GÓC NHÌN / BÌNH LUẬN
Nguyễn Hải Văn
Khép lại chuỗi thông điệp đầy cảm xúc nhân cột mốc hơn 40 năm gắn bó với lý tưởng xã hội, cựu Tổng thống Barack Obama vừa đưa ra một lời kêu gọi mạnh mẽ gửi đến công chúng và thế hệ trẻ: “Nếu chúng ta có thể giành lại tinh thần mà rất nhiều người trong số các bạn đã thể hiện vào những năm tháng trước đây — tinh thần đã truyền cảm hứng cho nhiều thế hệ người Mỹ đáp lại tiếng gọi của thời đại họ — thì cùng nhau, chúng ta có thể đưa nước Mỹ vượt qua thử thách hiện tại, gắn kết nền chính trị của chúng ta với những lý tưởng cao đẹp nhất, và viết nên một chương mới rực rỡ trong câu chuyện tuyệt vời nhất của nước Mỹ. Đúng vậy, chúng ta có thể (Yes, we can).”
Lời khẳng định mang tính biểu tượng “Yes, we can” một lần nữa vang lên, nhưng không phải trong không khí hân hoan của một chiến dịch tranh cử năm nào, mà là giữa một “kỷ nguyên phép thử” đầy gian truân. Đối với giới quan sát và những người kiên trì theo đuổi tiến trình thúc đẩy xã hội dân sự, thông điệp này chứa đựng những suy ngẫm sâu sắc về tính kế thừa của các giá trị và vai trò của thế hệ chuyển giao.
1. Thừa nhận thực tại và giữ vững niềm tin chiến lược
Điểm đáng chú ý trong lời phát biểu của Obama là sự thẳng thắn đối diện với thực tế: “Tôi biết đây là những thời điểm khó khăn, khi có vẻ như rất nhiều điều chúng ta từng đấu tranh để đạt được đã bị đảo ngược hoặc đang bị treo trên sợi tóc.”
Đây là một sự thừa nhận thực tế đầy tỉnh táo. Tiến trình lịch sử của một quốc gia hay của các quyền dân sự chưa bao giờ là một đường thẳng đi lên. Nó luôn có những khúc quanh, những giai đoạn thoái lui, và thậm chí là sự trỗi dậy của các xu hướng kéo lùi các thành quả đã đạt được.
Tuy nhiên, thái độ của một nhà lãnh đạo và một nhà hoạt động thực thụ không phải là rơi vào bi quan hay hoài nghi oán trách, mà là duy trì một niềm tin chiến lược: “Nhưng tôi biết chúng ta sẽ chiến thắng — bởi vì các bạn đã cho tôi thấy những điều khả thi.” Niềm tin ấy không dựa trên ảo tưởng, mà dựa trên những nền tảng thực tế đang được kiến tạo mỗi ngày bởi những con người cụ thể.
2. Sự chuyển giao ngọn đuốc: Sức sống từ thế hệ mới
Obama không tìm kiếm giải pháp từ những thiết chế vĩ mô xa vời, mà hướng dòng chảy hy vọng vào một thế hệ “kiến tạo thay đổi” (changemakers) mới. Ông nhìn thấy tương lai ở:
-
Những nhà lãnh đạo, học giả của Quỹ Obama (Obama Foundation).
-
Thế hệ mới của các lãnh đạo tôn giáo, dân sự và các nhà lập pháp đang vươn lên tại các thành phố và thủ phủ các bang.
-
Những cá nhân và cộng đồng đang nỗ lực tự thân để thay đổi quốc gia tốt đẹp hơn.
Đây chính là bản chất của sự kế thừa. Một phong trào xã hội hay một lý tưởng tiến bộ muốn có sức sống trường tồn thì không thể phụ thuộc vào một vài cá nhân kiệt xuất, mà phải được chuyển giao thành công cho thế hệ kế cận. Việc đào tạo, trao quyền và đặt niềm tin vào những người trẻ tuổi – những người đang trực tiếp đối diện với thách thức của thời đại thông tin số và sự phân cực – chính là cách duy nhất để “viết nên một chương mới rực rỡ”.
3. Tiếng gọi của thời đại và trách nhiệm công dân
Cụm từ “đáp lại tiếng gọi của thời đại” (answer the call of their time) là lời nhắc nhở rằng mỗi thế hệ đều có một sứ mệnh lịch sử riêng. Nếu thế hệ trước đấu tranh cho quyền bầu cử, cho quyền dân sự cơ bản, thì thế hệ ngày nay phải đối mặt với những thử thách mới: sự minh bạch thông tin trước vấn nạn tin giả, sự công bằng kinh tế, và việc bảo vệ không gian thảo luận công cộng lành mạnh trước các thuật toán thao túng.
Trận chiến lớn nhất không phải là đánh bại một đối thủ chính trị cụ thể, mà là “gắn kết nền chính trị với những lý tưởng cao đẹp nhất”. Đó là một nền chính trị dựa trên sự minh bạch, tôn trọng sự đa dạng và hướng tới lợi ích chung của cộng đồng, thay vì sự chia rẽ và thù hận.
Thay cho lời kết
Khép lại chuỗi bài bình luận về các thông điệp của gia đình Obama, chúng ta nhận ra một sợi chỉ đỏ xuyên suốt: Từ khát vọng ban đầu của chàng thanh niên 20 tuổi tại Chicago, qua “lò lửa” khắc nghiệt của quyền lực đỉnh cao dưới sự chứng kiến của người bạn đời, và cuối cùng là sự trao truyền niềm tin cho thế hệ tương lai.
“Yes, we can” – Đúng vậy, chúng ta có thể. Câu khẩu hiệu ấy chưa bao giờ lỗi thời, bởi vì nó không thuộc về riêng một cá nhân hay một đảng phái nào. Nó thuộc về tất cả những ai tin vào sức mạnh của sự tử tế, vào giá trị của sự thật, và vào khả năng tự sửa đổi, tự hoàn thiện của một xã hội tiến bộ. Hành trình ấy vẫn đang tiếp diễn, và mỗi chúng ta, bằng cách này hay cách khác, đều đang viết nên những dòng chữ của riêng mình trong cuốn sách chung của thời đại.