Houthi đã tạo được cú đột phá chiến lược, nhưng chính độ dài của dải lãnh thổ mới chiếm có thể trở thành điểm yếu khi chiến tranh chuyển từ giai đoạn bất ngờ sang phản công.

Cái giá của một dải chiến tuyến ven Biển Đỏ

VietnamWeek – Bình luận

Cuộc chiến Yemen đang bước sang một giai đoạn mới, và điều đáng chú ý không chỉ là những vùng đất Houthi vừa chiếm được.

Từ Mocha trên bờ Biển Đỏ, Houthi đã tiến xuống phía nam, chiếm đảo Perim/Mayun ở cửa ngõ Bab el-Mandeb và ngày 14/9 tuyên bố kiểm soát thêm hai đảo Greater và Lesser Hanish. Cùng lúc, lực lượng Yemen được Saudi Arabia hậu thuẫn đang tìm cách tập hợp trở lại và phản công.

Trên bản đồ, đây là một bước tiến rất nhanh.

Nhưng trong chiến tranh, chiếm được một dải lãnh thổ và giữ được một dải lãnh thổ là hai bài toán hoàn toàn khác nhau.

Và chính từ đây, câu hỏi quan trọng nhất đối với Houthi không còn là họ có thể tiến thêm bao xa, mà là:

Houthi có đủ khả năng bảo vệ tuyến hậu cần nối những vùng đất vừa chiếm được hay không?

Từ một cuộc đột kích thành một chiến tuyến dài

Houthi đã đạt được một thắng lợi đáng kể trong giai đoạn đầu.

Ngày 10/9, lực lượng này chiếm Mocha, một cảng có vị trí quan trọng trên bờ Biển Đỏ. Sau đó họ mở rộng xuống phía nam, tiến tới Perim/Mayun và các đảo Hanish, từng bước áp sát Bab el-Mandeb – cửa ngõ nối Biển Đỏ với Vịnh Aden.

Reuters ghi nhận lực lượng Houthi đã tiến rất nhanh dọc bờ biển và đưa họ tới vị trí có khả năng gây sức ép lên một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới. AP ngày 14/9 xác nhận Houthi đã chiếm Greater và Lesser Hanish, trong lúc lực lượng Yemen được Saudi hậu thuẫn tìm cách giành lại lãnh thổ. (Reuters)

Nhưng mỗi bước tiến như vậy lại tạo ra một vấn đề mới.

Khi còn tập trung ở hậu phương, Houthi có thể sử dụng lực lượng cơ động để đánh nhanh, tạo bất ngờ và tận dụng sự rối loạn của đối phương.

Khi đã chiếm được nhiều địa bàn cách xa nhau, họ phải làm một việc khó hơn nhiều:

giữ chúng.

Một thành phố cần quân đồn trú.

Một cảng cần bảo vệ.

Một tuyến đường cần kiểm soát.

Một hòn đảo cần được tiếp tế.

Và tất cả những thứ đó phải được nối với nhau bằng một hệ thống hậu cần mà đối phương luôn tìm cách cắt đứt.

Đây là lúc ưu thế của cuộc tiến công có thể bắt đầu chuyển thành gánh nặng.

Dải ven biển: lợi thế hay cái bẫy?

Có một nghịch lý trong thế tiến công hiện nay của Houthi.

Họ càng tiến xa dọc bờ Biển Đỏ, chiến tuyến của họ càng dài.

Một lực lượng cơ động nhẹ có thể nhanh chóng chiếm một địa điểm khi đối phương bất ngờ và chưa kịp tổ chức phòng thủ.

Nhưng sau khi chiếm được địa điểm đó, lực lượng tiến công phải duy trì quân số, đạn dược, nhiên liệu, thực phẩm, phương tiện và thông tin liên lạc.

Nếu tuyến hậu cần bị cắt ở một điểm, những đơn vị phía trước có thể trở thành những cụm quân bị cô lập.

Đó là khác biệt giữa:

“đột phá”

và

“duy trì đột phá”.

AP cho biết lực lượng chính phủ Yemen đã cam kết đưa thêm quân tới khu vực bờ Biển Đỏ sau thất bại tại Mocha. Reuters ngày 14/9 cũng ghi nhận lực lượng Houthi tiếp tục tiến công trong khi Saudi Arabia và lực lượng Yemen đối lập tìm cách đáp trả. (AP News)

Nói cách khác, giai đoạn bất ngờ đang dần kết thúc.

Đối phương đã biết hướng tiến công.

Đã biết những địa điểm Houthi cần giữ.

Và đã có thời gian để tái tổ chức.

Khi “đường tiến quân” trở thành “đường tiếp tế”

Đây có thể là vấn đề quân sự quan trọng nhất trong những ngày tới.

