vấn đề đặc biệt nghiêm trọng trong bầu cử.
Nếu một quy định bất hợp pháp được tòa chặn trước khi ballot được gửi:
thiệt hại có thể được ngăn chặn.
Nhưng nếu một cử tri không nhận được ballot.
Deadline trôi qua.
Election Day đến.
Sau đó nhiều tháng sau tòa tuyên bố quy định đó bất hợp pháp…
thì không có cách đơn giản nào trả lại cơ hội bỏ phiếu đã mất.
Chính Judge Talwani đã nhấn mạnh trong lệnh TRO rằng quyền bỏ phiếu có tính chất đặc biệt bởi sau một cuộc bầu cử, việc “làm lại” cơ hội bỏ phiếu không phải là một biện pháp khắc phục bình thường.
Đó là lý do:
timing matters.
Thời điểm Tòa án ra phán quyết quan trọng gần như nội dung phán quyết.
PHẦN 13
VÀ BÂY GIỜ LÀ NGUY CƠ “LEGAL CHAOS”
MC
Hãy tưởng tượng một quan chức bầu cử tiểu bang sáng hôm nay hỏi:
“Chúng tôi phải in phong bì theo mẫu nào?”
USPS trả lời:
“Chúng tôi đang chờ tòa.”
Bang hỏi:
“Chúng tôi có phải đưa danh sách cử tri lên federal portal không?”
Câu trả lời:
“Chờ tòa.”
Bang hỏi:
“Nếu không làm thì USPS có chuyển ballot không?”
Câu trả lời:
“Chờ tòa.”
Đó chính là legal uncertainty.
Và trong một cuộc bầu cử, legal uncertainty không chỉ là vấn đề của luật sư.
Nó có thể trở thành:
administrative chaos.
PHẦN 14
WHISTLEBLOWER LÀM VẤN ĐỀ NGHIÊM TRỌNG HƠN
VO
Ngày 1 tháng 9, whistleblower USPS đưa ra một cảnh báo đặc biệt đáng chú ý.
Theo thông tin do Blumenthal công bố, hệ thống được xây dựng trong thời gian rất ngắn.
Whistleblower cáo buộc quá trình phát triển thiếu kiểm thử cần thiết.
Đáng chú ý nhất là cáo buộc về zero-percent failure threshold:
nếu một barcode trong một batch không được đọc chính xác, cả batch có thể bị reject và trả lại cho bang.
Một lần nữa:
đây là cáo buộc đang được điều tra, không phải kết luận pháp lý.
Nhưng nếu cáo buộc là đúng, câu hỏi không chỉ còn là:
“USPS có quyền làm việc này không?”
mà còn là:
“USPS có đủ năng lực để làm việc này an toàn hay không?”
PHẦN 15
HAI CUỘC CHIẾN: LEGAL VÀ OPERATIONAL
GRAPHIC
LEGAL
Executive Order
USPS Rule
Constitution
States’ Rights
Congressional Authority
↓
OPERATIONAL
Envelope
Barcode
Portal
Data
Printing
Mailing
Deadline
MC
Và đây chính là điều đặc biệt nguy hiểm.
Có thể một quy định cuối cùng được tòa tuyên là hợp pháp.
Nhưng hệ thống thực hiện nó vẫn có thể thất bại.
Ngược lại, một hệ thống kỹ thuật có thể hoạt động hoàn hảo nhưng lại bị tòa tuyên là vượt quá thẩm quyền.
Vì vậy, Xoáy Tin phải theo dõi hai đồng hồ cùng lúc:
Legal Clock
và
Election Clock.
PHẦN 16
QUỐC HỘI CÓ THỂ LÀM GÌ NGAY BÂY GIỜ?
MC
Nếu Congress muốn thực sự bảo vệ bầu cử, có ít nhất năm việc có thể làm.
Một:
Mở ngay một cuộc hearing lưỡng đảng về Federal Ballot Mail Portal.
Hai:
Yêu cầu USPS cung cấp toàn bộ tài liệu về thiết kế, thử nghiệm và tiêu chuẩn reject ballot.
Ba:
Triệu tập Postmaster General và yêu cầu xác định rõ:
USPS đang dựa vào điều khoản nào của Title 39 để từ chối một ballot do bang phát hành?
Bốn:
Congress phải xác định bằng luật:
USPS được phép làm gì và không được phép làm gì đối với ballot.
Năm:
Nếu Quốc hội kết luận Executive Order vượt quá quyền hành pháp, Congress phải sử dụng quyền lập pháp và ngân sách để xác lập lại ranh giới.
Bởi:
không thể bảo vệ bầu cử chỉ bằng cách chờ Tòa án bảo vệ bầu cử.
