Thổ Nhĩ Kỳ tuyên bố hiệp ước phòng thủ Mecca không nhắm vào Iran

0
5
Lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ, Ả Rập Xê Út và Pakistan chụp ảnh cùng các quan chức sau khi ký kết thỏa thuận quốc phòng chung ba bên tại Mecca, Ả Rập Xê Út, vào ngày 7 tháng 8 năm 2026 [Ảnh do Văn phòng Báo chí Phủ Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ cung cấp qua AFP]
Hiệp ước bao gồm một điều khoản phòng thủ chung tương tự Điều 5 của NATO, nhưng nhiều câu hỏi vẫn đặt ra về cách thức vận hành trên thực tế và phản ứng từ phía Tehran.
Tác giả: Đội ngũ biên tập Al Jazeera
Lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ khẳng định rằng hiệp ước phòng thủ ba bên mới ký kết với Ả Rập Xê Út và Pakistan không nhằm mục tiêu chống lại Iran.
Hôm thứ Bảy, Bộ trưởng Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan cho biết hiệp ước này không xác định Iran hay bất kỳ quốc gia nào khác là mối đe dọa chung.
Hiệp ước Phòng thủ Chung Mecca được ký kết vào thứ Sáu bởi Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan, Thái tử Ả Rập Xê Út Mohammed bin Salman và Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif, trong đó nêu rõ: một cuộc tấn công vũ trang vào một trong ba nước sẽ được coi là cuộc tấn công vào cả ba.
“Không có mối đe dọa chung nào được chúng tôi đưa vào văn bản,” ông Fidan chia sẻ với hãng thông tấn nhà nước Anadolu của Thổ Nhĩ Kỳ, đồng thời nói thêm rằng những quốc gia không tấn công các bên tham gia ký kết sẽ không bị coi là mục tiêu.

Cam kết theo kiểu “Điều 5”

Ông Fidan mô tả hiệp ước này “về mặt kỹ thuật” tương tự như điều khoản phòng thủ tập thể Theo Điều 5 của NATO, nơi mà một cuộc tấn công vào một thành viên sẽ được xử lý như một cuộc tấn công vào toàn bộ liên minh.
Tuy nhiên, hình thức phản ứng sẽ tùy thuộc vào từng hoàn cảnh cụ thể.
Ông Fidan cho biết, quốc gia bị tấn công sẽ phải gửi yêu cầu hỗ trợ và nêu rõ loại hình trợ giúp cần thiết. Điều đó có thể bao gồm từ tình báo, hậu cần, đạn dược cho đến việc triển khai các đơn vị quân sự.
Liên minh cũng sẽ thành lập các ủy ban chính trị và quân sự — quy tụ các bộ trưởng ngoại giao, bộ trưởng quốc phòng và các nguyên thủ quân sự — cùng một ban thư ký đặt tại Ả Rập Xê Út.
Ngoại trưởng Fidan cho biết ba nước sẽ hợp tác trong việc huấn luyện chung, chia sẻ thông tin tình báo, hậu cần, đánh giá mối đe dọa và khả năng phối hợp tác chiến giữa các lực lượng quân sự.
Hợp tác trong ngành công nghiệp quốc phòng cũng dự kiến là một phần đáng chú ý của hiệp ước. Ông Fidan cho biết đây là một trong những chủ đề chính được ba nhà lãnh đạo thảo luận tại Mecca, bao gồm cả cách các nước có thể tận dụng công nghệ quân sự của nhau.
Bộ trưởng Thổ Nhĩ Kỳ tiết lộ rằng công tác chuẩn bị cho thỏa thuận này đã được tiến hành trong gần 2 năm 8 tháng, điều này cho thấy hiệp ước không đơn thuần được soạn thảo để phản ứng lại những căng thẳng hiện tại liên quan đến Iran.

Phản ứng từ Iran

Bất chấp những lời đảm bảo từ Ankara, một số quan chức Iran đã đặt dấu hỏi về thỏa thuận và cảnh báo Ả Rập Xê Út không nên dựa vào các đối tác mới để đảm bảo an ninh.
Ông Mahmoud Nabavian, thành viên Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại của Quốc hội Iran, nhận định lãnh đạo Ả Rập Xê Út nên hiểu rằng việc hợp tác với Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan sẽ không đảm bảo an ninh cho họ.
Một thành viên khác của ủy ban, ông Ebrahim Rezaei, cũng hạ thấp giá trị của hiệp ước khi gọi đây chỉ là một “thỏa thuận trên giấy”.
Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi không trực tiếp nhắc đến hiệp ước trong bài đăng trên mạng xã hội X vào thứ Sáu, nhưng ông kêu gọi các quốc gia trong khu vực hãy tự lực cánh sinh và theo đuổi cái mà ông mô tả là “tình anh em chân chính”.
Đồng thời, ông nhấn mạnh sức mạnh và trạng thái sẵn sàng chiến đấu của lực lượng vũ trang Iran.

AI CÓ THỂ LÀ THÀNH VIÊN TIẾP THEO? Ai Cập?

