Bản tin tổng hợp tuần qua ghi nhận những biến động dồn dập trong chính sách đối ngoại của chính quyền Tổng thống Donald Trump tại Trung Đông và Ukraine, đi kèm với những rạn nứt sâu sắc và bê bối quản trị nghiêm trọng ngay trong nội bộ Hoa Kỳ.
I. ĐỐI NGOẠI: PHIÊN BẢN “TACO” LEO THANG TẠI HORMUZ VÀ NGHỊCH LÝ CHIẾN TRƯỜNG UKRAINE
1. Hồ sơ Iran: Từ “áp lực tối đa” đến màn “xuống thang bất đắc dĩ”
Cục diện cuộc chiến Iran – do chính quyền Trump và Israel phát động từ cuối tháng 2/2026 – đang bước vào một giai đoạn hỗn loạn, mâu thuẫn trực tiếp giữa mặt trận ngoại giao và thực địa.
-
Bản dự thảo thỏa thuận gây tranh cãi: Để giải tỏa áp lực lạm phát và khủng hoảng năng lượng toàn cầu sau khi Iran khóa Eo biển Hormuz, chính quyền Trump đang đàm phán một thỏa thuận có dấu hiệu nhượng bộ lớn. Theo thông tin rò rỉ, Washington có thể giải tỏa khoảng 25 tỷ USD tài sản phong tỏa cho Tehran, nới lỏng cấm vận để Iran bán dầu trở lại, hoãn thời hạn giải quyết hồ sơ uranium từ 30 đến 60 ngày. Đổi lại, Iran đồng ý giảm mức độ làm giàu uranium cao và mở lại eo biển dần dần.
-
Chiến thuật “TACO” (Tung hỏa mù – Câu giờ) hiện hình: Lập trường của ông Trump về kho uranium làm giàu 60% của Iran đã hạ giọng đáng kể. Thay vì buộc Iran tháo dỡ toàn bộ chương trình hạt nhân, ông Trump đổi giọng chấp nhận nhiều phương án: tiêu hủy tại Mỹ, tiêu hủy trên đất Iran hoặc chuyển sang nước thứ ba (Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Nga, Trung Quốc) dưới sự giám sát quốc tế. Giới quan sát nhận định Iran thực chất đang áp dụng chiến thuật “câu giờ” để phục hồi năng lực quốc phòng, dòng tiền bán dầu và mạng lưới ủy nhiệm sau 3 tháng bị không kích, trong khi lõi hạt nhân vẫn được họ giữ lại làm bài tẩy mặc cả.
Eo biển Hormuz -
Hormuz lại nổ súng giữa bầu không khí hòa hoãn: Tréo ngoe với tuyên bố đàm phán “diễn tiến tốt đẹp” của ông Trump, eo biển Hormuz vừa trải qua đêm giao tranh trực tiếp dữ dội. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) xác nhận đã tấn công tự vệ, đánh chìm 2 tàu của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đang rải thủy lôi, đồng thời oanh kích một trận địa hỏa tiễn phòng không tại Bandar Abbas.
-
Sự rạn nứt trong nội bộ MAGA và đồng minh: Phe diều hâu bảo thủ (bao gồm cựu Ngoại trưởng Mike Pompeo và Thượng nghị sĩ Ted Cruz) công khai chỉ trích thỏa thuận mới là “phiên bản tái chế mềm mỏng hơn cả thỏa thuận JCPOA thời Obama”. Tờ Wall Street Journal cũng xã luận cảnh báo ông Trump đang gửi đi tín hiệu yếu thế. Trong khi đó, Israel tỏ ra bất an sâu sắc; Thủ tướng Netanyahu phát tín hiệu không muốn bị trói tay bởi thỏa thuận của Mỹ và đang chuẩn bị kế hoạch leo thang quân sự mở rộng nhằm vào Hezbollah tại Lebanon. Giấc mơ thúc đẩy “Hiệp định Abraham” ép các nước Ả Rập bình thường hóa quan hệ với Israel của ông Trump cũng rơi vào bế bối khi các quốc gia Hồi giáo lớn đồng loạt im lặng để đòi quyền lợi cho Palestine.
2. Chiến trường Ukraine: Mỹ rút lui vai trò hòa giải, Kiev mở rộng phản công
Một nghịch lý lớn đang diễn ra trên mặt trận Đông Âu khi chính quyền Trump bắt đầu tỏ ra mệt mỏi và công khai rút lui khỏi vai trò “Mai mối Hòa bình” mà ông từng tuyên bố có thể giải quyết trong 24 giờ.
