Điểm cần làm rõ trước tiên: đây là nỗ lực luận tội Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth do Dân biểu Cộng hòa Thomas Massie khởi xướng, không phải một cuộc luận tội đã được Hạ viện thông qua. Trọng tâm không chỉ là cá nhân Hegseth, mà là câu hỏi Quốc hội có thể buộc Bộ Quốc phòng chịu trách nhiệm đến đâu về việc sử dụng quân lực, tuân thủ luật chiến tranh và quyền giám sát của cơ quan lập pháp.
1. Tám điều khoản luận tội tập trung vào những vấn đề nào?
Theo hồ sơ 34 trang do Massie trình tại Hạ viện ngày 9/11, các cáo buộc được chia thành tám điều khoản. Đây là cáo buộc trong nghị quyết luận tội, chưa phải kết luận pháp lý rằng Hegseth đã vi phạm luật.
CBS News+2
| Điều khoản | Nội dung cáo buộc | Vấn đề pháp lý – chính trị |
|---|---|---|
| 1–3. Chiến tranh Iran | Hegseth chỉ đạo hoặc duy trì hoạt động quân sự chống Iran mà không có tuyên chiến hay sự cho phép của Quốc hội; tiếp tục chiến dịch vượt quá thời hạn luật định. | Quyền phát động và duy trì chiến tranh thuộc về ai: Tổng thống hay Quốc hội? |
| 4. Bảo vệ thường dân | Hegseth bị cáo buộc làm suy yếu các cơ chế bảo vệ thường dân của Lầu Năm Góc; nghị quyết viện dẫn vụ không kích trường nữ sinh ở Minab, Iran, ngày 28/2, khiến nhiều trẻ em thiệt mạng. | Bộ Quốc phòng có tuân thủ luật chiến tranh và nghĩa vụ giảm thiểu thương vong dân sự hay không? |
| 5. Các cuộc tấn công tàu bị nghi buôn ma túy | Hegseth bị cáo buộc chỉ đạo hoặc chịu trách nhiệm đối với các cuộc tấn công trên biển Caribbean và Thái Bình Dương, gây tử vong cho người trên tàu, kể cả những người được cho là đã gặp nạn và cần được cứu hộ. | Quân đội có được quyền tiêu diệt nghi phạm mà không qua quy trình xét xử và không cứu người sống sót hay không? |
| 6. Bắt giữ Nicolás Maduro | Nghị quyết cáo buộc chiến dịch bắt giữ cựu Tổng thống Venezuela Maduro không có thẩm quyền pháp lý thích đáng và xâm phạm chủ quyền quốc gia khác. | Một chiến dịch được chính quyền mô tả là thực thi pháp luật có thể vượt thành hành động quân sự trái thẩm quyền hay không? |
| 7. Chiến dịch quân sự tại Yemen | Hegseth bị cáo buộc tiến hành các hoạt động quân sự gây thương vong dân sự mà không đáp ứng những điều kiện pháp lý cần thiết. | Quốc hội có được thông báo và cho phép sử dụng quân lực theo luật hay không? |
| 8. Trả đũa Thượng nghị sĩ Mark Kelly | Hegseth bị cáo buộc sử dụng quyền lực Bộ Quốc phòng để gây sức ép, đe dọa biện pháp kỷ luật đối với Kelly sau khi ông cùng các nghị sĩ khác nhắc quân nhân không phải thi hành mệnh lệnh bất hợp pháp. | Bộ trưởng Quốc phòng có được dùng quyền lực hành pháp để trừng phạt một nghị sĩ vì phát biểu và thực hiện trách nhiệm giám sát hay không? |
PolitiFact+1
2. Ba vấn đề có ý nghĩa hiến pháp lớn nhất
Thứ nhất: Quyền chiến tranh của Quốc hội.
