Hormuz, Bab el-Mandeb, đường ống Saudi Arabia và kho dầu Mỹ: Khi toàn bộ hệ thống “đường vòng” cùng chịu sức ép

Có một điều đáng chú ý trong cuộc khủng hoảng năng lượng hiện nay: mỗi khi Washington đưa ra một phương án để giảm tác động của chiến tranh lên nguồn cung dầu, một mắt xích khác của hệ thống lại xuất hiện vấn đề.

Eo biển Hormuz bị gián đoạn?

Saudi Arabia tăng sử dụng đường ống East–West để đưa dầu sang Yanbu ở Biển Đỏ.

Không muốn phụ thuộc vào tuyến vận tải qua Hormuz?

Mỹ và các nước vùng Vịnh nói đến các đường ống bypass, các cảng phía Tây và những tuyến vận chuyển thay thế.

Nhưng bây giờ Houthis đã chiếm cảng Mocha, tiến sát Bab el-Mandeb và tiếp tục tấn công cơ sở hạ tầng dầu khí của Saudi Arabia.

Và Saudi Arabia, quốc gia đang cố gắng duy trì xuất khẩu trong điều kiện Hormuz bị gián đoạn, lại phải đối mặt với một vấn đề mới ở chính tuyến đường vòng.

Đây là lý do diễn biến mới nhất ở Yemen quan trọng hơn một trận đánh địa phương.

Nó đụng vào kiến trúc an ninh năng lượng mà Mỹ và Saudi Arabia đang dựa vào để giảm tác động của việc Hormuz bị đóng hoặc hạn chế.

Từ “không cần Hormuz” đến câu hỏi: đường vòng có an toàn không?

Trong những ngày gần đây, chính quyền Trump đã nhấn mạnh khả năng sử dụng các tuyến thay thế để giảm sự phụ thuộc vào Hormuz.

Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cũng đã nói về những phương án thay thế và việc tăng năng lực vận chuyển qua các tuyến đường ống.

Nhưng có một sự thật kỹ thuật rất đơn giản:

Đường ống không làm dầu biến mất khỏi biển.

Đường ống chỉ đưa dầu đến một địa điểm khác.

East–West Pipeline của Saudi Arabia chạy từ khu vực dầu mỏ phía Đông qua bán đảo Ả Rập đến Yanbu trên Biển Đỏ.

Nó được xây dựng để Saudi Arabia có thể đưa dầu ra thị trường mà không phải phụ thuộc hoàn toàn vào Hormuz.

Trong cuộc chiến hiện nay, đây trở thành một tài sản chiến lược đặc biệt quan trọng.

Nhưng dầu đến Yanbu rồi vẫn phải được đưa lên tàu.

Và tàu muốn đi từ Biển Đỏ ra Ấn Độ Dương phải đi qua Bab el-Mandeb.

Đó chính là điểm yếu mới.

Hormuz là cửa phía Đông. Bab el-Mandeb là cửa phía Nam.

Nếu nhìn bản đồ, ta thấy Saudi Arabia nằm giữa hai điểm nghẽn hàng hải.

Hormuz nằm ở phía Đông.

Bab el-Mandeb nằm ở phía Tây Nam.

Hormuz là cửa ra của dầu từ vùng Vịnh.

Bab el-Mandeb là cửa nối Biển Đỏ với Vịnh Aden và Ấn Độ Dương.

Reuters ước tính khoảng 7% sản lượng dầu toàn cầu đi qua Bab el-Mandeb. Đây cũng là tuyến thương mại quan trọng nối châu Á với châu Âu qua Suez.

Vì vậy, việc Houthis chiếm Mocha không chỉ có ý nghĩa đối với Yemen.

Mocha nằm cách Bab el-Mandeb khoảng 50 km.

Houthis hiện cũng kiểm soát những vị trí trên bờ biển và đã triển khai lực lượng tới khu vực Hanish Islands.

AP đánh giá việc chiếm Mocha làm gia tăng đáng kể mối đe dọa đối với hàng hải ở Biển Đỏ và Bab el-Mandeb.

Financial Times cho biết Brent đã vượt $100/thùng trong bối cảnh Saudi Arabia bị hạn chế khả năng xuất khẩu và các cuộc tấn công của Houthis tiếp tục gây sức ép lên cơ sở hạ tầng dầu khí.

Đây chính là nghịch lý của “đường vòng”

Saudi Arabia có một đường vòng quanh Hormuz.

Đó là East–West Pipeline.