Ông Fidan phác họa thỏa thuận này như một phần của nỗ lực rộng lớn hơn nhằm giao trách nhiệm lớn hơn cho các quốc gia trong khu vực đối với an ninh của chính mình.
“Các thế lực bá quyền bên ngoài đi vào khu vực không giải quyết được vấn đề; họ chỉ làm cho chúng thêm trầm trọng,”ông nói với Anadolu.
Ông mô tả Thổ Nhĩ Kỳ, Ả Rập Xê Út và Pakistan là “các quốc gia nòng cốt” của sáng kiến và làm rõ rằng Ankara muốn khuôn khổ này tiếp tục mở rộng.
“Theo tầm nhìn của Tổng thống chúng tôi, chúng ta không nên chỉ dừng lại ở ba quốc gia,” ông Fidan nói. “Chúng ta nên phát triển và nếu cần, đưa tất cả các nước về chung dưới mái nhà này.”
Theo ông Fidan, một số quốc gia đã bày tỏ sự quan tâm. Ông kỳ vọng Ai Cập — quốc gia mà ông gọi là “đối tác tự nhiên” — sẽ gia nhập sau khi các vấn đề kỹ thuật còn tồn đọng được giải quyết.
Hiện tại, nhiều chi tiết vận hành thực tế vẫn cần được làm rõ, bao gồm cách thức quân đội ba nước sẽ phối hợp thế nào khi khủng hoảng xảy ra.
Tuy nhiên, việc thành lập các ủy ban theo kế hoạch, ban thư ký thường trực cùng sự tập trung vào khả năng phối hợp tác chiến và hợp tác công nghiệp quốc phòng cho thấy hiệp ước này hướng tới mục tiêu phát triển xa hơn một tuyên bố phòng thủ chung đơn thuần.

Turkiye says Mecca defence pact not aimed at Iran

The pact includes an Article 5-style mutual-defence clause, but questions remain over how it would operate in practice and how Tehran will respond.

Lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ, Ả Rập Xê Út và Pakistan chụp ảnh cùng các quan chức sau khi ký kết thỏa thuận quốc phòng chung ba bên tại Mecca, Ả Rập Xê Út, vào ngày 7 tháng 8 năm 2026 [Ảnh do Văn phòng Báo chí Phủ Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ cung cấp qua AFP]

Turkish leaders have insisted that the new trilateral defence pact with Saudi Arabia and Pakistan is not directed at Iran.

Turkiye’s Foreign Minister Hakan Fidan said on Saturday that the pact does not identify Iran, or any other country, as a common threat.

The Mecca Joint Defence Agreement was signed on Friday by Turkish President Recep Tayyip Erdogan, Saudi Crown Prince Mohammed bin Salman and Pakistani Prime Minister Shehbaz Sharif, stating that an armed attack on one of the three countries would be considered an attack on them all.

“There is no common threat that we have put in writing,” Fidan told Turkey’s state-run Anadolu agency, adding that countries that do not attack the signatories would not be considered targets.

An Article 5-style commitment

Fidan described the pact as “technically” similar to NATO’s Article 5 collective-defence clause, under which an attack on one member is treated as an attack on all.

But the response would depend on the circumstances.

A country under attack would have to request assistance and specify what kind of support it needed, Fidan said. That could range from intelligence and logistics to ammunition or the deployment of military units.

The alliance will also establish political and military committees, bringing together foreign and defence ministers and military chiefs, as well as a secretariat in Saudi Arabia.

Fidan said the three countries would work on joint training, intelligence sharing, logistics, threat assessments and military interoperability.

Turkish Foreign Minister Hakan Fidan [File: Turkish Foreign Ministry/Anadolu]

Defence-industry cooperation is also expected to be a notable part of the pact. Fidan said it was one of the main issues discussed by the three leaders in Mecca, including how the countries could benefit from each other’s military technologies.

The Turkish minister said preparations for the agreement had been under way for nearly two years and eight months, suggesting it was not drawn up simply in response to the current tensions involving Iran.

Get instant alerts and updates based on your interests. Be the first to know when big stories happen.

Iran pushes back

Despite Ankara’s assurances, some Iranian officials have questioned the agreement and warned Saudi Arabia against relying on its new partners for security.

Mahmoud Nabavian, a member of Iran’s parliamentary National Security and Foreign Policy Commission, said Saudi leaders should understand that cooperation with Turkiye and Pakistan would not guarantee their security.

Another commission member, Ebrahim Rezaei, similarly dismissed the pact as a “paper agreement”.

Iranian Foreign Minister Abbas Araghchi did not directly mention the agreement in a message on X on Friday, but he called on regional states to rely on themselves and pursue what he described as “true brotherhood”.

At the same time, he stressed the strength and readiness of Iran’s armed forces.

Egypt could join next

Fidan portrayed the agreement as part of a broader effort to give regional countries greater responsibility for their own security.

“External hegemons coming into the region do not solve the problems; they make them more acute,” he told Anadolu.

He described Turkiye, Saudi Arabia and Pakistan as the “core countries” of the initiative and made clear that Ankara wants the arrangement to expand.

“Under our president’s vision, we should not remain limited to three countries,” Fidan said. “We should grow and, if necessary, bring all countries under this umbrella.”

Several countries have already expressed interest, according to Fidan, who said he expected Egypt, which he described as a “natural partner”, to join once outstanding technical issues were resolved.

Ngoại trưởng Ai Cập Badr Abdelatty (bên phải) chào đón Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan (bên trái) tới Ai Cập vào ngày 21 tháng 6 năm 2026 [Mohamed Hossam/EPA]

For now, many of the practical details remain to be worked out, including how the three militaries would coordinate in a crisis.

But the planned committees, permanent secretariat and focus on interoperability and defence-industry cooperation suggest the pact is intended to develop beyond a simple mutual defence declaration.