Đây là trục chính của nghị quyết. Hiến pháp Mỹ trao cho Quốc hội quyền tuyên chiến và cấp ngân sách quân sự; Tổng thống là Tổng tư lệnh quân đội. Hai nhánh quyền lực phải phối hợp trong những giới hạn hiến định.
Đạo luật War Powers Resolution năm 1973 quy định rằng khi đưa quân vào tình trạng thù địch mà không có tuyên chiến, Tổng thống nhìn chung phải chấm dứt việc sử dụng lực lượng sau 60 ngày, trừ khi Quốc hội cho phép tiếp tục hoặc có ngoại lệ luật định. Có thêm thời gian rút quân trong một số trường hợp.
Câu hỏi Massie đặt ra là: nếu chính quyền tiến hành chiến tranh Iran quá thời hạn mà không có sự cho phép của Quốc hội, Bộ trưởng Quốc phòng có phải chịu trách nhiệm về việc thực thi chiến dịch đó không?
Tuy nhiên, cần lưu ý: phạm vi áp dụng và tính hợp hiến của một số điều khoản trong War Powers Resolution vẫn là vấn đề pháp lý gây tranh luận. Không thể chỉ dựa vào việc chiến dịch kéo dài quá 60 ngày để tự động kết luận Hegseth phạm tội.
Thứ hai: Trách nhiệm đối với thương vong dân sự và người sống sót trên biển.
Hai nhóm sự việc cần được điều tra bằng chứng độc lập:
-
Vụ trường nữ sinh ở Minab: mục tiêu được xác định như thế nào, quy trình thẩm định mục tiêu và đánh giá thiệt hại dân sự ra sao?
-
Các cuộc tấn công tàu bị nghi buôn ma túy: có bằng chứng về hành vi phạm pháp của những người trên tàu không, có người sống sót sau đợt tấn công đầu tiên không, và quân đội có nghĩa vụ cứu hộ hay không?
Đây không chỉ là vấn đề chính sách quân sự. Nó liên quan đến luật nhân đạo quốc tế, luật xung đột vũ trang, quy tắc giao chiến và trách nhiệm chỉ huy. Nghị quyết của Massie nêu các cáo buộc nghiêm trọng, nhưng cần hồ sơ tác chiến, mệnh lệnh, đánh giá pháp lý và điều tra thương vong để xác định trách nhiệm.
Thứ ba: Ranh giới giữa quyền lực Bộ Quốc phòng và quyền giám sát của Quốc hội.
Vụ Thượng nghị sĩ Mark Kelly đặc biệt đáng chú ý vì nó đặt ra câu hỏi liệu một bộ trưởng có thể dùng quyền lực của cơ quan hành pháp để gây sức ép lên một thành viên của nhánh lập pháp hay không.
Kelly cùng một số nghị sĩ từng phục vụ trong quân đội hoặc cơ quan tình báo công khai nhắc quân nhân rằng họ không phải thi hành mệnh lệnh bất hợp pháp. Phản ứng của Lầu Năm Góc đối với Kelly bị Massie đưa vào điều khoản luận tội.
Vấn đề ở đây không phải Quốc hội có quyền miễn trừ mọi hành vi của nghị sĩ hay không, mà là liệu quyền lực kỷ luật quân đội có bị sử dụng để trả đũa hoạt động phát biểu và giám sát được Hiến pháp bảo vệ hay không.
CBS News+1
3. Hegseth và Trump phản ứng thế nào?
-
Hegseth bác bỏ nỗ lực luận tội, gọi đây là một màn trình diễn chính trị và cho rằng Massie đang tìm cách biến bất đồng chính trị thành thủ tục luận tội.
-
Trump công khai bảo vệ Hegseth, công kích Massie và kêu gọi Quốc hội đứng về phía Bộ trưởng Quốc phòng.
-
Hakeem Jeffries, lãnh đạo phe Dân chủ tại Hạ viện, tuyên bố ủng hộ luận tội.