Nhưng đường vòng này chỉ có giá trị nếu:

dầu → đường ống → Yanbu → tàu → Biển Đỏ → Bab el-Mandeb → thị trường thế giới

hoạt động được.

Nếu Hormuz bị gián đoạn nhưng Bab el-Mandeb vẫn thông suốt, đường ống trở thành một giải pháp hữu hiệu.

Nhưng nếu:

Hormuz bị gián đoạn

và đồng thời

Bab el-Mandeb bị đe dọa

thì Saudi Arabia bị ép ở cả hai đầu.

Đây là điều mà thị trường dầu đang bắt đầu định giá.

Saudi Arabia đã thực sự giảm sản lượng

Đây không còn chỉ là giả thuyết.

Theo Financial Times, sản lượng dầu Saudi Arabia trong tháng 8 giảm xuống khoảng 6,2 triệu thùng/ngày, thấp hơn 23% so với tháng 7 và là mức thấp nhất trong năm.

Xuất khẩu dầu thô giảm xuống khoảng 3,1 triệu thùng/ngày, mức thấp nhất ít nhất kể từ năm 2013. FT cho biết một nguyên nhân quan trọng là các mối đe dọa của Houthis đối với các tuyến xuất khẩu phía Tây.

Đây là một dữ kiện đặc biệt quan trọng.

Bởi Saudi Arabia không chỉ là một nước sản xuất dầu.

Đây là quốc gia thường được xem là một trong những nhà cung cấp có khả năng điều chỉnh sản lượng lớn nhất của thị trường dầu thế giới.

Khi Saudi Arabia gặp khó khăn trong việc đưa dầu ra thị trường, vấn đề không còn là Saudi Arabia.

Nó trở thành vấn đề của thị trường dầu toàn cầu.

Và bây giờ hãy nhìn sang nước Mỹ

Đây là nơi câu chuyện trở nên nhạy cảm hơn.

Mỹ đang sản xuất dầu ở mức kỷ lục.

Theo dữ liệu mới nhất được Wall Street Journal dẫn từ EIA, sản lượng dầu thô Mỹ đạt khoảng 13,9 triệu thùng/ngày.

Đây là một lớp đệm quan trọng.

Nhưng sản xuất trong nước không có nghĩa Mỹ tách khỏi thị trường dầu thế giới.

Dầu là một thị trường toàn cầu.

Nếu nguồn cung thế giới bị đe dọa:

Brent tăng

→ giá dầu quốc tế tăng

→ chi phí dầu thô của các nhà máy lọc dầu tăng

→ giá xăng chịu áp lực

→ vận tải tăng

→ chi phí hàng hóa tăng.

Vì vậy, một vụ tấn công cách Washington hàng nghìn dặm vẫn có thể xuất hiện trên hóa đơn của một gia đình Mỹ.

Nhưng còn một lớp đệm khác: Strategic Petroleum Reserve

Vấn đề là lớp đệm này hiện không còn ở trạng thái như trước.

Reuters cho biết chính quyền Trump đã đưa ra thị trường khoảng 172 triệu thùng dầu từ Strategic Petroleum Reserve dưới hình thức cho vay để giảm áp lực nguồn cung.

Nhưng số dầu này không phải là tiền miễn phí.

Các công ty nhận dầu phải hoàn trả lại dầu, cộng thêm khoảng 40 triệu thùng dầu như “lãi”.

Việc hoàn trả dự kiến chỉ bắt đầu vào cuối năm nay và có thể kéo dài tới cuối năm 2028.

Đến tuần kết thúc ngày 4/9, SPR còn khoảng 285,4 triệu thùng.

Điều đó tạo ra một nghịch lý:

Kho dự trữ chiến lược được sử dụng để giải quyết cú sốc hiện tại, nhưng việc sử dụng càng nhiều thì “đệm an toàn” cho cú sốc tiếp theo càng mỏng.

Đây không có nghĩa Mỹ sắp “hết dầu”.

Hoàn toàn không.

Mỹ vẫn có sản lượng nội địa rất lớn.

Nhưng khả năng sử dụng SPR để hấp thụ một cú sốc mới đã thấp hơn so với khi kho dự trữ ở mức cao hơn.

Và cuộc khủng hoảng hiện nay không chỉ có một nguồn

Điều làm tình hình trở nên phức tạp là các cú sốc đang xuất hiện đồng thời ở nhiều khu vực.

Trung Đông

Hormuz bị gián đoạn.

Iran gây sức ép lên hoạt động vận tải dầu.

Houthis mở rộng kiểm soát bờ biển Yemen.

Bab el-Mandeb trở thành điểm nóng.