Nếu Houthi kiểm soát một dải ven biển dài nhưng không kiểm soát được không phận và không có năng lực bảo vệ toàn bộ tuyến vận tải, thì chính con đường mà họ dùng để tiến xuống phía nam có thể trở thành tuyến mà đối phương tìm cách đánh vào.

Một cuộc phản công hiệu quả không nhất thiết phải lập tức đánh chiếm lại toàn bộ Mocha.

Nó có thể bắt đầu bằng việc cắt từng đoạn của hệ thống hậu cần.

Khi đó, một dải liên tục trên bản đồ có thể biến thành nhiều cụm quân rời rạc.

Một đơn vị ở phía trước không còn dễ dàng nhận tiếp viện từ phía sau.

Một đơn vị trên đảo không thể tự bổ sung đạn dược và nhiên liệu bằng đường bộ.

Một lực lượng ở ven biển có thể bị đặt giữa áp lực từ đất liền, từ biển và từ trên không.

Và khi các cụm quân không thể hỗ trợ lẫn nhau, lợi thế về quân số trên toàn chiến tuyến không còn đồng nghĩa với ưu thế tại từng điểm giao chiến.

Đây là lý do tại sao không phận và hậu cần có thể quan trọng hơn diện tích lãnh thổ chiếm được.

Các hòn đảo: thắng lợi lớn nhưng cũng là bài toán khó

Perim/Mayun và Hanish có giá trị đặc biệt vì nằm gần tuyến hàng hải Bab el-Mandeb.

Nhưng đảo cũng có một nhược điểm căn bản:

không có chiều sâu chiến lược như đất liền.

Một lực lượng trên đảo phụ thuộc vào khả năng vận chuyển từ đất liền hoặc từ biển.

Nếu đối phương gây sức ép đủ lớn lên vùng biển và vùng trời chung quanh, việc tiếp tế trở nên khó khăn hơn.

AP ngày 14/9 cho biết Houthi đã chiếm Greater và Lesser Hanish trong lúc lực lượng được Saudi hậu thuẫn tìm cách giành lại các vị trí đã mất. (AP News)

Vì thế, giá trị của các đảo không chỉ nằm ở việc Houthi có thể giữ chúng bao lâu.

Ngay cả một thời gian kiểm soát tương đối ngắn cũng có thể gây tác động lớn đến hàng hải.

Nhưng ngược lại, nếu Houthi không thể bảo đảm hậu cần, những đảo này cũng có thể trở thành những vị trí rất khó phòng thủ khi đối phương đã hoàn tất việc tái tổ chức.

Đây chính là nghịch lý:

Một địa điểm càng có giá trị chiến lược thì đối phương càng có động lực tập trung nguồn lực để giành lại nó.

Saudi Arabia đang gặp một bài toán kép

Tình hình trở nên nghiêm trọng hơn vì Houthi không phải là vấn đề duy nhất đối với Saudi Arabia.

Ngày 14/9, AP đưa tin tuyến East-West Pipeline của Saudi Arabia sẽ phần lớn phải ngừng hoạt động trong khoảng 3–5 tuần để sửa chữa sau vụ tấn công bằng drone. Tuyến đường ống dài khoảng 1.200 km này vận chuyển dầu từ các khu vực sản xuất ở phía đông sang Yanbu trên bờ Biển Đỏ, cho phép Saudi giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz. (AP News)

Điều đó tạo ra một tình thế rất đặc biệt.

Hormuz bị gián đoạn.

East-West Pipeline bị đánh hư hại.

Bab el-Mandeb chịu sức ép từ Houthi.

Ba vấn đề vốn có thể được xử lý tương đối độc lập nay bắt đầu tác động lẫn nhau.

Reuters nhận định sự kết hợp giữa các gián đoạn tại Hormuz, tuyến đường ống East-West và những bước tiến của Houthi đang làm giảm đáng kể “độ dự phòng” của hệ thống dầu mỏ toàn cầu. (Reuters)

Đây là lý do cuộc chiến Yemen đã vượt khỏi phạm vi một cuộc nội chiến.

Nó bắt đầu trở thành một cuộc chiến về các nút thắt của hệ thống năng lượng toàn cầu.

Houthi không cần thắng toàn bộ Yemen để gây thiệt hại

Đây là điểm cần phân biệt.

Nếu đặt mục tiêu của Houthi là chiếm và giữ toàn bộ miền nam Yemen, thế tiến công hiện nay sẽ phải đối mặt với những yêu cầu quân sự rất lớn.

