Đội quân máy bay không người lái của Ukraine đã làm nên điều phi thường.

KYIV — Khi tôi lần đầu tiên đến thăm Kyiv vào tháng 5 năm 2023, thủ đô của Ukraine đã phải hứng chịu một trong những cuộc tấn công đường không quy mô lớn nhất của cuộc chiến tính đến thời điểm đó: Nga đã phóng 25 tên lửa và 9 máy bay không người lái. Tôi có thể nghe thấy những tiếng nổ vang lên bên ngoài phòng khách sạn khi hệ thống phòng không Ukraine bắn hạ toàn bộ các vật thể bay này. Tuần trước, trong chuyến thăm thứ ba của tôi tới Ukraine thời chiến, Nga lại thiết lập thêm một kỷ lục đáng hổ thẹn khác khi phóng 30 tên lửa và gần 1.000 máy bay không người lái Shahed chỉ trong vòng 24 giờ (từ ngày 23 đến 24 tháng 3).

Sự gia tăng mạnh mẽ về quy mô của các cuộc tấn công đường không trong ba năm qua là một dấu hiệu cho thấy cuộc chiến xâm lược của Nga chưa hề có dấu hiệu hạ nhiệt. Tuy nhiên, Ukraine—dù có quy mô nhỏ hơn Nga rất nhiều—vẫn giữ vững thế đối trọng với kẻ xâm lược. Mặc dù một chiếc máy bay không người lái đã gây hư hại cho một nhà thờ lịch sử tại thành phố Lviv, nhưng trong tuần qua, hệ thống phòng không Ukraine đã bắn hạ tới 95% số máy bay Shahed, một phần nhờ vào việc sử dụng các máy bay không người lái đánh chặn chi phí thấp—một loại khí tài độc quyền do chính Ukraine sản xuất.

Trong khi Nga nhắm mục tiêu vào nhà cửa, bệnh viện và nhà thờ của Ukraine, thì Ukraine lại điều động các máy bay không người lái tầm xa để tấn công các cảng xuất khẩu dầu của Nga trên Biển Baltic, nằm cách đó hơn 600 dặm. Những cuộc tấn công táo bạo này đã cắt giảm 40% lượng dầu xuất khẩu của Nga, qua đó làm giảm nguồn thu từ dầu mỏ dùng để tài trợ cho cỗ máy chiến tranh của Vladimir Putin. Điều này có thể phần nào bù đắp lại khoản lợi nhuận khổng lồ mà Nga dự kiến ​​sẽ thu được từ cuộc chiến tại Iran—vốn đã dẫn đến đà tăng giá dầu cũng như sự nới lỏng trong các lệnh trừng phạt của Hoa Kỳ.
Trong khi đó, các công nhân Ukraine vẫn đang tất bật sửa chữa những hư hại đối với cơ sở hạ tầng năng lượng sau mùa đông vừa qua. Những đợt tấn công ồ ạt bằng tên lửa và máy bay không người lái của Nga đã gây ra tình trạng mất điện, mất nước và gián đoạn hệ thống sưởi kéo dài, đúng vào thời điểm nhiệt độ ngoài trời tụt xuống mức âm 4 độ C. Bất cứ ai tôi trò chuyện tại Kyiv cũng đều nhớ lại đó là mùa đông khắc nghiệt nhất mà họ từng trải qua. Tuy nhiên, mùa xuân đã về, và nguồn điện cũng đã được khôi phục.
Tôi không hề gặp phải bất kỳ sự cố mất điện nào trong suốt một tuần lưu lại Ukraine, trong khuôn khổ chuyến đi cùng phái đoàn của Sáng kiến ​​Renew Democracy (Renew Democracy Initiative)—một tổ chức phi lợi nhuận đã cung cấp gần 15 triệu đô la viện trợ nhân đạo cho Ukraine. (Tôi hiện là thành viên Hội đồng Cố vấn của RDI.) Cả hai thành phố mà chúng tôi ghé thăm—Kyiv và Kharkiv—vẫn giữ được vẻ sôi động và nhộn nhịp, mặc dù Kharkiv chỉ cách biên giới Nga vỏn vẹn 20 dặm và đã hứng chịu những thiệt hại đáng kể.
Trong chuyến đi này, chúng tôi đã thu nhận được những hiểu biết vô cùng thú vị về cách mà quốc gia đầy kiên cường này đã xoay xở để xây dựng nên một đội quân máy bay không người lái—lực lượng có lẽ là hùng mạnh nhất thế giới hiện nay. Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết mỗi tháng có từ 30.000 đến 35.000 binh sĩ Nga bị thương hoặc thiệt mạng—con số này thậm chí còn vượt quá lượng tân binh mà ông Putin tuyển mộ được—và 90% số tổn thất đó là do các máy bay không người lái gây ra. Trong tháng Hai vừa qua, lần đầu tiên kể từ năm 2023, Ukraine đã giành lại được nhiều lãnh thổ hơn mức bị mất đi; thành quả này có được một phần nhờ vào việc Elon Musk đã cắt đứt quyền truy cập hệ thống Starlink của lực lượng Nga.