-
Một số nghị sĩ Cộng hòa cũng đặt câu hỏi về Hegseth, nhưng chưa có sự đồng thuận trong đảng.
CBS News+2
4. Luận tội có thể dẫn đến việc Hegseth mất chức không?
Cần phân biệt hai giai đoạn:
-
Hạ viện luận tội: Cần đa số phiếu thông qua nghị quyết. Nếu được thông qua, Hegseth chính thức bị luận tội, nhưng chưa bị cách chức.
-
Thượng viện xét xử: Muốn kết tội và cách chức, cần ít nhất 2/3 số thượng nghị sĩ có mặt bỏ phiếu tán thành.
Theo CBS và PolitiFact, nghị quyết được đưa ra theo thủ tục buộc lãnh đạo Hạ viện phải xử lý trong vòng hai ngày lập pháp, trừ khi nghị quyết bị chặn bằng một thủ tục tại Hạ viện. Cuộc bỏ phiếu được dự kiến trước ngày 11/11/2026.
CBS News+1
Điểm đáng chú ý là Quốc hội khóa mới sẽ bắt đầu vào tháng 1/2027, khi tương quan quyền lực tại Quốc hội thay đổi theo kết quả bầu cử giữa kỳ. Massie nói nếu Thượng viện hiện tại không xử lý, vấn đề có thể được chuyển sang Thượng viện khóa mới. Tuy nhiên, việc một nghị quyết được thông qua ở Hạ viện không đồng nghĩa Thượng viện chắc chắn sẽ kết tội.
5. Những câu hỏi điều tra cần tập trung
Nếu phát triển thành hồ sơ điều tra cho VietnamWeek, tôi đề nghị không chỉ theo dõi số phiếu luận tội mà cần truy đến các tài liệu gốc:
-
Lệnh tác chiến: Ai ra lệnh tấn công Iran, Yemen và các tàu trên biển? Hegseth trực tiếp chỉ đạo đến mức nào?
-
Cơ sở pháp lý: Bộ Tư pháp và cố vấn pháp lý của Lầu Năm Góc đã đưa ra ý kiến gì về thẩm quyền sử dụng quân lực?
-
Báo cáo thương vong: Có bao nhiêu thường dân và người không tham chiến thiệt mạng? Các cuộc điều tra độc lập đã xác minh đến đâu?
-
Quy trình cứu hộ: Có người sống sót sau các cuộc tấn công tàu không? Ai quyết định có cứu hộ hay không?
-
Giám sát của Quốc hội: Chính quyền đã cung cấp thông tin đầy đủ cho các ủy ban Quốc hội chưa?
-
Vụ Mark Kelly: Có văn bản, chỉ thị hoặc trao đổi nào chứng minh Hegseth trực tiếp yêu cầu trả đũa hay không?
Kết luận: Vụ luận tội Hegseth có ba tầng trách nhiệm cần tách biệt: trách nhiệm của Bộ trưởng Quốc phòng đối với mệnh lệnh quân sự; trách nhiệm của chính quyền đối với việc sử dụng quân lực không có sự cho phép của Quốc hội; và trách nhiệm của cơ quan hành pháp trong việc tôn trọng quyền giám sát của Quốc hội.
Điều quan trọng nhất không phải là Hegseth có đồng ý với chính sách của Trump hay không, mà là các quyết định sử dụng quân đội có tuân thủ Hiến pháp, luật liên bang và luật chiến tranh hay không. Đây là tiêu chuẩn để Quốc hội xem xét trách nhiệm của một bộ trưởng, bất kể ông thuộc đảng nào.
Nguồn đọc trọng tâm:
Tôi có thể phát triển tiếp thành một bài điều tra với trọng tâm “Quốc hội có thể buộc Bộ trưởng Quốc phòng chịu trách nhiệm về một cuộc chiến do Tổng thống phát động hay không?”, đối chiếu từng cáo buộc với Hiến pháp, War Powers Resolution và hồ sơ tác chiến.