Một eo biển chỉ rộng chưa đầy 40km đang phơi bày một nghịch lý lớn của quyền lực Mỹ: Washington có thể khởi động chiến tranh nhanh chóng, nhưng lại không thể kiểm soát hậu quả nếu không có đồng minh, luật pháp quốc tế và một chiến lược ngoại giao thể chế. Cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz không chỉ là câu chuyện về Iran — mà là bài kiểm tra về việc liệu trật tự quốc tế còn tồn tại, hay đang bị thay thế bởi những thỏa thuận cá nhân đầy rủi ro.
Khi một quyết định cá nhân mở ra một cuộc chiến
Ngày 28/2/2026, Tổng thống Donald Trump đã đưa nước Mỹ vào một cuộc chiến với Iran — gần như không có sự chuẩn bị chính trị trong nước, không có sự đồng thuận quốc tế, và đặc biệt là không có một khung pháp lý rõ ràng được Quốc hội phê chuẩn.
Quyết định đó không phải là một bước đi chiến lược được xây dựng qua nhiều tầng nấc thể chế. Nó mang đầy đủ dấu ấn của một kiểu quyền lực mà Trump theo đuổi: nhanh, trực tiếp, và mang tính cá nhân hóa cao.
Nhưng chiến tranh — khác với một thương vụ bất động sản — không phải là nơi mà quyết định cá nhân có thể kiểm soát mọi biến số.
Chỉ trong vài tuần, eo biển Hormuz — tuyến vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu — đã trở thành điểm nghẽn của nền kinh tế thế giới. Iran không cần phải thắng trên chiến trường. Họ chỉ cần giữ được khả năng gây gián đoạn.
Hormuz: nơi luật pháp quốc tế bị bỏ qua
Eo biển Hormuz không phải là một tuyến hàng hải bình thường. Theo luật pháp quốc tế, đây là một eo biển dùng cho hàng hải quốc tế, nơi quyền “quá cảnh vô hại” (transit passage) phải được bảo đảm.
Về lý thuyết, bất kỳ quốc gia nào cố gắng đóng hoặc hạn chế tuyến đường này đều phải đối mặt với phản ứng quốc tế rộng lớn — không chỉ quân sự, mà còn pháp lý, ngoại giao và kinh tế.
Nhưng điều đáng chú ý là: Washington đã không chọn con đường đó.
Thay vì:
- huy động Hội đồng Bảo an,
- xây dựng liên minh đa phương,
- áp đặt trừng phạt tập thể dựa trên luật lệ,
chính quyền Trump lại nghiêng về:
- phong tỏa đơn phương,
- đe dọa quân sự trực tiếp,
- và các kênh đàm phán không chính thức.
Kết quả là một nghịch lý chiến lược:
Mỹ mạnh hơn bao giờ hết về quân sự, nhưng yếu hơn về chính danh.
Đồng minh rời xa — và dựng một trật tự song song
Phản ứng của đồng minh là tín hiệu rõ ràng nhất.
Pháp tuyên bố sẽ không tham gia các hoạt động mở lại Hormuz khi chiến sự còn tiếp diễn. Nhiều nước NATO từ chối tham gia vào chiến dịch do Mỹ dẫn dắt. Không phải vì họ không quan tâm đến tự do hàng hải — mà vì họ không tin vào cách Washington đang theo đuổi mục tiêu đó.
Trong khi đó, một diễn biến đáng chú ý đã xảy ra:
Anh và Pháp bắt đầu triệu tập các cuộc họp đa phương với khoảng 35–50 quốc gia để xây dựng một sứ mệnh bảo vệ hàng hải độc lập với Mỹ.
Đây không chỉ là một sáng kiến kỹ thuật. Nó là một tín hiệu địa chính trị sâu sắc:
Các đồng minh đang chuẩn bị cho một thế giới mà Mỹ không còn là trung tâm của hệ thống liên minh.
Họ không chống lại Mỹ. Nhưng họ đang tìm cách vượt qua Mỹ — để bảo vệ những nguyên tắc mà Washington từng là người bảo trợ.
Iran: từ bị tấn công đến nắm đòn bẩy
Một trong những nghịch lý lớn nhất của cuộc chiến này là vị thế của Iran.
Bị oanh kích, bị trừng phạt, bị cô lập — nhưng sau tất cả, Tehran vẫn giữ được điều quan trọng nhất: đòn bẩy tại Hormuz.
Iran không cần kiểm soát hoàn toàn eo biển. Họ chỉ cần:
- tạo ra rủi ro,
- buộc tàu thuyền phải tuân theo quy định,
- và khiến thị trường năng lượng toàn cầu phản ứng.
