APEC Thâm Quyến và cuộc gặp Trump – Tập – Putin đặt ra một câu hỏi lớn: Ai có quyền quyết định trật tự thế giới, và ai phải chịu trách nhiệm về những quyết định đó?
Hình ảnh Donald Trump, Tập Cận Bình và Vladimir Putin cùng ngồi quanh một bàn đàm phán tại Thâm Quyến ngày 19/11/2026 có thể được xem là một trong những khoảnh khắc ngoại giao đáng chú ý nhất năm nay. Ba nhà lãnh đạo của ba cường quốc hạt nhân, ba thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc, cùng xuất hiện trong một cuộc gặp ba bên kéo dài khoảng 70 phút.
Bên ngoài căn phòng ấy là một thế giới đầy xung đột: Ukraine vẫn chống lại cuộc xâm lược của Nga, chiến tranh Iran gây bất ổn an ninh năng lượng, châu Âu lo ngại bị Washington gạt ra khỏi tiến trình quyết định tương lai an ninh của chính mình. Trong khi đó, hệ thống luật pháp quốc tế và các thiết chế đa phương đang chịu sức ép ngày càng lớn từ chính những quốc gia có quyền lực nhất.
Vì vậy, điều đáng chú ý không chỉ là ba người đã nói gì, mà còn là họ đại diện cho kiểu trật tự thế giới nào đang hình thành.
Trung Quốc dựng sân khấu, Putin phá thế cô lập, Trump tìm kiếm chiến thắng ngoại giao
Hội nghị APEC Thâm Quyến là cơ hội để Tập Cận Bình thể hiện vai trò trung tâm của Trung Quốc trong kinh tế và ngoại giao khu vực. Bắc Kinh thúc đẩy chương trình nghị sự về thương mại mở, chuỗi cung ứng, kinh tế số, trí tuệ nhân tạo và hợp tác năng lượng.
Thông qua APEC, Trung Quốc muốn khẳng định mình là một trung tâm kết nối của châu Á – Thái Bình Dương, trong bối cảnh chính sách thuế quan và kiểm soát công nghệ của Mỹ làm gia tăng bất ổn thương mại toàn cầu.
Nhưng thành công ngoại giao lớn hơn của Tập Cận Bình nằm ở việc đưa cả Trump và Putin đến Thâm Quyến, tạo ra hình ảnh Trung Quốc là nơi các cường quốc phải tìm đến để đối thoại.
Đối với Putin, cuộc gặp này mang ý nghĩa chính trị đặc biệt. Sau nhiều năm bị phương Tây cô lập và trừng phạt vì cuộc chiến Ukraine, ông xuất hiện bên cạnh tổng thống Mỹ và chủ tịch Trung Quốc như một đối tác ngang hàng trong một sự kiện quốc tế lớn.
Trump gọi Putin là “bạn tôi”, đồng thời nhấn mạnh quan hệ tốt đẹp giữa hai người trong nhiều năm. Đó là một thông điệp ngoại giao có lợi cho Điện Kremlin, bởi nó giúp Putin chứng minh rằng Nga chưa bị đẩy ra ngoài hệ thống quyền lực quốc tế.
Còn Trump muốn thể hiện khả năng giải quyết những cuộc xung đột mà các cơ chế ngoại giao truyền thống chưa giải quyết được. Nhưng ngoại giao cá nhân chỉ thực sự có giá trị khi tạo ra kết quả cụ thể, chứ không phải chỉ tạo ra những bức ảnh bắt tay.
Ukraine: Hòa bình được bàn đến, nhưng người phải trả giá cho chiến tranh không thể vắng mặt
Mâu thuẫn lớn nhất của cuộc gặp Thâm Quyến nằm ở Ukraine.
Trump, Tập và Putin có thể trao đổi về hòa bình, nhưng Ukraine không có mặt trong cuộc gặp ba bên. Trong khi đó, số phận lãnh thổ, an ninh và tương lai chính trị của Ukraine lại là những vấn đề trực tiếp bị tác động bởi bất kỳ thỏa thuận nào giữa Washington và Moscow.