Saudi Arabia giảm sản lượng và xuất khẩu.

Nga

Ukraine tiếp tục tấn công các cơ sở năng lượng của Nga.

Điều này không nhất thiết làm mất một lượng dầu toàn cầu tương đương ngay lập tức, nhưng nó có thể ảnh hưởng đến công suất lọc dầu, xuất khẩu sản phẩm dầu và khả năng vận hành hệ thống năng lượng Nga.

Các nhà phân tích được Financial Times dẫn lời cũng lưu ý rằng các cuộc tấn công của Ukraine vào nền kinh tế năng lượng Nga đang trở thành một yếu tố trong thị trường dầu.

Bắc Mỹ

Quan hệ thương mại Mỹ–Canada tiếp tục căng thẳng.

Điều này đặc biệt quan trọng vì Canada là một nguồn cung năng lượng lớn cho Mỹ, nhất là đối với các nhà máy lọc dầu ở khu vực Midwest và một số khu vực khác.

Một cuộc chiến thương mại không nhất thiết làm “mất dầu”.

Nhưng nó có thể làm chi phí, dòng chảy và cơ cấu cung ứng thay đổi.

Iran

Mỹ và Iran tiếp tục đối đầu quân sự.

Các cuộc tấn công vào tàu và cơ sở năng lượng làm tăng chi phí bảo hiểm, vận tải và rủi ro địa chính trị.

Kết quả là thị trường không chỉ định giá:

“Có bao nhiêu thùng dầu?”

mà còn định giá:

“Có bao nhiêu thùng dầu có thể thực sự đến được nơi cần đến?”

Đây là sự khác biệt giữa “nguồn cung” và “khả năng tiếp cận nguồn cung”

Một thị trường dầu có thể có đủ dầu về mặt lý thuyết.

Nhưng nếu tàu không dám đi qua tuyến đường đó, bảo hiểm quá đắt, cảng bị đe dọa hoặc đường ống bị tấn công, thì lượng dầu đó không còn có cùng giá trị kinh tế tại thời điểm và địa điểm cần thiết.

Đó chính là lý do các chokepoint quan trọng đến vậy.

Hormuz không sản xuất ra dầu.

Bab el-Mandeb cũng không sản xuất ra dầu.

Nhưng cả hai có thể quyết định dầu có đến được thị trường hay không.

Và đây là nơi tuyên bố “Mỹ không cần Hormuz” cần được hiểu chính xác

Có hai câu hoàn toàn khác nhau:

“Mỹ không cần nhập khẩu dầu qua Hormuz để tồn tại.”

và

“Mỹ không bị ảnh hưởng nếu Hormuz bị đóng.”

Câu thứ nhất có thể được bảo vệ bằng sản lượng dầu nội địa và các nguồn cung thay thế.

Câu thứ hai khó hơn rất nhiều.

Bởi giá dầu là giá toàn cầu.

Một nước có thể sản xuất phần lớn dầu mình sử dụng nhưng vẫn chịu tác động khi giá dầu thế giới tăng.

Đó là lý do câu hỏi thực tế không phải:

“Mỹ có dầu hay không?”

mà là:

“Mỹ có đủ nguồn cung, công suất lọc dầu, vận tải và dự trữ để hấp thụ một cú sốc kéo dài hay không?”

Và đây chính là thời điểm nhạy cảm nhất

Nếu chỉ có Hormuz, thị trường vẫn còn đường vòng.

Nếu chỉ có Bab el-Mandeb, vẫn còn các tuyến khác.

Nếu chỉ có một cuộc tấn công vào cơ sở dầu khí Nga, thị trường có thể hấp thụ.

Nếu chỉ có căng thẳng Mỹ–Canada, các công ty có thể điều chỉnh.

Nếu chỉ có SPR thấp, Mỹ vẫn có sản lượng nội địa cao.

Nhưng khi tất cả xảy ra cùng lúc, vấn đề không còn là một cú sốc đơn lẻ.

Nó trở thành một hệ thống các cú sốc liên kết với nhau.

Và điều nguy hiểm nhất không nhất thiết là mất một con số khổng lồ nào đó trong một ngày.

Mà là biên độ dự phòng của hệ thống bị thu hẹp.

“Đường vòng” cũng có điểm yếu

Đây có thể là bài học quan trọng nhất từ những diễn biến mới nhất.

Khi Hormuz bị đe dọa, người ta tìm đường vòng.

Saudi Arabia có East–West Pipeline.

UAE có tuyến đưa dầu tới Fujairah.

Mỹ tăng sản lượng.

Các nước sử dụng kho dự trữ.