-
Mỹ buông tay, châu Âu thay đổi cách nhìn: Tại cuộc họp NATO ở Thụy Điển, Ngoại trưởng Marco Rubio tuyên bố Hoa Kỳ sẽ không còn đóng vai trò trung gian tích cực trong các cuộc thương lượng Nga – Ukraine nếu không thấy cơ hội mang lại kết quả cụ thể. Sự can thiệp của Đặc sứ Steve Wolf (người bị chỉ trích là mang kế hoạch của Điện Kremlin ép Kiev) hoàn toàn bế tắc trước lập trường không nhượng bộ của Putin.
-
Ukraine phản công sâu vào lãnh thổ Nga: Trái với dự đoán cục ngã, Ukraine chứng minh năng lực bền bỉ bằng việc kiểm soát lại 590 km² lãnh thổ từ đầu năm. Sử dụng công nghệ drone FPV tầm xa, Kiev liên tục giáng đòn tiêu hao chiến lược đánh thẳng vào hạ tầng dầu khí của Nga (như cảng chiến lược Novorossiysk tại Hắc Hải và nhà máy lọc dầu Syzran ở Samara), làm suy giảm 40% năng lực xuất khẩu dầu của Moscow.
-
Sự thừa nhận từ phương Tây và phe Cộng hòa: Tổng thư ký NATO thừa nhận mặt trận đang ổn định theo hướng có lợi cho Ukraine, đồng thời NATO đang phải học ngược lại công nghệ tác chiến drone từ Kiev. Ngay cả Thượng nghị sĩ Cộng hòa John Kennedy cũng phải thừa nhận Ukraine “đánh Nga rất đau”. Tướng Ben Hodges (cựu tư lệnh lục quân Mỹ tại Châu Âu) nhận định Ukraine hiện là đội quân hiệu quả và thực chiến mạnh nhất châu Âu, trong một thập niên tới có thể trở thành trung tâm công nghiệp quốc phòng của châu lục này.
II. NỘI CHÍNH: KHỦNG HOẢNG QUẢN TRỊ VÀ SỰ RẠN NỨT NGAY TRONG CÁCH NHÌN “SỰ THẬT”
1. Bê bối 38 tỷ USD tại Bộ Nội An (DHS) bùng nổ
Văn phòng Tổng thanh tra Bộ Nội An đang tiến hành cuộc kiểm toán chính thức đối với chương trình “Warehouse detention” (nhà kho giam giữ di dân) – một kế hoạch hỗn loạn do cựu Bộ trưởng Kristi Noem và nhân vật thân cận Cory Lewandowski thúc đẩy.
-
Thực trạng gây sốc: Chương trình tiêu tốn tới 38 tỷ USD tiền thuế của người dân, nhưng kết quả ban đầu chỉ là 11 cái nhà kho trống trần, hoàn toàn không có hệ thống vệ sinh (không có toilet) hoạt động, không đạt tiêu chuẩn pháp lý để giam giữ con người và nhìn giống trung tâm logistics của Amazon hơn là cơ sở an ninh quốc gia.
-
Dấu hiệu lợi ích nhóm “sân sau”: ICE đã mua các nhà kho này với giá cao hơn thị trường từ 11 – 13%. Gần 1,7 tỷ USD thuộc các hợp đồng đã được trao cho khoảng 50 nhà thầu, trong đó có những công ty “mới tinh” hoặc chưa từng có kinh nghiệm về trại giam (như một công ty quốc phòng KVG trước nay chỉ làm việc với tuần duyên, hay công ty SK2 thành lập tại Puerto Rico vào tháng 6/2024 đột ngột nhận hợp đồng 6 triệu USD rồi chuyển đổi pháp lý sang Wyoming).
-
Quyết định đóng băng: Ngay sau khi được đưa vào tạm quyền điều hành DHS thay thế Kristi Noem, Thượng nghị sĩ Markwayne Mullin đã lập tức ra lệnh đóng băng toàn bộ chương trình 38 tỷ USD này nhằm ngăn chặn một vụ nổ tung về mặt pháp lý và chính trị. Bê bối được so sánh với kiểu “thầu khẩn cấp” đầy tai tiếng thời chiến tranh Iraq.
2. Ngành du lịch và hàng không Mỹ ngồi trên đống lửa
-
Thiệt hại kinh tế nặng nề: Dữ liệu cho thấy trong năm 2025, Hoa Kỳ đã mất khoảng 4 triệu lượt khách quốc tế (giảm 5,5%), thổi bay hơn 8 tỷ USD doanh thu. Đáng chú ý, lượng khách từ láng giềng thân thiết Canada sụt giảm nghiêm trọng (từ 17% đến 42% tại các cửa khẩu và thành phố lớn như Las Vegas) sau các đòn áp thuế của Trump và tâm lý chống Washington gia tăng.