Nhưng nếu mục tiêu chỉ là:

• gây sức ép lên Saudi;
• đe dọa Bab el-Mandeb;
• làm gián đoạn vận tải;
• buộc Saudi phải phân tán lực lượng;
• buộc Mỹ phải dành nguồn lực cho một mặt trận mới;
• và chứng minh rằng Iran vẫn có khả năng mở rộng chiến tranh thông qua lực lượng đồng minh,

thì Houthi không nhất thiết phải giữ tất cả những vùng đất họ vừa chiếm.

Chỉ cần họ giữ được đủ lâu để tạo ra một cuộc khủng hoảng chiến lược, cuộc tiến công đã có giá trị.

Soufan Center ngày 14/9 đánh giá bước tiến của Houthi dọc bờ Biển Đỏ đang làm tăng áp lực lên Saudi Arabia và củng cố vị thế của Tehran trong cuộc đối đầu khu vực. (The Soufan Center)

Đó là lý do không nên đánh giá thắng lợi Houthi chỉ bằng bản đồ lãnh thổ.

Nhưng Tehran cũng có một vấn đề

Nếu Iran muốn sử dụng Houthi như một mặt trận phụ, Tehran phải đối mặt với một câu hỏi khó:

Houthi có thể mở mặt trận nhanh hơn khả năng Iran duy trì nó hay không?

Iran có thể cung cấp tên lửa, drone, tình báo, cố vấn và hỗ trợ kỹ thuật.

Nhưng không thể biến Yemen thành một chiến trường mà mọi thứ đều được Iran trực tiếp kiểm soát.

Houthi vẫn phải chiến đấu trong địa hình Yemen.

Và đối phương vẫn có thể sử dụng ưu thế về không quân, tình báo, hỏa lực và hậu cần để từng bước thu hẹp những thành quả ban đầu.

Reuters dẫn các nguồn khu vực cho rằng Iran đã hỗ trợ Houthi về vũ khí và cố vấn trong cuộc tiến công; Tehran vẫn phủ nhận việc trực tiếp chỉ huy các hoạt động của lực lượng này. (Reuters)

Do đó, thành công của Houthi không nhất thiết đồng nghĩa với một chiến thắng quân sự bền vững của Iran.

Nó có thể chỉ là một cách làm tăng chi phí chiến tranh cho đối phương.

“Chiếm nhanh nhưng không giữ được”: bài học cần nhìn ở cấp độ nguyên lý

Lịch sử chiến tranh Việt Nam có thể cung cấp một phép so sánh về nguyên lý tác chiến, nhưng không nên đồng nhất hai cuộc chiến.

Một lực lượng có thể giành được địa bàn nhờ bất ngờ, tốc độ và sự suy yếu nhất thời của đối phương.

Nhưng sau cú sốc ban đầu, đối phương có thể:

tập hợp lại → xác định tuyến hậu cần → tập trung hỏa lực → cô lập các đơn vị tiến quá sâu → phản công.

Điều quyết định lúc ấy không còn là ai chiếm được địa bàn đầu tiên.

Mà là:

Ai có khả năng duy trì lực lượng trên địa bàn đó lâu hơn.

Với Houthi, câu hỏi này đặc biệt quan trọng vì họ đang tiến dọc một hành lang ven biển và hướng tới những vị trí có giá trị chiến lược rất cao.

Nếu tuyến hậu cần bị chia cắt, các đơn vị phía trước có thể không còn khả năng hỗ trợ lẫn nhau như khi còn tập trung ở hậu phương.

Đó là lúc chiến thắng chiến thuật có nguy cơ biến thành thế trận chiến lược quá tải.

Trận chiến thật sự có thể bắt đầu sau khi Houthi ngừng tiến

Điều đáng quan sát trong những ngày tới không phải đơn giản là:

Houthi chiếm thêm được bao nhiêu lãnh thổ.

Mà là bốn câu hỏi:

Một: Houthi có giữ được Mocha?

Nếu đối phương tổ chức được phản công và buộc Houthi phải rút khỏi Mocha, cuộc tiến công ven biển sẽ mất một trong những điểm tựa quan trọng nhất.

Hai: Houthi có duy trì được các đảo?

Perim/Mayun và Hanish có thể đem lại ảnh hưởng lớn đối với hàng hải, nhưng cũng đặt ra bài toán hậu cần và phòng thủ đặc biệt khó.

Ba: lực lượng Yemen có tái tổ chức được hay không?

Nếu lực lượng chính phủ và các nhóm chống Houthi khôi phục được chuỗi chỉ huy và tập trung lực lượng ở phía nam, chiến trường có thể chuyển từ Houthi tiến công sang Houthi phòng thủ.

Bốn: Saudi có trực tiếp leo thang hay tiếp tục dựa vào hỗ trợ của Mỹ?

