VIETNAMWEEK | PHÂN TÍCH ĐỊA CHÍNH TRỊ
Cập nhật: Thứ Bảy, ngày 11 tháng 7 năm 2026
Đúng như những phân tích và dự báo trước đây của chúng ta về bản chất của “khoảng lặng 60 ngày”, bàn cờ địa chính trị Mỹ – Iran trong ngày thứ Bảy (11/7) đã chính thức quay trở lại guồng quay rực lửa. Thỏa ước tạm thời nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài 3 tháng qua đã bị xé toạc bởi loạt đấu súng chéo trên thực địa, đẩy hai bên vào một vòng xoáy đe dọa trực diện mới.
Hãng thông tấn PBS News hôm nay ghi nhận, các nhà lãnh đạo của cả hai quốc gia đang liên tục giao dịch những lời răn đe quân sự nặng nề nhất, giữa bối cảnh các quốc gia trung gian (như Qatar và Pakistan) đang nỗ lực trong tuyệt vọng nhằm cứu vãn các cuộc đàm phán đang bên bờ vực phá sản hoàn toàn.
1. Cái bẫy “60 ngày ngừng chiến”: Chiến thuật câu giờ đã lộ diện
Nhìn lại cục diện, Thỏa ước Bản ghi nhớ (MOU) Islamabad ký ngày 17/6 vừa qua thực chất là một “món quà độc” mà Tehran dành cho Washington. Đúng như nhận định trước đây của chúng ta, Iran hoàn toàn không có ý định ký kết một nền hòa bình lâu dài dưới các điều khoản áp đặt của Donald Trump. Họ sử dụng lệnh ngừng bắn vì hai mục đích cốt lõi:
-
Tái cấu trúc lực lượng hậu Khamenei: Sau khi Đại giáo chủ Ayatollah Ali Khamenei qua đời và lễ tang quy mô lớn vừa kết thúc tại Mashhad, nội bộ Iran rơi vào giai đoạn chuyển giao quyền lực tối cao đầy nhạy cảm. Khoảng lặng 60 ngày giúp lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) có thời gian củng cố lại chuỗi chỉ huy, phân tán các kho tên lửa chống hạm và ổn định tình hình chính trị trong nước mà không bị quấy nhiễu bởi bom Mỹ.
-
Tạo gọng kìm “Bầu cử giữa kỳ”: Iran hiểu rất rõ điểm yếu của Donald Trump chính là cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ đang đến gần. Bằng cách ký một thỏa thuận mang tính “khái niệm” vào tháng 6 để hạ nhiệt giá dầu, Iran xoa dịu áp lực lạm phát ngắn hạn cho Washington. Nhưng ngay khi lực lượng đã sẵn sàng, họ chủ động kích hoạt lại các đòn tấn công tàu dầu ở Eo biển Hormuz vào đầu tháng 7. Mục tiêu là bóp nghẹt mạch máu năng lượng đúng thời điểm nhạy cảm nhất, biến giá xăng dầu thành một cơn ác mộng bủa vây cử tri Mỹ, từ đó dùng sức ép kinh tế nội địa để ép ông Trump phải xuống bộ trên bàn đàm phán.
2. Sự bất tín với “Ngoại giao thân tín” của Trump
Lý do sâu xa khiến Iran liên tục thách thức các giới hạn của Mỹ nằm ở chỗ: Tehran hoàn toàn không tin tưởng vào lối ngoại giao mang đậm dấu ấn cá nhân của Donald Trump.
Đối với Iran, các thỏa thuận được dàn xếp qua các kênh trung gian thân tín hay những tuyên bố trên mạng xã hội của ông Trump thiếu một thể chế bảo đảm mang tính pháp lý bền vững. Họ đã có bài học xương máu từ việc ông Trump đơn phương xé bỏ thỏa thuận hạt nhân JCPOA năm 2018. Do đó, một thỏa ước “lỏng lẻo” do chính quyền Trump đơn phương đưa ra chỉ được Iran xem là một công cụ thực dụng ngắn hạn. Họ sẵn sàng xé bỏ nó bất cứ lúc nào nếu cảm thấy Mỹ không thể đưa ra một cam kết mang tính ràng buộc pháp lý lâu dài từ cả Quốc hội Hoa Kỳ.
3. Đòn phản pháo của Trump: Cơn hoảng hốt bọc trong 1.000 hỏa tiễn
Phản ứng của Tổng thống Trump trước việc Iran “lật kèo” tại Eo biển Hormuz và những lời kêu gọi ám sát ông xuất hiện trong lễ tang của Giáo chủ Khamenei mang đậm tính chất phóng đại sức mạnh để che giấu sự bối rối:
-
Tối hậu thư rực lửa: Ông Trump tuyên bố trên mạng xã hội rằng 1.000 hỏa tiễn của Mỹ hiện đã ở trạng thái “khóa mục tiêu, lên đạn” và nhắm thẳng vào Cộng hòa Hồi giáo Iran, với hàng ngàn quả khác sẵn sàng tiếp ứng. Ông đe dọa sẽ “xóa sổ và hủy diệt hoàn toàn” mọi khu vực của Iran nếu nước này dám động đến huyết mạch hàng hải hoặc nhân sự của Mỹ.
-
Thế kẹt ngoại giao: Dù tuyên bố “lệnh ngừng bắn đã kết thúc” và thúc giục quân đội “hoàn thành công việc”, ông Trump vẫn lấp lửng cho biết Mỹ “sẽ tiếp tục thương lượng”. Sự mâu thuẫn này phản ánh thế tiến thoái lưỡng nan của Nhà Trắng: Vừa muốn tỏ ra cứng rắn để không bị coi là kẻ thất bại trước cử tri, vừa lo sợ một cuộc chiến tranh tổng lực nổ ra ở Trung Đông sẽ phá nát nền kinh tế Mỹ ngay trước thềm bầu cử.
KẾT LUẬN
Cuộc chiến tiêu hao chiến lược giữa Mỹ và Iran đã bước vào giai đoạn nguy hiểm mới. Canh bạc câu giờ của Iran đã thành công trong việc đưa ông Trump vào thế phải lựa chọn: Hoặc chấp nhận một cuộc đối đầu quân sự trực diện đẩy giá dầu thế giới vượt mọi kiểm soát, hoặc phải ngồi lại bàn thương lượng với một tâm thế lép vế hơn. Bản lĩnh ngoại giao của Tổng thống thứ 47 đang đối diện với một bài kiểm tra khắc nghiệt nhất từ trước đến nay, khi đối phương đã đọc vị được hoàn toàn các quân bài của ông.
Ban Biên Tập Vietnamweek
(Tổng hợp từ PBS News, AP, Reuters)
Để có góc nhìn toàn diện hơn về diễn biến các cuộc oanh kích trực diện và nỗ lực ngoại giao nghẹt thở giữa Washington và Tehran trong tuần này, quý độc giả có thể theo dõi bản tin chuyên sâu của PBS News Hour full episode. Video này phân tích chi tiết tác động của việc phong tỏa Eo biển Hormuz đối với thị trường năng lượng toàn cầu và các cuộc gặp bên lề Thượng đỉnh NATO.