Khi chuyên cơ Air Force One hạ cánh xuống Bắc Kinh ngày 14/5, chính quyền Trung Quốc đã tổ chức cho Tổng thống Donald Trump một nghi thức đón tiếp cấp nhà nước gần như tương đương chuyến thăm năm 2017: thảm đỏ, đội danh dự, quốc thiều, đại bác chào mừng và quốc yến tại Đại lễ đường Nhân dân. Nhưng đằng sau lớp nghi lễ mang tính biểu tượng ấy là một thực tế địa chính trị khác hẳn 8 năm trước: Washington bước vào cuộc gặp với nhiều áp lực hơn, trong khi Bắc Kinh tin rằng họ đang nắm nhiều quân bài chiến lược hơn. (The Wall Street Journal)
Trong cuộc hội đàm đầu tiên, Chủ tịch Xi Jinping phát đi thông điệp cứng rắn hiếm thấy về Đài Loan, gọi đây là “vấn đề quan trọng nhất” trong quan hệ Mỹ–Trung và cảnh báo việc xử lý sai có thể đẩy hai nước tới nguy cơ đối đầu trực tiếp. Theo các bản tường thuật từ Reuters và AP, ông Tập nhấn mạnh rằng quan hệ song phương chỉ có thể ổn định nếu Washington “đưa ra lựa chọn đúng đắn” với Đài Loan. (Reuters)
Trong khi đó, Trump lại chọn giọng điệu mềm hơn thường lệ. Ông ca ngợi mối quan hệ cá nhân với Tập Cận Bình, nói rằng Mỹ và Trung Quốc “nên là đối tác thay vì đối thủ”, đồng thời mời ông Tập thăm Nhà Trắng vào tháng 9 tới. (The Guardian)
Điểm đáng chú ý nhất của chuyến đi không nằm ở nghi thức ngoại giao mà ở thành phần đoàn tùy tùng Mỹ. Trump mang theo hàng loạt CEO công nghệ và tài chính hàng đầu như Elon Musk, Jensen Huang, Tim Cook và nhiều đại diện doanh nghiệp lớn. Điều này cho thấy trọng tâm thật sự của chuyến công du là thương mại, AI, chuỗi cung ứng và thị trường công nghệ — chứ không chỉ là cạnh tranh chiến lược. (The Guardian)
Một trong những hồ sơ nóng nhất là khả năng nới giảm thuế quan đối với khoảng 30 tỷ USD hàng hóa hai chiều. Các cuộc đàm phán hiện tập trung vào mô hình “managed trade” — tức thương mại được quản lý bằng chỉ tiêu và thỏa thuận chính trị thay vì cải cách cấu trúc sâu của kinh tế Trung Quốc. Washington muốn mở rộng xuất khẩu nông sản, năng lượng và Boeing; còn Bắc Kinh muốn tránh sự trở lại của cuộc chiến thuế quan từng leo lên mức hơn 100% năm 2025. (Reuters)
AI và chip bán dẫn cũng trở thành chủ đề trung tâm. Việc chính quyền Trump xem xét cho phép một phần chip Nvidia quay lại thị trường Trung Quốc được nhiều chuyên gia xem là tín hiệu cho thấy Washington đang buộc phải điều chỉnh chiến lược “decoupling” công nghệ. Cuộc đua AI toàn cầu đã khiến Mỹ khó có thể vừa kiềm chế Trung Quốc vừa duy trì lợi ích của các tập đoàn công nghệ Mỹ. (The Guardian)
Nhưng phía Trung Quốc hiểu rất rõ lợi thế hiện nay của họ. Bắc Kinh đang kiểm soát nhiều mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng AI toàn cầu, từ đất hiếm đến năng lực sản xuất công nghiệp quy mô lớn. Trong bối cảnh chiến tranh Iran làm giá năng lượng và lạm phát toàn cầu bất ổn, Washington càng khó mở thêm một mặt trận kinh tế toàn diện với Trung Quốc. (The Economic Times)
Các nhà phân tích tại Council on Foreign Relations và Center for Strategic and International Studies nhận định rằng chuyến đi lần này thực chất là nỗ lực “quản lý khủng hoảng” hơn là tái định hình quan hệ. Mỹ muốn Trung Quốc hỗ trợ ổn định thị trường, duy trì dòng chảy thương mại và tránh leo thang ở Iran; còn Bắc Kinh muốn đảm bảo Đài Loan không vượt qua “lằn ranh đỏ” và Mỹ không tái khởi động chiến tranh thuế quan quy mô lớn. (CSIS)
Vì thế, hình ảnh Bắc Kinh trải thảm đỏ cho Trump không đơn thuần là ngoại giao lễ nghi. Nó phản ánh một giai đoạn mới trong quan hệ Mỹ–Trung: hai siêu cường vẫn cạnh tranh gay gắt, nhưng đều hiểu rằng cái giá của một cuộc đối đầu toàn diện lúc này quá lớn.
Điều trớ trêu là người từng hứa “đánh bại Trung Quốc” bằng thuế quan và tách rời kinh tế nay lại phải tới Bắc Kinh để tìm kiếm ổn định thương mại, nguồn cung công nghệ và cả hỗ trợ địa chính trị trong lúc Washington bị kéo sâu vào khủng hoảng Iran.
Chuyến đi này vì thế mang hai tầng ý nghĩa cùng lúc: một nỗ lực “reset” quan hệ Mỹ–Trung, và cũng là dấu hiệu cho thấy cán cân quyền lực toàn cầu đã thay đổi đáng kể kể từ nhiệm kỳ đầu tiên của Trump. (Reuters)