Reuters ngày 14/9 cho biết Thái tử Mohammed bin Salman đã gặp Tư lệnh CENTCOM Brad Cooper tại Jeddah sau khi Saudi đề nghị Washington hỗ trợ quân sự chống Houthi. Theo các nguồn Reuters, Tổng thống Trump chưa đồng ý cho Mỹ trực tiếp tấn công Houthi nhưng Washington cam kết chia sẻ tình báo và hỗ trợ mục tiêu. (Reuters)

Đây có thể là yếu tố quyết định tốc độ chuyển từ đột phá sang phản công.

Từ Bab el-Mandeb đến Hormuz: chiến tranh đang biến thành cuộc chiến về “độ bền”

Điều đáng sợ nhất đối với thị trường năng lượng không phải một cuộc tấn công đơn lẻ.

Mà là khả năng nhiều tuyến thay thế lần lượt bị vô hiệu hóa.

Hormuz bị gián đoạn.

East-West Pipeline bị đánh hư hại.

Bab el-Mandeb bị Houthi đe dọa.

Khi đó, vấn đề không còn đơn thuần là sản lượng dầu còn bao nhiêu dưới lòng đất.

Vấn đề là:

Có bao nhiêu thùng dầu thực sự có thể đi từ nơi sản xuất tới người mua?

AP cho biết việc đóng tuyến East-West Pipeline đang ảnh hưởng tới khả năng vận chuyển khoảng 2,6–4 triệu thùng dầu/ngày, trong khi Brent đã tăng lên khoảng 109 USD/thùng. (AP News)

Và nếu xung đột kéo dài, tác động sẽ không dừng ở dầu thô.

Nó đi vào diesel.

Vận tải biển.

Chi phí bảo hiểm.

Giá hàng hóa.

Lạm phát.

Và cuối cùng là đời sống của người tiêu dùng.

Kết luận: Houthi đã thắng trận đầu, nhưng chưa chắc đã thắng cuộc chiến

Nhìn từ những gì đang xảy ra, có hai sự thật có thể cùng tồn tại.

Thứ nhất: Houthi vừa đạt được một thắng lợi quân sự và địa chiến lược đáng kể. Việc chiếm Mocha, Perim/Mayun và Hanish đưa họ tới gần Bab el-Mandeb và tạo thêm sức ép lên tuyến xuất khẩu dầu của Saudi Arabia. (Reuters)

Thứ hai: chính tốc độ tiến quân ấy đang tạo ra một bài toán mới về hậu cần, phòng thủ và khả năng chống phản công.

Houthi có thể đã tạo được một cú đột phá.

Nhưng cú đột phá đó chỉ trở thành thắng lợi chiến lược nếu họ có thể giữ được những gì đã chiếm, duy trì tuyến hậu cần và tiếp tục gây sức ép trong khi đối phương đã hết bất ngờ.

Nếu không, lịch sử chiến tranh cho thấy một nguyên lý rất đơn giản:

Chiếm đất bằng tốc độ; giữ đất bằng hậu cần.

Và trong một chiến tuyến ven biển kéo dài, khi lực lượng không kiểm soát được bầu trời và không bảo đảm được tuyến tiếp tế, mỗi vùng đất chiếm thêm cũng có thể trở thành thêm một nơi phải bảo vệ.

Đó là nghịch lý mà Houthi đang phải đối mặt.

Họ đã chứng minh rằng mình có khả năng mở một mặt trận mới.

Bây giờ họ phải chứng minh điều khó hơn:

rằng họ có khả năng sống sót sau khi đối phương đã kịp tỉnh lại.

Và chính “trận chiến thứ hai” – trận chiến chống phản công, chống cô lập và bảo vệ hậu cần – mới có thể quyết định liệu cuộc tiến công xuống Biển Đỏ là một chiến thắng lịch sử của Houthi hay chỉ là một cú đột phá rất đắt giá trong một cuộc chiến dài hơn.

Bản này cố ý không khẳng định Houthi chắc chắn sẽ thất bại. Dữ liệu hiện tại cho thấy lực lượng này vẫn đang mở rộng địa bàn, trong khi phản công của phía Yemen mới ở giai đoạn đầu; hơn 82.000 người đã phải rời bỏ nhà cửa từ đầu tháng 9, cho thấy chiến trường đang chuyển rất nhanh. (Reuters)

Nếu dùng cho VietnamWeek, tôi cho rằng trục “Houthi thắng trận đầu nhưng trận thứ hai là hậu cần và chống phản công” mạnh hơn cách chỉ viết rằng “Houthi sẽ không giữ được đất”, vì hiện chưa đủ dữ kiện để kết luận trước kết quả đó.