Những chiếc máy bay không người lái—vũ khí đang giúp kìm chân những kẻ xâm lược man rợ, và cũng là loại khí tài mà Ukraine đặt mục tiêu sản xuất tới 7 triệu chiếc trong năm nay—được chế tạo tại những xưởng sản xuất như nơi mà chúng tôi đã ghé thăm ở Kyiv. Xưởng này nằm ẩn mình trong một tòa nhà có vẻ ngoài hết sức bình thường, trông chẳng khác nào một khu chung cư hay một tòa nhà văn phòng thông thường. Khi nghĩ đến một nhà máy, người ta thường hình dung ra những dây chuyền lắp ráp tự động đặt trong một nhà xưởng rộng lớn tựa như nhà chứa máy bay. Tuy nhiên, tại Ukraine, các máy bay không người lái lại được lắp ráp hoàn toàn thủ công, bởi lẽ thiết kế của chúng luôn thay đổi sau mỗi vài tháng dựa trên những phản hồi trực tiếp từ các binh sĩ đang chiến đấu ở tiền tuyến. Cả hai phe đều không ngừng đổi mới sáng tạo trong một cuộc chạy đua bất tận nhằm giành lấy lợi thế trên chiến trường.
Các công nhân ngồi trên những chiếc ghế chuyên dụng dành cho game thủ máy tính và làm việc tại những bàn lắp ráp màu trắng để hoàn thiện các máy bay không người lái. Một số linh kiện (đặc biệt là bộ điều khiển bay, động cơ và cáp quang) được nhập khẩu từ Trung Quốc—trong nhiều trường hợp, chúng được sản xuất ngay tại những nhà máy vốn cũng đang cung cấp linh kiện cho các máy bay không người lái của Nga. Một số linh kiện khác do các nhà thầu phụ của Ukraine sản xuất, trong khi số còn lại được chế tạo ngay tại xưởng bằng công nghệ in 3D.

Dòng sản phẩm tại nhà máy bí mật này bao gồm các loại máy bay đánh chặn phòng không—với vẻ ngoài trông tựa như những quả tên lửa bước ra từ bộ truyện tranh Tintin; các loại máy bay không người lái cảm tử (kamikaze) dạng quadcopter với góc nhìn thứ nhất (FPV); cùng những mẫu máy bay lớn hơn có khả năng thả bom hoặc vận chuyển nhu yếu phẩm. Một số mẫu máy bay được điều khiển thông qua đường truyền cáp quang—được nhả dần ra từ một hộp chứa nằm dưới thân máy—nhằm vô hiệu hóa các biện pháp gây nhiễu điện tử của đối phương; trong khi đó, các mẫu khác lại được vận hành bằng sóng vô tuyến hoặc kết nối internet qua hệ thống Starlink.

