Sydney Tran
Trong hệ thống tư pháp hình sự Hoa Kỳ, đại bồi thẩm đoàn (Grand Jury) không phải là những người quyết định bị cáo có tội hay không. Vai trò của họ hạn hẹp hơn nhưng lại vô cùng quan trọng đó là họ xem chính phủ có đủ bằng chứng sơ khởi để truy tố hình sự một công dân hay không.
Khi một công tố viên muốn truy tố ai, họ phải mang hồ sơ ra trước đại bồi thẩm đoàn. Tại đây, các bồi thẩm viên sẽ nghe lời khai của nhân chứng, xem chứng cứ và tài liệu do phía công tố viên trình bày, rồi bỏ phiếu kín để đi đến một trong hai quyết định.
Nếu họ cho rằng hồ sơ có đủ căn cứ sơ khởi, họ sẽ phê chuẩn cho các cáo trạng (indictment) để công tố viên tiếp tục tiến trình ra tòa. Ngược lại, nếu họ thấy hồ sơ không có đủ chứng cứ, họ có thể bác bỏ việc truy tố.
Toàn bộ cơ chế này được xem như một hàng rào bảo vệ người dân trước quyền lực của nhà nước, dựa trên nguyên tắc rằng chính phủ không thể tùy tiện đem một công dân ra truy tố nếu chưa có sự đồng ý của một nhóm công dân độc lập.
Dưới thời Donald Trump, hệ thống đại bồi thẩm đoàn đang bị suy thoái nghiêm trọng. Trong nhiều tháng qua, các công tố viên của liên bang liên tục bị thất bại trong việc thuyết phục đại bồi thẩm đoàn chấp thuận các cáo trạng.
Không những vậy, nhiều công tố viên đã bị các thẩm phán liên bang công khai quở trách vì hành vi sai trái trong quá trình lập hồ sơ và truy tố.
Trường hợp nổi bật là một vụ ở Chicago. Thẩm phán April M. Perry đã hủy bỏ vụ truy tố bốn nhà hoạt động Dân Chủ sau khi bà phát hiện việc một công tố viên đã nói chuyện riêng với bồi thẩm viên ngoài phòng họp, và tìm cách loại bỏ những bồi thẩm viên từng bỏ phiếu chống ông. Không những vậy, vị công tố viên này còn cắt xén biên bản để che giấu các việc làm sai phạm của mình.
Theo nhiều chuyên gia pháp lý, các sự việc này phản ánh một sự xuống cấp nghiêm trọng trong Bộ Tư pháp hiện nay.
Nguyên nhân của sự băng hoại bắt đầu từ các áp lực chính trị ngày càng lớn từ chính quyền Trump, khi họ bắt buộc các công tố viên phải truy tố bằng được những người bị xem là kẻ thù của tổng thống, ngay cả khi thiếu bằng chứng rõ ràng.
Hậu quả là các thẩm phán và đại bồi thẩm đoàn không còn tin vào Bộ Tư pháp nữa. Đây là một tình trạng vốn rất hiếm xảy ra trong lịch sử của nền tư pháp liên bang Hoa Kỳ.
Trong một vụ kiện ở Wyoming, công tố liên bang Darin Smith, một người thiếu kinh nghiệm nhưng được Trump bổ nhiệm, đã bị phát hiện là có hành vi thiên vị và làm sai thủ tục pháp luật với đại bồi thẩm đoàn. Nhưng sau đó ông vẫn được Thượng viện phê chuẩn vào chức vụ.
Nguyên nhân sâu xa của sự rạn nứt nằm ở chỗ hàng trăm công tố viên kỳ cựu của Bộ Tư pháp đã nghỉ việc.
Họ để lại một khoảng trống mà chính quyền Trump đã bổ xung bằng những nhân vật trung thành nhưng thiếu kinh nghiệm thực tế.
Điều này dẫn đến nhiều vụ truy tố thất bại. Nhiều thẩm phán đã bắt đầu kiểm tra các hành động phạm pháp của các công tố viên.
Điều đáng lo hơn ở đây là động cơ chính trị của Trump đang bắt đầu len vào ngay cả một cơ chế vốn được dựng lên để ngăn chính phủ không được lạm quyền.
Khi các công tố viên bị áp lực chính trị thúc ép rằng phải truy tố bằng được các đối thủ của Trump, và khi các đại bồi thẩm đoàn và thẩm phán bắt đầu mất niềm tin vào sự trung thực của Bộ Tư pháp, thì sự suy thoái không còn nằm ở vài vụ án riêng lẻ nữa.
Mà nó bắt đầu ảnh hưởng đên tính chính danh và uy tín đạo lý của hệ thống tư pháp liên bang Hoa Kỳ.
Nguồn: Glenn Thrush, Alan Feuer, and Devlin Barrett. “Trump Justice Department Runs Into Trouble With Grand Juries.”