Khi quyền lực Tổng thống trở thành một mô hình kinh doanh toàn cầu
Chỉ trong năm đầu tiên trở lại Nhà Trắng, Tổng thống Donald Trump và gia đình được ước tính đã thu về tới 4 tỷ USD từ các hoạt động gắn trực tiếp với vị thế chính trị của mình. Con số này không chỉ gây choáng váng — nó đánh dấu một bước ngoặt nguy hiểm: lần đầu tiên trong lịch sử hiện đại Hoa Kỳ, quyền lực Tổng thống không còn là một chức vụ công bị ràng buộc bởi chuẩn mực đạo đức, mà trở thành một nền tảng sinh lợi toàn cầu.
I. Từ lời hứa “không trục lợi” đến một hệ sinh thái kiếm tiền
Năm 2017, khi bước vào nhiệm kỳ đầu tiên, Trump từng cam kết ông và gia đình sẽ không làm bất cứ điều gì “có thể bị coi là khai thác vị trí Tổng thống.” Đó là một lời hứa nhằm trấn an công chúng về ranh giới giữa quyền lực công và lợi ích cá nhân.
Nhưng nhiệm kỳ thứ hai lại kể một câu chuyện hoàn toàn khác.
Theo phân tích của The New Yorker, tác giả David D. Kirkpatrick đã áp dụng một phương pháp tính toán “bảo thủ” — loại trừ:
- các tài sản có sẵn từ trước (khách sạn, sân golf),
- tiền gây quỹ chính trị,
- và các tài sản khó thanh khoản như cổ phần trong Truth Social.
Ngay cả với những giới hạn này, con số vẫn lên tới 4 tỷ USD.
Điều đó có nghĩa: đây không phải là tài sản tích lũy thông thường.
Đây là lợi nhuận phát sinh trực tiếp từ quyền lực chính trị.
II. Hai trụ cột: Deal quốc tế và crypto
Hệ sinh thái lợi nhuận của Trump 2.0 vận hành trên hai trục chính — và cả hai đều mang tính hệ thống.
1. Các siêu thỏa thuận quốc tế
Gia đình Trump đã ký hàng loạt “mega-deal” với các đối tác nước ngoài — từ bất động sản, đầu tư tài chính đến các dự án liên quan đến chính phủ hoặc quỹ quốc gia.
Điểm đáng chú ý không phải là quy mô, mà là bản chất:
- Các đối tác này thường có lợi ích trực tiếp với chính sách của Mỹ
- Các giao dịch diễn ra song song với các quyết định ngoại giao
Điều này đặt ra một câu hỏi không thể né tránh:
liệu chính sách đối ngoại đang được định hình bởi lợi ích quốc gia, hay bởi lợi ích tài chính của gia đình Tổng thống?
2. Crypto: biên giới mới của quyền lực
Nếu các deal quốc tế là phần “truyền thống”, thì crypto là nơi mô hình này đạt đến cấp độ mới.
Ít nhất 5 dự án tiền điện tử liên quan đến Trump đã được triển khai, tận dụng:
- thương hiệu cá nhân
- quyền lực chính trị
- và sự thiếu minh bạch của thị trường DeFi
Khác với chứng khoán, crypto cho phép:
- tạo tài sản từ con số 0
- kiểm soát thanh khoản
- định giá theo narrative hơn là giá trị thực
Trong bối cảnh đó, một Tổng thống không chỉ là người làm chính sách — mà có thể trở thành “issuer” của một hệ sinh thái tài chính riêng.
Đây không còn là xung đột lợi ích theo nghĩa cổ điển.
Đây là sự hợp nhất giữa quyền lực nhà nước và kiến trúc tài chính tư nhân.
III. Từ “self-enrichment” đến “geo-economic profiteering”
Trong nhiệm kỳ đầu, các tranh cãi xoay quanh việc Trump hưởng lợi từ khách sạn hay sân golf. Đó là những vấn đề mang tính nội địa, hữu hình, và phần nào quen thuộc.
