Sau chuyến đi của ông Steve Witkoff, đặc phái viên của tổng thống Donald Trump, đến Saint – Petersburg trong tuần này, Nga và Ukraina đều đã đồng ý nối lại các cuộc đàm phán ba bên với sự tham gia của Hoa Kỳ. Tuy nhiên, Kiev và Matxcơva vẫn bất đồng hoàn toàn trên mọi vấn đề. Cho nên không chắc là một hội nghị thượng đỉnh giữa Putin, Zelensky và Trump có thể diễn ra.
Mặc dù cả ba bên có thể cùng chia sẻ một mục tiêu chung, nhưng Kiev và Matxcơva vẫn có quan điểm khác biệt về trình tự các bước cần thực hiện cũng như nội dung thảo luận. Ukraina chủ trương là trước hết nên “đóng băng” xung đột dọc theo chiến tuyến và thiết lập một lệnh ngừng bắn tạm thời, nhưng phía Nga lại không chấp nhận mọi hình thức đình chiến như vậy, mà chỉ muốn thảo luận về một thỏa thuận hòa bình toàn diện. Sau cuộc gặp được mô tả là “chi tiết và thẳng thắn” với đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff, cố vấn ngoại giao Nga Yuri Ushakov đã tuyên bố ủng hộ việc tổ chức các cuộc thảo luận “kỹ thuật” vào “khoảng ngày 10/11“, tức là sau bầu cử giữa kỳ tại Mỹ. Về phần mình tổng thống Ukraina kêu gọi tổ chức cuộc họp này ngay từ đầu tháng 11.
Ngoài vấn đề thời điểm, Nga và Ukraina còn bất đồng về chương trình nghị sự. Điện Kremlin muốn thiết lập các bảo đảm an ninh cho cả hai nước trong giai đoạn hậu chiến, trong khi tổng thống Zelensky kêu gọi đưa ra “các đề xuất về ngừng bắn, chấm dứt chiến tranh, lĩnh vực năng lượng, cùng các sáng kiến nhân đạo, phóng thích tù nhân…“. Cố vấn ngoại giao Nga Yuri Ushakov còn cho rằng các đề xuất chấm dứt chiến tranh do Ukraina và các đối tác châu Âu soạn thảo tại Oslo, sau đó được Steve Witkoff chuyển tới Vladimir Putin, “không có điều gì đáng kể“.
Nói chung là giữa hai bên vẫn còn một khoảng cách rất lớn: Putin loại trừ khả năng đình chiến tạm thời và khăng khăng đòi quân đội Ukraina phải rút khỏi các vùng lãnh thổ mà họ vẫn đang kiểm soát tại khu vực Donetsk ở miền đông, một yêu cầu mà Kiev cho là không thể chấp nhận được.
Trong bối cảnh đó, Matxcơva đang hy vọng là việc xích lại gần Washington sẽ góp phần cô lập Kiev. Để lấy lòng tổng thống Trump, hôm thứ Tư 21/1, Nga đã trả tự do cho Stephen Hubbard, một công dân Mỹ bị giam giữ tại Nga suốt bốn năm qua với cáo buộc làm lính đánh thuê cho Ukraina. Tại Saint – Petersburg, tổng thống Putin đã cam kết với đặc phái viên Witkoff rằng ông có thể cung cấp một lượng lớn phân bón để hỗ trợ nông dân Mỹ, hiện đang gánh chịu những tổn thất đáng kể do giá nhiên liệu và chi phí sản xuất tăng cao. Về phần mình, ông Witkoff còn xác nhận các cuộc đàm phán về thương mại và kinh tế đang được tiến hành, song song với các cuộc đàm phán ngoại giao.
Sự xích lại gần nhau giữa Matxcơva và Washington đã được thể hiện rõ vào đầu tháng này qua một thỏa thuận bất ngờ giữa Donald Trump và Vladimir Putin về xuất khẩu dầu diesel sang Mỹ, một thỏa thuận đi ngược lại lợi ích của cả châu Âu lẫn Ukraina. Nga cũng đang đặt kỳ vọng vào mùa đông sắp tới, vào sự suy yếu của hệ thống phòng không Ukraina, cùng những thay đổi trong lập trường của Washington để tạo lợi thế cho các cuộc đàm phán trong tương lai.
Tuy nhiên, các cuộc đối thoại này lại phụ thuộc vào lịch trình bầu cử tại Hoa Kỳ. Cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 03/11 tới có thể dẫn đến kết quả là chính quyền Trump mất quyền kiểm soát Hạ Viện, thậm chí cả Thượng Viện, và sự thay đổi cục diện chính trị tại Mỹ có thể sẽ cản trở việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với Nga và việc nối lại các cuộc đàm phán thương mại với Matxcơva.