Hình ảnh một chiếc drone Shahed của Iran được trưng bày gần Tehran năm 2024. Ảnh: Morteza Nikoubazl/NurPhoto qua Getty Images
Mar 10, 2026 – World
Gần 7 tháng trước, các quan chức Ukraine đã cố gắng bán cho Mỹ công nghệ đã được kiểm chứng trên chiến trường của họ nhằm bắn hạ các máy bay không người lái (drone) tấn công do Iran sản xuất. Họ thậm chí đã chuẩn bị một bản thuyết trình PowerPoint — do Axios thu thập độc quyền — cho thấy công nghệ này có thể bảo vệ các lực lượng Mỹ và đồng minh của họ như thế nào trong một cuộc chiến ở Trung Đông.
Chính quyền Trump đã gạt bỏ đề xuất của người Ukraine, để rồi phải đảo ngược quyết định vào tuần trước do các đợt tập kích drone từ Iran diễn ra dồn dập hơn dự kiến.
Vì sao điều này quan trọng: Việc khước từ lời đề nghị của Ukraine được hai quan chức Mỹ chia sẻ với Axios là một trong những tính toán sai lầm chiến thuật lớn nhất của chính quyền kể từ khi chiến dịch đợt tập kích Iran bắt đầu vào ngày 28/2.
Các drone Shahed giá rẻ của Iran có liên quan đến cái chết của 7 quân nhân Mỹ, đồng thời tiêu tốn của Mỹ và các đồng minh trong khu vực hàng triệu USD để đánh chặn.
“Nếu có một sai lầm chiến thuật hoặc sơ suất mà chúng ta đã mắc phải dẫn đến cuộc chiến [ở Iran] này, thì đó chính là nó,” một quan chức Mỹ thừa nhận.
Cận cảnh: Ukraine là quốc gia có nhiều kinh nghiệm nhất thế giới trong việc chống lại Shahed — loại drone mà Nga đã mua, sản xuất hàng loạt và gắn nhãn hiệu Geran với số lượng hàng nghìn chiếc để phục vụ cuộc xâm lược quốc gia láng giềng phía tây.
Ukraine đã phát triển một loại drone đánh chặn giá rẻ, cùng với các cảm biến và hệ thống phòng không khác, để bắn hạ các drone dạng Shahed.
Bên trong phòng họp: Tại cuộc họp kín ở Nhà Trắng vào ngày 18/8, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã đề xuất cung cấp các drone đánh chặn cho Tổng thống Trump như một cách để tăng cường quan hệ và, theo một quan chức, để thể hiện sự cảm ơn đối với sự hỗ trợ của Mỹ trước sự can thiệp của Nga.
Người Ukraine đã trình chiếu một bản thuyết trình PowerPoint cho các quan chức Mỹ, hiển thị bản đồ Trung Đông cùng lời cảnh báo mang tính dự báo: “Iran đang cải tiến thiết kế drone tấn công một chiều Shahed.”
Bản thuyết trình bao gồm ý tưởng thành lập các “trung tâm tác chiến drone” tại Thổ Nhĩ Kỳ, Jordan và các quốc gia Vùng Vịnh — nơi đặt các căn cứ của Mỹ — để giải quyết mối đe dọa từ Iran và các lực lượng ủy nhiệm.
“Chúng tôi muốn xây dựng các ‘bức tường drone’ và tất cả những thứ cần thiết như radar, v.v.,” một quan chức Ukraine cho biết.
Chi tiết đáng chú ý: “Tại cuộc họp đó… vào tháng 8, ông Trump đã yêu cầu nhóm của mình bắt tay vào thực hiện, nhưng họ chẳng làm gì cả,” quan chức Ukraine nói.
Một quan chức Mỹ từng xem bản PowerPoint đã xác nhận nhóm của ông Zelensky có trình bày nội dung này cho chính quyền, đồng thời đưa ra lý thuyết rằng nhà lãnh đạo Ukraine bị một số người trong chính quyền Trump nhìn nhận là kẻ quá tự đánh bóng bản thân, đại diện cho một quốc gia phụ thuộc chưa nhận được đủ sự coi trọng.
“Chúng tôi chỉ nghĩ đó là ‘Zelensky đang hành xử kiểu Zelensky’. Ai đó đã quyết định không mua nó,” quan chức này nói.
Theo The New York Times, vào thứ Năm, Mỹ đã chính thức đề nghị ông Zelensky hỗ trợ công nghệ chống drone.
Các bên nói gì: “Các cuộc tấn công trả đũa của Iran đã giảm 90% vì năng lực tên lửa đạn đạo của họ đang bị phá hủy hoàn toàn,” người phát ngôn Nhà Trắng Anna Kelly phát biểu.