Trong một thế giới mà giá dầu chỉ cần biến động vài phần trăm để gây chấn động kinh tế, đó là đủ để:
- gây áp lực lên Washington,
- làm lung lay đồng minh,
- và buộc các bên quay lại bàn đàm phán.
Nói cách khác:
Trump đã khởi động chiến tranh để làm suy yếu Iran — nhưng lại giúp Iran chứng minh rằng họ không thể bị bỏ qua.
Quốc hội, luật pháp và giới hạn của quyền lực
Theo War Powers Resolution, tổng thống Mỹ có thể triển khai lực lượng quân sự trong thời gian ngắn mà không cần Quốc hội phê chuẩn. Nhưng nếu không có sự chấp thuận đó, chiến dịch không thể kéo dài vô thời hạn.
Vấn đề là:
chiến tranh đã bắt đầu nhanh hơn nhiều so với khả năng phản ứng của thể chế.
Quốc hội đã cố gắng thông qua các nghị quyết nhằm hạn chế quyền lực của Trump. Nhưng các nỗ lực đó bị chặn lại bởi chia rẽ chính trị và tính toán đảng phái.
Trong khi đó, thời gian đang trôi về phía một điểm nhạy cảm:
- chi phí chiến tranh tăng,
- giá xăng leo thang,
- và cuộc bầu cử giữa kỳ đang đến gần.
Một cuộc chiến không có sự đồng thuận trong nước hiếm khi kéo dài bền vững.
Kinh tế: điểm yếu lớn nhất của Trump
Nếu Iran kiểm soát Hormuz là đòn bẩy địa lý, thì kinh tế Mỹ là điểm yếu chính trị của Trump.
Giá xăng tăng không chỉ là một con số. Nó là:
- hóa đơn hàng tháng của người dân,
- áp lực lên lạm phát,
- và là thước đo trực tiếp cho sự hài lòng của cử tri.
Các cuộc thăm dò gần đây cho thấy:
- đa số người Mỹ không muốn một cuộc chiến kéo dài,
- và không tin rằng lợi ích đạt được xứng đáng với chi phí.
Điều này tạo ra một nghịch lý chính trị:
Trump có thể thắng trên chiến trường, nhưng thua trong lòng cử tri.
Ngoại giao cá nhân vs ngoại giao thể chế
Có lẽ câu hỏi quan trọng nhất không phải là Iran sẽ làm gì tiếp theo.
Mà là: Trump sẽ làm gì với chính mình.
Trong suốt nhiệm kỳ, ông đã ưu tiên một kiểu ngoại giao:
- dựa vào quan hệ cá nhân,
- các thỏa thuận trực tiếp,
- và khả năng “deal” dưới áp lực.
Nhưng vấn đề của ngoại giao cá nhân là:
- không có cơ chế bảo đảm,
- không có tính bền vững,
- và phụ thuộc vào uy tín của một cá nhân.
Trong khi đó, ngoại giao thể chế — dù chậm chạp — lại tạo ra:
- tính dự đoán,
- sự ràng buộc,
- và niềm tin dài hạn.
Khủng hoảng Hormuz đang cho thấy một điều rõ ràng:
Không có hệ thống nào có thể vận hành lâu dài chỉ bằng ý chí của một người.
Liệu Trump có quay lại đa phương?
Câu hỏi cuối cùng — và cũng là câu hỏi khó nhất — là liệu Trump có quay lại con đường đa phương hay không.
Về lý thuyết, ông có thể:
- tham gia các sáng kiến của Anh–Pháp,
- tái dựng liên minh,
- và sử dụng luật pháp quốc tế để cô lập Iran.
Nhưng về thực tế, điều đó đòi hỏi ông phải chấp nhận:
- chia sẻ quyền lực,
- giảm vai trò cá nhân,
- và quay lại với chính những thể chế mà ông từng chỉ trích.
Điều đó không phải là không thể.
Nhưng nó đi ngược lại bản năng chính trị của Trump.
Một trật tự đang bị thử thách
Eo biển Hormuz hôm nay không chỉ là một điểm nóng địa lý. Nó là nơi thử nghiệm một câu hỏi lớn hơn:
Liệu trật tự quốc tế dựa trên luật lệ còn tồn tại, hay đang bị thay thế bởi một thế giới nơi sức mạnh và thỏa thuận cá nhân quyết định tất cả?
Trump đã chứng minh rằng một tổng thống Mỹ có thể hành động nhanh hơn bất kỳ hệ thống nào có thể kiểm soát ông.
Nhưng ông cũng đang chứng minh điều ngược lại:
Không một cường quốc nào — kể cả Mỹ — có thể duy trì quyền lực nếu thiếu đồng minh, luật lệ và sự chính danh.
Và nếu đó là bài học của Hormuz, thì cái giá của nó có thể còn lớn hơn rất nhiều so với bất kỳ con số nào trên thị trường dầu mỏ.