Ngay sau cuộc gặp tại Trung Quốc, đặc phái viên Mỹ Jared Kushner và Steve Witkoff đến Berlin để trấn an gần 40 nhà lãnh đạo châu Âu về những cuộc thảo luận của Trump với Putin.
Tại đây, Kushner tuyên bố ông tin rằng Nga đã cảm thấy “thoải mái” với ý tưởng bảo đảm an ninh cho Ukraine dựa trên Điều 5 NATO. Trump cũng được cho là cởi mở với một cơ chế bảo đảm tương tự, nhưng phải phù hợp với lợi ích của Mỹ.
Tuyên bố này đáng chú ý, nhưng cần hiểu đúng: đó là đánh giá của Kushner về thái độ của Nga, chưa phải cam kết chính thức của Putin. Cũng chưa có một cơ chế pháp lý cụ thể được Ukraine, Nga, Mỹ và các nước châu Âu thống nhất.
Vấn đề căn bản vẫn còn nguyên: Ukraine cần một bảo đảm đủ mạnh để Nga không thể tái xâm lược; Moscow lại muốn ngăn NATO mở rộng ảnh hưởng quân sự đến sát biên giới Nga.
Nếu Washington và Moscow thỏa thuận về tương lai Ukraine mà không có sự đồng ý của Kyiv, đó không phải là một nền hòa bình dựa trên quyền tự quyết. Đó sẽ là một thỏa thuận giữa các cường quốc áp đặt lên một quốc gia nhỏ hơn.
Lịch sử châu Âu đã từng chứng kiến những thỏa thuận như vậy. Và lịch sử cũng cho thấy chúng không nhất thiết ngăn được chiến tranh.
Ba cường quốc và vấn đề trách nhiệm trước luật pháp quốc tế
Một chi tiết khác trong tuyên bố sau cuộc gặp ba bên là lập trường phản đối việc Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) lạm dụng thẩm quyền tài phán, đồng thời đề cao vấn đề miễn trừ đối với quan chức nhà nước.
Đây không phải một vấn đề pháp lý trừu tượng.
Putin đang bị ICC phát lệnh bắt giữ liên quan đến cáo buộc trục xuất và chuyển giao trái phép trẻ em Ukraine. Vì vậy, việc ông tham gia một tuyên bố nhấn mạnh vấn đề miễn trừ và phản đối ICC có ý nghĩa chính trị trực tiếp.
Cần phân biệt rằng một tuyên bố chính trị giữa ba quốc gia không thể tự động xóa bỏ lệnh bắt giữ của ICC, cũng không thể thay đổi Quy chế Rome. Nhưng việc các cường quốc cùng đặt vấn đề về thẩm quyền của tòa án quốc tế cho thấy một xung đột sâu sắc hơn: liệu quyền lực quốc gia có thể đứng trên những nguyên tắc trách nhiệm hình sự quốc tế hay không?
Nếu các nhà lãnh đạo có quyền lực lớn nhất vừa tham gia định hình luật chơi, vừa tìm cách hạn chế những cơ chế có thể buộc họ chịu trách nhiệm, thì hệ thống kiểm soát quyền lực quốc tế sẽ còn lại những gì?
Đây là câu hỏi không chỉ dành cho Putin, mà còn cho Trump, Tập Cận Bình và mọi chính phủ có khả năng sử dụng sức mạnh nhà nước để vượt qua những giới hạn pháp lý.
Iran, năng lượng và những lợi ích chưa được giải quyết
Cuộc gặp cũng đề cập đến an ninh năng lượng và nguy cơ hạt nhân. Trump muốn Iran mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz và không sở hữu vũ khí hạt nhân. Nhưng không có dấu hiệu rõ ràng cho thấy Washington đã nhận được một cam kết cụ thể từ Bắc Kinh hay Moscow về việc chấm dứt chiến tranh.
Điều đó cho thấy giới hạn của ngoại giao cá nhân.
Trung Quốc có lợi ích kinh tế và năng lượng riêng. Nga có quan hệ chiến lược với Iran. Mỹ có lợi ích an ninh và đồng minh trong khu vực. Ba bên có thể cùng tuyên bố muốn giảm nguy cơ chiến tranh, nhưng điều đó không có nghĩa họ có cùng cách giải quyết xung đột.
