Ngày 31/08/2026, tổng thống Donald Trump công bố “thỏa thuận dầu khí lịch sử” ký với Venezuela ba ngày trước “nhằm bảo đảm vị thế thống trị năng lượng của Mỹ và thúc đẩy phục hồi kinh tế Venezuela”. Thỏa thuận do ngoại trưởng Marco Rubio và bộ trưởng Chiến Tranh Pete Hegseth ký với tổng thống lâm thời Venezuela Delcy Rodríguez.
Thu Hằng – RFI
Trả lời RFI Pháp ngữ, Thomas Posado, giảng viên Văn minh Mỹ latinh đương đại, Đại học Rouen Normandie, nhận định : “Dù tự nguyện hay không, bà Delcy Rodríguez đang thi hành chính sách phục tùng Mỹ, trong mối quan hệ hoàn toàn bất cân xứng”. Tuy nhiên, đằng sau những con số khổng lồ trong thỏa thuận còn rất nhiều câu hỏi, cũng như “bất nhất” trong tuyên bố của chính quyền Mỹ : Washington thông báo kiểm soát “đa số” trữ lượng hơn 65 tỷ thùng dầu tại 17 mỏ, tương đương hơn 20% trữ lượng dầu mỏ Venezuela. Tổng thống Donald Trump tuyên bố sẽ lấy “tất cả”.
Thỏa thuận dầu khí giữa Washington và Caracas mang lại lợi ích kinh tế, địa-chính trị nào cho Mỹ ? Mỹ sẽ kiểm soát hoạt động khai thác dầu của Venezuela như thế nào?
Thỏa thuận với Venezuela giúp tổng thống Trump nhắm đến ít nhất ba mục tiêu lớn : trấn an cử tri Mỹ rằng giá dầu sắp giảm – đây là vấn đề đặc biệt nhạy cảm khi giá nhiên liệu tăng do chiến tranh Mỹ-Iran trong khi cuộc bầu cử giữa kỳ đang đến gần ; củng cố an ninh năng lượng ; cắt đứt ảnh hưởng của Nga, Trung Quốc tại Venezuela và gia tăng ảnh hưởng của Mỹ tại châu Mỹ Latinh và trên thị trường năng lượng.
Điều này được thể hiện qua thông tin do Nhà Trắng công bố ngày 31/08. Cụ thể, thỏa thuận dầu khí với Venezuela trao cho Mỹ quyền quản trị, lợi ích kinh tế và tiếp cận nguồn dầu giá thấp từ North American Blue Energy Partners (NABEP), công ty dầu khí tư nhân Venezuela của tỷ phú Alejandro Betancourt. Theo thỏa thuận, “chính quyền lâm thời Venezuela cấp cho NABEP quyền khai thác 100 năm đối với 17 mỏ dầu, với trữ lượng đã được chứng minh khoảng 65 tỷ thùng”, đưa NABEP trở thành doanh nghiệp dầu khí tư nhân lớn thứ hai thế giới về trữ lượng, chỉ sau tập đoàn Aramco của Ả Rập Xê Út.
Nhà Trắng khẳng định thỏa thuận “không tốn một xu của người đóng thuế” Mỹ bởi vì NABEP trao cho Văn phòng Vốn Chiến lược thuộc bộ Chiến Tranh 35% cổ phần công ty mẹ, trị giá có thể lên tới hàng trăm tỷ đô la, cùng quyền hưởng cổ tức. Bộ Ngoại Giao Mỹ được quyền mua 20% sản lượng dầu với giá thành sản xuất, tạo nguồn cung ổn định giá thấp, bổ sung cho Kho Dự trữ Dầu Chiến lược (SPR), phục vụ nhu cầu quân sự… Mỹ cũng được ưu tiên mua 80% sản lượng còn lại trong trường hợp khẩn cấp, qua đó củng cố an ninh năng lượng tại Tây bán cầu.
Washington có quyền phủ quyết việc bổ nhiệm thành viên hội đồng quản trị NABEP, đồng thời đa số thành viên phải là công dân Mỹ. NABEP sẽ sử dụng kiểm toán viên, luật sư và cố vấn Mỹ. Thỏa thuận chịu sự điều chỉnh của luật pháp và tòa án Mỹ. Dầu Venezuela dự kiến được khai thác và vận chuyển bằng cơ sở hạ tầng của Mỹ, qua đó thúc đẩy hàng tỷ đô la đầu tư và tạo thêm hàng nghìn việc làm tại Mỹ. Tổng thống Trump khẳng định “Exxon, Chevron… nhiều đại tập đoàn dầu lửa” Mỹ đang cạnh tranh tham gia khôi phục các giếng dầu tại Venezuela.
NABEP cam kết đầu tư tới 100 tỷ đô la để phát triển cơ sở hạ tầng dầu khí Venezuela, nâng sản lượng từ khoảng 200.000 thùng/ngày hiện nay lên hơn 1 triệu thùng/ngày. Doanh nghiệp dự kiến đóng khoảng 200 tỷ đô la phí khai thác tài nguyên và thuế trong vòng 25 năm.