-
Sử dụng hạ tầng liên bang để thưởng phạt chính trị: Tân Bộ trưởng Nội An Marway Merlin gây bão khi cân nhắc rút lực lượng Hải quan và Biên phòng (CBP) khỏi các sân bay quốc tế thuộc các “Thành phố Trú ẩn” (Sanctuary Cities – nơi hạn chế hợp tác trục xuất di dân với liên bang). Hiệp hội Du lịch Mỹ và Hiệp hội các hãng hàng không lớn (Airlines for America) lập tức cảnh báo động thái này sẽ làm tê liệt hệ thống hàng không quốc tế và tàn phá ngành kinh tế du lịch. Ngay cả Bộ trưởng Giao thông Sean Daffy trong nội các cũng công khai phản đối ý tưởng này vì sự bất hợp lý của nó.
3. Bộ Tư pháp (DOJ) bị cáo buộc xóa hồ sơ, viết lại lịch sử J6
Bộ Tư pháp dưới quyền kiểm soát của chính quyền Trump đã công khai xác nhận việc gỡ bỏ hàng loạt trang thông tin, thông cáo truy tố và hồ sơ kết án liên quan đến vụ bạo loạn Capitol ngày 6/1/2021 khỏi trang web chính thức của bộ.
-
Tài khoản phản ứng nhanh của DOJ tuyên bố họ “tự hào” vì hành động này nhằm “đảo ngược sự vũ khí hóa bộ tư pháp thời Biden” và khôi phục công lý cho những người mà họ coi là “nạn nhân bị đàn áp chính trị”.
-
Động thái này diễn ra sau khi ông Trump ký lệnh ân xá toàn diện cho hơn 1.500 người liên quan vụ J6 và DOJ yêu cầu tòa hủy bản án nổi loạn của các thủ lĩnh Proud Boys và Oath Keepers. Đặc biệt, một “quỹ chống vũ khí hóa” trị giá gần 1,8 tỷ USD đang được lên kế hoạch để bồi hoàn chi phí luật sư và bồi thường cho những kẻ bạo loạn trước đây. Giới quan sát lo ngại đây là một tiến trình nguy hiểm nhằm “tái dựng ký ức chính trị quốc gia” và xóa bỏ các dữ kiện lịch sử chính thức.
4. Phản ứng dữ dội ngày Memorial Day
Trong ngày Tưởng niệm Tử sĩ (Memorial Day), Tổng thống Trump lại tiếp tục gây tranh cãi gay gắt khi biến dịp trang nghiêm thành mặt trận công kích cá nhân trên Truth Social.
-
Tại nghĩa trang quốc gia Arlington, ông bị cộng đồng cựu chiến binh (đại diện là tổ chức Common Defense) chỉ trích nặng nề vì hành vi bật cười, chèn trò đùa cợt về tên của các quân nhân đã ngã xuống ngay trong bài diễn văn. Ông cũng tranh thủ khoe khoang thành tích quân sự cá nhân, đưa ra các số liệu sai lệch về chiến dịch tại Venezuela và Iran khiến dư luận bất bình.
KẾT LUẬN: NƯỚC MỸ VÀ SỰ RẠN NỨT NGAY TỪ NỀN TẢNG “SỰ THẬT”
Bức tranh thời sự tổng thể cho thấy nước Mỹ hiện nay không chỉ rạn nứt về mặt chính sách mà còn rạn nứt ngay trong cách nhìn nhận các dữ kiện nền tảng. Các cuộc thăm dò chính thức cho thấy một tỷ lệ áp đảo cử tri phe Cộng hòa đang tin vào những điều sai lệch: 51% tin rằng thuế quan là do người nước ngoài trả (thay vì doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ trả); 43% tin điện mặt trời đắt hơn năng lượng truyền thống (dù thực tế nó rẻ nhất); và 82% tin có gian lận bầu cử quy mô lớn bởi người không phải công dân (dù các nghiên cứu khoa học chứng minh tỷ lệ này hiếm hơn trúng số).
Việc chính quyền chọn con đường tuyên truyền giật gân, thổi phồng và phủ nhận giới chuyên gia độc lập thay vì tranh luận dựa trên dữ kiện đang trói tay chính các nhà lập pháp của họ trong việc tìm kiếm giải pháp thực tiễn cho quốc gia. Nước Mỹ đang phải trả giá từng ngày khi kỹ năng quản trị bị thay thế hoàn toàn bởi các chiến dịch truyền thông mang tính bề nổi.
Biên tập: Ban Thời sự Quốc tế Tham khảo nội dung phân tích từ Ngô Phong 247 (Bản tin ngày 25/5 & 26/5/2026)Đăng tải độc quyền trên Vietnamweek.net