Nhưng nhiệm kỳ thứ hai đã mở rộng phạm vi sang một cấp độ hoàn toàn khác:
- các quỹ đầu tư quốc gia
- các dòng vốn xuyên biên giới
- các thỏa thuận có yếu tố địa chính trị
Sự chuyển đổi này có thể được mô tả bằng một thuật ngữ chính xác hơn:
Geo-economic profiteering – trục lợi kinh tế trên nền tảng địa chính trị.
Ở đây, quyền lực Tổng thống không chỉ tạo ra ảnh hưởng — nó trở thành tài sản có thể giao dịch.
IV. “Tôi nhận ra rằng chẳng ai quan tâm”
Khi được hỏi vì sao không còn giữ sự “kiềm chế” như trước, Trump trả lời:
“Tôi nhận ra rằng chẳng ai quan tâm cả.”
Câu nói này, hơn bất kỳ con số nào, là trung tâm của câu chuyện.
Nó phản ánh một sự thay đổi sâu sắc trong hệ thống chính trị Mỹ:
1. Sự phân cực làm tê liệt phản ứng đạo đức
Cử tri ngày càng đánh giá lãnh đạo dựa trên lập trường chính trị, không phải chuẩn mực đạo đức.
2. “Scandal fatigue” – sự mệt mỏi với bê bối
Khi mọi thứ đều là scandal, thì không còn gì thực sự là scandal.
3. Sự suy yếu của watchdog
Các cơ chế giám sát — báo chí, Quốc hội, công luận — vẫn tồn tại, nhưng mất dần khả năng tạo ra hậu quả thực tế.
Kết quả là một hiện tượng nguy hiểm:
Accountability collapse – sự sụp đổ của cơ chế chịu trách nhiệm.
V. Khoảng trống pháp lý: khi chuẩn mực không còn
Hiến pháp Mỹ có điều khoản Emoluments Clause, cấm Tổng thống nhận lợi ích từ nước ngoài. Nhưng việc thực thi điều khoản này luôn mơ hồ và phụ thuộc vào diễn giải.
Ngoài ra, phần lớn hệ thống kiểm soát xung đột lợi ích của Tổng thống không dựa trên luật cứng, mà dựa trên:
- tiền lệ
- chuẩn mực
- và áp lực chính trị
Vấn đề là:
chuẩn mực chỉ tồn tại khi có sự đồng thuận rằng chúng quan trọng.
Khi một Tổng thống công khai phá vỡ chúng — và không phải trả giá chính trị đáng kể — thì toàn bộ hệ thống bắt đầu xói mòn.
VI. Crypto, quyền lực và tương lai của nhà nước
Điều khiến câu chuyện này đặc biệt đáng lo không chỉ là hiện tại, mà là tiền lệ mà nó tạo ra.
Trong một thế giới nơi:
- tiền điện tử có thể di chuyển vượt biên giới
- tài sản có thể được “token hóa”
- và quyền lực chính trị có thể được thương mại hóa
thì mô hình Trump 2.0 có thể trở thành prototype cho tương lai.
Một tương lai nơi:
- Tổng thống không chỉ điều hành nền kinh tế
- mà còn tham gia trực tiếp vào việc tạo ra và kiểm soát các dòng tiền
VII. Kết luận: vấn đề không phải là 4 tỷ USD
Con số 4 tỷ USD là gây sốc, nhưng nó không phải là điểm quan trọng nhất.
Điều đáng lo hơn là:
- ranh giới giữa công và tư đã bị xóa nhòa
- quyền lực chính trị đã trở thành một loại vốn có thể khai thác
- và công chúng có thể đã chấp nhận điều đó
Nếu câu nói của Trump là đúng — “không ai quan tâm” — thì vấn đề không nằm ở cá nhân ông.
Nó nằm ở một sự thay đổi cấu trúc sâu sắc hơn:
Khi nền dân chủ mất khả năng phản ứng với xung đột lợi ích,
thì quyền lực sẽ tự nhiên chuyển hóa thành tài sản.
Và khi điều đó xảy ra, câu hỏi không còn là “Tổng thống kiếm được bao nhiêu tiền?”
Mà là:
Liệu hệ thống còn có thể phân biệt giữa phục vụ quốc gia và phục vụ chính mình hay không?
Nguồn tham khảo :