Mọi chiếc máy bay không người lái đều được kiểm thử ngay tại chỗ trước khi được đóng gói và xuất xưởng. Nếu không biết bên trong những kiện hàng (pallet) đó chứa gì, người ta có thể lầm tưởng chúng là những món đồ chơi Giáng sinh đang trên đường tới các cửa hàng Walmart hay Target. Tuy nhiên, trên thực tế, chúng lại là những khí tài chiến tranh tối tân.
Vài ngày sau đó, tôi đã tận mắt chứng kiến ​​cách thức vận hành của những chiếc máy bay không người lái này trong chuyến thăm Lữ đoàn Hệ thống Không người lái Độc lập số 429 — còn được biết đến với tên gọi Lữ đoàn Achilles. Tại một cánh đồng ngoại ô Kharkiv, các binh sĩ đã trình diễn cách họ sử dụng một chiếc máy bay không người lái cỡ lớn mang tên “Vampire” để thực hiện hai nhiệm vụ: tiếp tế nhu yếu phẩm cho binh sĩ Ukraine hoặc thả bom tấn công binh sĩ Nga. Họ cũng giới thiệu robot mặt đất Ardal — một loại xe tự hành chạy bằng bánh xích, có khả năng vận chuyển hàng hóa ra tiền tuyến và sơ tán các binh sĩ bị thương.
Thiếu tá Yurii Fedorenko — một cựu giám đốc doanh nghiệp 34 tuổi — hiện là chỉ huy đầy lôi cuốn của lữ đoàn này. Với bộ râu rậm cùng chiếc khuyên tai lủng lẳng trên vành tai trái, có lẽ ông sẽ khó lòng “đạt chuẩn” trong mắt Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth — một người cực kỳ nghiêm khắc về các quy định chuẩn mực ngoại hình quân ngũ. Tuy nhiên, Fedorenko lại vinh dự được trao tặng danh hiệu quân sự cao quý nhất của Ukraine: danh hiệu “Anh hùng Ukraine” cùng Huân chương Sao Vàng, nhờ những thành tích xuất sắc trong việc tiêu diệt quân xâm lược Nga. Dựa trên hệ thống tính điểm mà quân đội Ukraine áp dụng nhằm khuyến khích nâng cao hiệu suất chiến đấu, những chiến công của Lữ đoàn Achilles sẽ được đền đáp bằng nguồn ngân sách tài trợ dồi dào hơn. Theo báo cáo của lữ đoàn, trong năm vừa qua, họ đã tấn công trúng gần 38.000 mục tiêu; và trong năm nay, họ đặt mục tiêu nâng con số đó lên mức 80.000.

Fedorenko chỉ là một trong số rất nhiều nhân vật ấn tượng mà tôi đã có dịp gặp gỡ trong chuyến thăm này; bên cạnh ông còn có các giám đốc doanh nghiệp, quan chức chính phủ và những nhà hoạt động xã hội. Đất nước của họ — một quốc gia may mắn sở hữu nguồn nhân lực có trình độ giáo dục cao, những cánh đồng màu mỡ cùng nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú — chắc chắn sẽ có một tương lai tươi sáng ngay khi cuộc chiến này khép lại.
Tuy nhiên, thật đáng tiếc là chẳng ai có thể đoán định chính xác khi nào điều đó sẽ trở thành hiện thực. Một quan chức cấp cao của Ukraine chia sẻ với tôi rằng, có lẽ Tổng thống Putin đã suýt đạt được một thỏa thuận hòa bình ngay trước khi cuộc chiến tại Iran bùng nổ. Song, Tổng thống Zelensky cũng đang biết cách tận dụng những diễn biến phức tạp của cuộc xung đột tại khu vực Trung Đông. Ông đang cử các chuyên gia phòng không của Ukraine tới vùng Vịnh Ba Tư, đồng thời ký kết những thỏa thuận hợp tác với các quốc gia trong khu vực này — những bước đi hứa hẹn sẽ mang lại một nguồn vốn đầu tư vô cùng cấp thiết, giúp thúc đẩy sự phát triển của ngành công nghiệp máy bay không người lái đẳng cấp thế giới tại Ukraine.
Về phía Nga, quốc gia này cũng đang đẩy mạnh quy mô sản xuất máy bay không người lái — thậm chí còn xuất khẩu sang cả Iran — và họ vẫn luôn là một đối thủ vô cùng đáng gờm. Thế nhưng, người dân Ukraine lại sở hữu một thứ vũ khí không hề bí mật mà phía Nga không thể nào sánh kịp: đó là sự quyết tâm của một quốc gia dân chủ trong việc giữ vững nền tự do của mình.
“Sau hơn bốn năm chiến tranh, hầu hết mọi người đều đã thấm mệt,” Roman Andreyko — Giám đốc điều hành (CEO) của công ty truyền thông Lux Media, người thường xuất hiện trong trang phục áo phông giản dị — chia sẻ với chúng tôi. “Chúng tôi muốn chiến tranh chấm dứt. Chúng tôi khao khát hòa bình. Nhưng chúng tôi chưa sẵn sàng đầu hàng.” Nhờ vào sự phát triển vượt bậc của ngành công nghiệp máy bay không người lái, Ukraine hoàn toàn không phải đối mặt với nguy cơ buộc phải làm điều đó.

Nguồn : The Washington Post