Cuộc khủng hoảng tại Eo biển Hormuz tháng 4/2026 không chỉ là một cuộc đối đầu quân sự, mà còn là phép thử cho phương thức ngoại giao đặc trưng của Donald Trump: Bỏ qua thể chế, tin dùng thân tín và sử dụng bạo lực làm đòn bẩy.
1. Thân tín thay thế Nhà ngoại giao: Sự đứt gãy của tính kế thừa
Thay vì sử dụng bộ máy chuyên nghiệp từ Bộ Ngoại giao vốn phải trải qua sự chuẩn thuận và giám sát của Quốc hội, Trump lại tin dùng các nhân vật thân cận như Jared Kushner hay Steve Witkoff.
-
Rủi ro hệ thống: Việc sử dụng các đặc sứ không qua chuẩn thuận khiến các thỏa thuận (như bản kế hoạch 3 trang về 20 tỷ USD) mang tính chất “giao dịch cá nhân” hơn là cam kết quốc gia.
-
Hệ quả: Các thỏa thuận này thiếu nền tảng pháp lý bền vững, dễ dàng bị lật ngược bởi chính Trump hoặc các chính quyền kế nhiệm. Điều này giải thích vì sao phía Iran (qua lời Esmaeil Baghaei) luôn nghi ngờ “sự nghiêm túc” của Mỹ, bởi họ hiểu rằng một chữ ký của Trump hôm nay có thể bị xóa bỏ vào ngày mai nếu ông cảm thấy “mất hứng”.
2. Tiền lệ “Xé bỏ hiệp ước” và sự xói mòn lòng tin kinh tế
Sự mâu thuẫn giữa Mỹ và các đối tác không chỉ nằm ở vấn đề Iran, mà còn từ “vết sẹo” của các cuộc chiến thương mại trước đó.
-
Tiền lệ xấu: Trump từng nhiều lần đơn phương xé bỏ các hiệp ước kinh tế hoặc áp đặt thuế quan ngay khi hiệp ước vẫn còn hiệu lực. Hành vi này tạo ra một tâm lý phòng vệ cho các đối thủ: Tại sao phải thỏa thuận hạt nhân nếu Mỹ có thể tái áp đặt trừng phạt bất cứ lúc nào?
-
Phản ứng của đối thủ: Iran và thậm chí là các đồng minh châu Âu đã trở nên thận trọng hơn. Họ không còn nhìn vào nội dung văn bản mà nhìn vào sự ổn định của chính quyền Washington — thứ vốn đang rất mong manh.
3. Đòn bẩy bạo lực: “Cánh cửa ngoại giao” đang thu hẹp?
Trump tin rằng đe dọa quân sự là cách nhanh nhất để đưa đối phương vào bàn đàm phán. Tuy nhiên, luồng ý kiến phản biện cho rằng cách tiếp cận này đang phản tác dụng.
-
Sử dụng vũ lực “kém khôn ngoan”: Việc nổ súng bắt tàu hàng Truska ngay trước thềm đàm phán tại Islamabad bị giới quan sát quốc tế và John Bolton (theo các góc độ khác nhau) coi là một sai lầm. Với Iran, đây là hành động “hải tặc”; với Bolton, đây là sự do dự tạo cơ hội cho đối phương chuẩn bị chiến tranh.
-
Hậu quả: Thay vì tạo ra sức ép để Iran nhượng bộ, các hành động bạo lực đơn phương khiến phía Iran có lý do chính đáng để cáo buộc Mỹ vi phạm lệnh ngừng bắn, từ đó đóng sập cánh cửa ngoại giao thực chất.
Bảng đối chiếu mâu thuẫn giữa các bên
Kết luận: Nền đất nứt dưới chân “Vua không ngai”
Sự mâu thuẫn giữa các luồng ý kiến cho thấy một thực tế nghiệt ngã: Donald Trump đang cố gắng vận hành chính trường quốc tế như một tập đoàn gia đình. Tuy nhiên, thế giới không phải là một sàn giao dịch bất động sản. Khi các thỏa thuận thiếu tính thể chế và bị bao phủ bởi sự đe dọa bạo lực, chúng không tạo ra hòa bình bền vững mà chỉ tạo ra các khoảng nghỉ tạm thời để các bên chuẩn bị cho một cuộc xung đột thảm khốc hơn.
Đúng như video của Ngô Phong đã phân tích: “Cái giá phải trả không chỉ là kinh tế, mà là sự suy giảm của một trật tự quốc tế vốn đã ngày càng mong manh.”
Câu hỏi gợi mở: Theo bạn, trong bối cảnh lệnh ngừng bắn sắp hết hạn vào thứ Tư này, liệu một thỏa thuận “cá nhân” giữa Kushner và phía Iran có đủ sức nặng để ngăn chặn một cuộc nổ súng toàn diện tại Hormuz?
| Tiêu chí | Góc nhìn của Chính quyền Trump | Góc nhìn của Giới quan sát & Đối thủ |
| Nhân sự đàm phán | Dùng thân tín để đạt kết quả nhanh, bí mật, đột phá. | Thiếu tính thể chế, không có sự giám sát của Quốc hội, dễ đổ vỡ. |
| Giá trị hiệp ước | Công cụ linh hoạt, có thể thay đổi để bảo vệ lợi ích Mỹ (“America First”). | Mất uy tín quốc tế, tạo tiền lệ xấu về việc bội ước. |
| Vai trò bạo lực | Đòn bẩy bắt buộc để đối phương phải “sợ” và nhượng bộ. | Hành động bốc đồng, thu hẹp không gian đối thoại, đẩy tới chiến tranh. |
| Kết quả thực địa | Tuyên bố “chiến thắng” và kiểm soát được Hormuz. | Thực tế eo biển vẫn đóng, các bên vẫn nổ súng, đàm phán bế tắc. |