Trong thế giới hiện nay, năng lượng không chỉ là hàng hóa. Nó còn là công cụ địa chính trị, nguồn tài chính cho chiến tranh và phương tiện gây sức ép đối với các quốc gia khác.
Một tuyên bố chung về ổn định năng lượng không thể thay thế những thỏa thuận cụ thể về Hormuz, chương trình hạt nhân Iran, an ninh Israel và quyền tự do hàng hải quốc tế.
Châu Âu và các quốc gia nhỏ: Ai bảo đảm họ không trở thành đối tượng mặc cả?
Sự kiện Thâm Quyến đặt châu Âu trước một tình thế khó khăn.
Các nước châu Âu đã đầu tư rất nhiều nguồn lực để hỗ trợ Ukraine, áp đặt trừng phạt Nga và bảo vệ an ninh lục địa. Nhưng khi Trump trực tiếp thương lượng với Putin, họ lo ngại những lợi ích an ninh của mình có thể bị gạt sang một bên.
Cuộc họp ở Berlin vì vậy không đơn thuần là một hoạt động ngoại giao tiếp nối. Nó còn là nỗ lực của châu Âu nhằm bảo đảm rằng Washington không tự mình quyết định tương lai an ninh của lục địa này.
Đối với các quốc gia nhỏ hơn, vấn đề còn nghiêm trọng hơn. Nếu ba cường quốc có thể tự thỏa thuận về an ninh, năng lượng và trật tự quốc tế, các quốc gia không có sức mạnh quân sự hay kinh tế tương đương sẽ bảo vệ chủ quyền bằng cách nào?
Đó là lý do các nguyên tắc của Hiến chương Liên Hiệp Quốc như bình đẳng chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, cấm sử dụng vũ lực và quyền tự quyết không phải những khẩu hiệu ngoại giao. Chúng là hàng rào bảo vệ các quốc gia trước sự áp đặt của những nước mạnh hơn.
Việt Nam hiểu rõ giá trị của những nguyên tắc đó. Một thế giới mà quyền lực của các cường quốc thay thế luật pháp quốc tế sẽ là một thế giới nguy hiểm hơn đối với mọi quốc gia vừa và nhỏ.
Hòa bình không thể chỉ là thỏa thuận giữa những người có quyền lực
Cuộc gặp Thâm Quyến có thể mở ra những kênh đối thoại mới. Việc các cường quốc tiếp xúc trực tiếp, giảm nguy cơ tính toán sai lầm và tìm kiếm giải pháp cho những xung đột là điều cần thiết.
Nhưng không nên nhầm lẫn đối thoại với hòa bình, cũng không nên nhầm lẫn sự đồng thuận giữa các nhà lãnh đạo với công lý quốc tế.
Một nền hòa bình bền vững phải có ít nhất ba điều kiện: quốc gia bị xâm lược có quyền tham gia quyết định tương lai của mình; những cam kết an ninh phải có cơ chế thực thi đáng tin cậy; và những hành vi vi phạm luật pháp quốc tế không thể được xóa bỏ chỉ bằng thỏa thuận chính trị giữa các cường quốc.
Tập Cận Bình có thể kiểm soát sân khấu ngoại giao ở Thâm Quyến. Putin có thể tận dụng hình ảnh để phá thế cô lập. Trump có thể tuyên bố mình là người có khả năng đưa các đối thủ đến bàn đàm phán.
Nhưng không ai trong ba người có thể tự mình đại diện cho toàn bộ thế giới.
Thế giới không cần một trật tự trong đó ba đại cường quyết định số phận của những quốc gia còn lại. Thế giới cần một trật tự trong đó ngay cả những cường quốc mạnh nhất cũng phải chịu sự ràng buộc của luật pháp, và những quốc gia yếu hơn vẫn có quyền bảo vệ chủ quyền, phẩm giá và tương lai của mình.
Bởi hòa bình thực sự không phải là khi những người mạnh nhất ngừng tranh chấp với nhau để chia phần ảnh hưởng. Hòa bình là khi không một quốc gia nào có quyền quyết định số phận của quốc gia khác bằng sức mạnh.






