PHẦN 17
CÂU HỎI XOÁY
MC
Và đây là những câu hỏi mà Xoáy Tin muốn gửi đến các dân biểu và thượng nghị sĩ:
CÂU HỎI 1
Nếu Congress có quyền lập pháp về cách thức tổ chức bầu cử liên bang, tại sao một Executive Order lại có thể khởi động một quy trình để USPS đặt ra những điều kiện mới đối với ballot của các bang?
CÂU HỎI 2
USPS có quyền quản lý thư đến đâu trước khi quyền quản lý thư biến thành quyền can thiệp vào quy trình bầu cử của một bang?
CÂU HỎI 3
Nếu một ballot do bang xác định là hợp lệ bị USPS từ chối chỉ vì phong bì hoặc barcode không đáp ứng tiêu chuẩn mới, ai chịu trách nhiệm với cử tri đó?
CÂU HỎI 4
Nếu Congress phản đối chính sách này, tại sao Quốc hội lại để các bang phải kiện và Tòa án phải giải quyết thay vì tự mình sử dụng quyền lập pháp và giám sát?
CÂU HỎI 5
Nếu Tòa án cuối cùng tuyên bố quy định của USPS vượt quá thẩm quyền sau khi hàng triệu ballot đã được gửi hoặc bị trì hoãn, ai sẽ trả lại cho cử tri cơ hội bỏ phiếu mà họ đã mất?
PHẦN 18
ĐÂY KHÔNG PHẢI CHỈ LÀ CHUYỆN CỦA TRUMP
MC
Có thể quý vị ủng hộ Trump.
Có thể quý vị phản đối Trump.
Nhưng vấn đề hôm nay lớn hơn Donald Trump.
Bởi nếu một Tổng thống có thể mở rộng quyền lực của mình bằng Executive Order…
thì câu hỏi phải được đặt ra với Congress:
Quốc hội có còn thực hiện đầy đủ vai trò “check and balance” hay không?
Và nếu một Tổng thống Dân chủ làm điều tương tự trong tương lai, câu hỏi cũng phải giống hệt.
Bảo vệ nguyên tắc không thể tùy thuộc vào việc:
ai đang ngồi trong Nhà Trắng.
PHẦN 19
LÁ PHIẾU KHÔNG THUỘC VỀ TRUMP
VO
Lá phiếu không thuộc về Tổng thống.
Không thuộc về USPS.
Không thuộc về Democratic Party.
Không thuộc về Republican Party.
Lá phiếu thuộc về:
CỬ TRI.
Và quyền tổ chức bầu cử không phải là quyền tùy tiện của một cá nhân.
Nó là một phần của cấu trúc quyền lực mà Hiến pháp đã chia giữa:
States
Congress
Executive Branch
và
Judiciary.
Khi một nhánh quyền lực mở rộng sang phần việc của nhánh khác, câu hỏi không còn là:
“Tôi thích chính sách này hay không?”
Mà phải là:
“Hiến pháp cho phép ai làm việc này?”
KẾT – MC
Và có lẽ đây mới là câu hỏi lớn nhất của cuộc chiến mail ballot năm 2026.
Không phải:
Trump thắng hay Democrats thắng?
Không phải:
USPS đúng hay các bang đúng?
Mà là:
AI CÓ QUYỀN GÁC CÁNH CỬA CỦA LÁ PHIẾU?
Nếu câu trả lời là các bang và Congress phải đóng vai trò trung tâm trong việc thiết lập luật bầu cử, thì Executive Branch không thể tự mình mở rộng quyền lực vô hạn.
Nếu USPS chỉ là người vận chuyển, thì USPS không thể trở thành người quyết định ballot nào được đưa vào hệ thống.
Và nếu Congress có quyền lập pháp và giám sát nhưng không sử dụng quyền đó, thì:
Congress cũng phải chịu trách nhiệm.
Bởi vì một nền dân chủ không chỉ được bảo vệ bởi những thẩm phán ngồi trong phòng xử án.
Nó phải được bảo vệ bởi những người mà cử tri bầu vào Quốc hội.
Tòa án có thể chặn một Executive Order.
Tòa án có thể chặn một agency rule.
Tòa án có thể bảo vệ một cử tri.
Nhưng Tòa án không thể thay Congress làm công việc của Congress.
Và Tòa án cũng không thể trả lại một cơ hội bỏ phiếu đã mất sau khi cuộc bầu cử kết thúc.
Cho nên câu hỏi cuối cùng của Xoáy Tin hôm nay là:
“KHI HÀNH PHÁP VƯỢT RANH GIỚI,QUỐC HỘI ĐÃ Ở ĐÂU?”
Bởi nếu Quốc hội không bảo vệ quyền lực của mình…
thì cuối cùng:
Tổng thống hành động.
USPS thực hiện.
Các bang kiện.
Tòa án phán quyết.
Còn cử tri…
chờ xem lá phiếu của mình có đi đến nơi hay không.
Và trong một nền cộng hòa,
đó không thể là cách bình thường để bảo vệ quyền bầu cử.