Theo Nhà Trắng, phần lớn các mỏ dầu này từng do các công ty Nga và Trung Quốc khai thác, “phục vụ lợi ích các đối thủ của Mỹ”, “không hề đầu tư vào cơ sở hạ tầng hay sự phát triển của Venezuela”. Do đó, thỏa thuận với Venezuela sẽ “loại bỏ các đối thủ nước ngoài ra khỏi (Tây) bán cầu”và “tái khẳng định học thuyết Monroe”.
Những khó khăn và rủi ro lớn nhất của thỏa thuận là gì ?
Nhiều chuyên gia, được AP trích dẫn, có chung nhận định rằng giá dầu sẽ chưa giảm ngay cho người dân Mỹ. Theo ông Kevin Book, giám đốc điều hành tại ClearView Energy Partners, Venezuela hoàn toàn có thể tăng sản lượng dầu, vì từng sản xuất hơn 2,5 triệu thùng/ngày, nhưng không thể kỳ vọng tăng ngay trong thời gian ngắn bởi vì cơ sở hạ tầng dầu khí xuống cấp nghiêm trọng, cần “nhiều năm”khôi phục cho dù NABEP cam kết đầu tư 100 tỷ đô la.
Khó khăn tiếp theo liên quan đến pháp lý và rủi ro chính trị. Mỹ tuyên bố có quyền khai thác 100 năm, tổng thống lâm thời Venezuela nói đến thời hạn 25 năm và có thể được triển hạn đối với 17 mỏ dầu. Một số cựu cố vấn năng lượng của Mỹ cảnh báo về rủi ro chính trị, bởi vì một chính phủ mới ở Caracas hoặc Washington có thể xem xét lại các điều khoản của thỏa thuận.
Ngoài ra, theo giáo sư kinh tế Ricardo Hausmann tại Trường Harvard Kennedy, nguyên bộ trưởng Kế Hoạch Venezuela, tổng thống lâm thời Delcy Rodríguez “không có thẩm quyền hay quyền hạn theo Hiến Pháp để đưa Venezuela cam kết bất kỳ thỏa thuận nào như vậy”. Thỏa thuận với Mỹ có thể bị coi là vi hiến vì không được đưa ra phê chuẩn ở Quốc Hội Venezuela, cho dù gần đây, luật về dầu lửa đã được cải cách để tạo thuận lợi cho đầu tư nước ngoài vào tài nguyên thiên nhiên.
Đây là những điều khiến các nhà đầu tư phải cân nhắc kỹ khi bỏ ra hàng tỷ đô la. Exxon và ConocoPhillips phải rời Venezuela năm 2007 sau khi tài sản bị quốc hữu hóa. Cả hai tập đoàn đều khẳng định các yêu cầu về an ninh pháp lý và tuân thủ hợp đồng vẫn chưa được đáp ứng.
Thêm vào đó, Alejandro Betancourt, ông chủ của NABEP, được Financial Times mô tả là “phó vương của Donald Trump ở Venezuela”, là một nhân vật gây tranh cãi gay gắt. Ông từng hai lần bị bắt tại Anh : Tháng 09/2025 theo yêu cầu của Tây Ban Nha với cáo buộc rửa tiền và trốn thuế ; Hai tháng sau, theo lệnh bắt quốc tế của Thụy Sĩ liên quan đến cuộc điều tra nghi ngờ biển thủ quỹ từ PDVSA (Petróleos de Venezuela, S.A), tập đoàn dầu khí khổng lồ của Venezuela. Doanh nhân 46 tuổi này chưa bao giờ bị buộc tội và phủ nhận mọi hành vi sai trái.
Theo một số nguồn tin của báo chí Mỹ, các tập đoàn dầu khí lớn đang đàm phán hợp đồng riêng đã đưa ra những yêu cầu bảo đảm để tránh bị liên kết với tỷ phú Alejandro Betancourt.
Thỏa thuận dầu khí gây phản ứng như thế nào trong chính giới và công luận hai nước ? Venezuela trở thành “xứ bảo hộ” của Mỹ ?
Tại Mỹ, đảng Cộng Hòa và đồng minh của tổng thống Trump xem đây là thắng lợi chiến lược, giúp “ngăn dầu Venezuela chảy sang Trung Quốc với giá bằng một nửa”, theo thượng nghị sĩ Bernie Moreno (bang Ohio). Ngược lại, phe Dân Chủ chỉ trích thỏa thuận là “tham nhũng ở quy mô khủng khiếp”. Thượng nghị sĩ Tim Kaine (bang Virginia) cho rằng “giá dầu sẽ không giảm nhiều bằng mức ông Trump đã đẩy lên cao thông qua cuộc chiến ngớ ngẩn với Iran”.
Tại Venezuela, một bộ phận người dân phản đối, cho rằng chính quyền Delcy Rodríguez đã phản bội quan điểm từ thời Chevez rằng tài nguyên phải dành cho chính Venezuela, đồng thời cáo buộc chính phủ ký thỏa thuận với Washington để bám víu quyền lực.
Tình hình Venezuela “khá phù hợp với khái niệm một chế độ bảo hộ”. Trả lời RFI Pháp ngữ, giảng viên Thomas Posado, Đại học Rouen Normandie, giải thích : “Công việc thường nhật vẫn do bà Delcy Rodríguez đảm nhiệm. Tuy nhiên, đa số quan hệ quốc tế và thỏa thuận liên quan đến nguồn tài nguyên kinh tế lớn được quyết định ở Washington”.