“Sự mô tả này từ các nguồn tin ẩn danh hèn nhát là không chính xác và chứng minh rằng họ chỉ là những người đứng ngoài nhìn vào. Bộ trưởng [Quốc phòng] [Pete] Hegseth và các lực lượng vũ trang đã làm một công việc phi thường khi lên kế hoạch cho mọi phản ứng có thể có của chế độ Iran, và thành công không thể chối cãi của Chiến dịch Epic Fury đã tự nó nói lên tất cả.”
Nhìn vào thực tế: Các quan chức Mỹ báo cáo đã bắn hạ phần lớn tên lửa và drone của Iran. Cho đến nay, họ cho biết số lượng 7 người Mỹ thiệt mạng vẫn thấp hơn nhiều so với dự đoán ban đầu là 40 tử vong trong giai đoạn mở màn xung đột.
Vào thứ Sáu, Mỹ tuyên bố kế hoạch triển khai hệ thống drone tiêu diệt Shahed của riêng mình, có tên là Merops, trong bối cảnh các đồng minh trong khu vực than phiền về các đợt tấn công.
Một quan chức Mỹ nói với Associated Press rằng phản ứng trước drone của Iran cho đến nay là “đáng thất vọng”.
Một quan chức Mỹ khác thừa nhận drone của Ukraine sẽ giúp ích nếu được triển khai sớm hơn, nhưng nói thêm rằng “hiệu suất của chúng ta trên chiến trường vẫn rất đáng kinh ngạc.”
Bức tranh toàn cảnh: Nhu cầu về công nghệ mới là mối quan tâm cấp thiết của Bộ trưởng Lục quân Mỹ Dan Driscoll, người được biệt danh là “chuyên gia drone” tại Ngũ Giác Đài.
Năm ngoái, ông Hegseth đã đưa ra những thay đổi nhằm vượt mặt Trung Quốc và Nga trong tác chiến không người lái. Chính quyền Biden trước đó cũng có các sáng kiến chống drone mang tên Replicator.
Nhu cầu về công nghệ này lớn đến mức các con trai của ông Trump vào thứ Hai đã tuyên bố một dự án kinh doanh mới nhằm cung cấp công nghệ drone Ukraine cho Ngũ Giác Đài.
Những con số: Một chiếc Shahed của Iran được cho là có giá từ 20.000 đến 50.000 USD tùy thuộc vào mô hình. Drone đánh chặn của Ukraine còn rẻ hơn thế.
Mối lo ngại về việc đánh chặn một mục tiêu đơn giản, giá rẻ như vậy bằng một quả đạn tên lửa trị giá hàng triệu USD đã tăng cao trong các cuộc giao tranh của Mỹ với phiến quân Houthi ở Yemen và vẫn ở mức cao kể từ đó.
Các biện pháp đối phó khác cũng tồn tại: Video xuất hiện cho thấy trực thăng AH-64 Apache bắn nát drone Iran. Và Anh đã hứa gửi trực thăng Wildcat gắn tên lửa chống drone Martlet.
Góc nhìn chuyên sâu: Nắm được tư duy “Nghệ thuật đàm phán” (Art of the Deal) của ông Trump, phía Ukraine đã thiết kế đề xuất phòng thủ drone như một mối quan hệ đối tác kinh doanh, hứa hẹn giúp tạo ra các việc làm sản xuất tại Mỹ.
Đổi lại việc cung cấp cho Mỹ quyền truy cập vào quy trình sản xuất và bí quyết công nghệ drone cũng như hệ thống chống drone, Ukraine đề xuất mua vũ khí của Mỹ.
“Vấn đề của chúng tôi là tiền. Nguồn lực của chúng tôi chỉ cho phép sản xuất 50% khả năng thực tế. Vì vậy, chúng tôi muốn Mỹ đầu tư 50% còn lại và sở hữu một phần sản lượng,” quan chức Ukraine nói.
Bản PowerPoint nêu rõ Ukraine ước tính có thể giúp chế tạo tới 20 triệu vũ khí để “khơi dậy sự thống trị về drone của Mỹ”.
Nhiều tháng sau, vào tháng 11, một quan chức Mỹ khác nói với Axios rằng nhân sự quân sự “đã muốn đến Ukraine để tiếp thu công nghệ và chiến thuật từ quân đội Ukraine… để chúng ta có thể đổi mới và học hỏi.”
“Người Ukraine đang ở trong một cuộc khủng hoảng sinh tồn, sống còn 100%.”