Tàu thay đổi tuyến.

Nhưng mỗi giải pháp đều có giới hạn.

Financial Times đã ghi nhận rằng các đường ống bypass thực sự giúp giảm rủi ro Hormuz, nhưng chúng không phải giải pháp tuyệt đối: cuối cùng dầu vẫn phải đi qua một cảng và được đưa lên tàu; nếu cảng hoặc tuyến biển đó nằm trong tầm đe dọa thì rủi ro vẫn tồn tại.

Đó chính là điểm mà chiến sự Yemen đang làm lộ ra.

Không thể chỉ xây một đường ống rồi tuyên bố đã giải quyết được Hormuz.

Phải bảo vệ cả:

đường ống → cảng → tàu → eo biển → tuyến vận tải → nhà máy lọc dầu → người tiêu dùng.

Và đây là lúc “Trump Dividend” trở thành một bài toán khác

Chúng ta vừa phân tích khoản $5.000 mà Tổng thống Trump muốn gọi là “dividend” từ thuế quan.

Nhưng hãy đặt hai câu chuyện cạnh nhau.

Một bên:

$1.200 tỷ để phát cho người Mỹ.

Bên kia:

dầu $100+ một thùng.

Nếu giá năng lượng tăng kéo dài:

• chi phí xăng tăng;
• chi phí vận chuyển tăng;
• chi phí sản xuất tăng;
• lạm phát tăng;
• sức mua giảm.

Một gia đình có thể nhận thêm $5.000.

Nhưng nếu chi phí sinh hoạt tăng, giá trị thực của $5.000 cũng giảm.

Đây là lý do năng lượng có thể trở thành yếu tố kinh tế quan trọng hơn rất nhiều so với bản thân tấm check.

Bài toán thực sự của Washington

Washington hiện phải giải quyết đồng thời ít nhất bốn câu hỏi.

Một: Làm thế nào giữ cho Hormuz hoạt động?

Hai: Làm thế nào bảo vệ Bab el-Mandeb và các tuyến Red Sea?

Ba: Làm thế nào duy trì khả năng xuất khẩu của Saudi Arabia và các nước vùng Vịnh?

Bốn: Làm thế nào bổ sung kho dự trữ chiến lược Mỹ sau khi đã sử dụng một lượng lớn SPR?

Và còn câu hỏi thứ năm:

Nếu chiến tranh kéo dài tới sau bầu cử giữa kỳ như Trump nói, thị trường năng lượng sẽ chịu được bao lâu trước khi cú sốc dầu chuyển thành cú sốc lạm phát?

AP hôm nay ghi nhận rằng việc Houthis mở rộng kiểm soát ven Biển Đỏ đã làm giá dầu tăng trên $100/thùng và đang tạo thêm áp lực kinh tế đối với Mỹ trong bối cảnh cuộc chiến Iran tiếp tục.

Không phải “cả hai eo biển đã bị đóng”

Đây là điểm cần giữ cho bài viết chính xác.

Hiện nay không nên viết rằng Iran đã kiểm soát hoàn toàn Hormuz và Houthis đã kiểm soát hoàn toàn Bab el-Mandeb.

Bằng chứng hiện có cho thấy:

• Hormuz đang bị gián đoạn nghiêm trọng;
• Houthis đã chiếm Mocha và đang tiến sát Bab el-Mandeb;
• Hanish Islands đang trở thành vị trí chiến lược;
• các tuyến xuất khẩu phía Tây của Saudi Arabia đang chịu sức ép;
• Saudi Arabia đã giảm mạnh sản lượng và xuất khẩu;
• giá dầu đã vượt $100.

Đó đã là một tình huống đủ nghiêm trọng.

Không cần phóng đại thêm.

Cái đáng sợ không phải là một eo biển

Mà là sự mất dần các phương án dự phòng.

Hormuz là tuyến chính.

East–West Pipeline là đường vòng.

Bab el-Mandeb là cửa ra của đường vòng.

Yanbu là điểm xuất khẩu.

SPR là bộ đệm của Mỹ.

Sản lượng dầu Mỹ là nguồn cung nội địa.

Canada là nguồn cung năng lượng quan trọng của Bắc Mỹ.

Nga là một trong những nhà cung cấp lớn của thị trường thế giới.

Ukraine lại đang tấn công một số mắt xích năng lượng của Nga.

Iran và Mỹ đang tấn công lẫn nhau.

Houthis đang mở rộng chiến trường xuống bờ biển Yemen.

Tất cả những mắt xích đó đang bị tác động cùng lúc.

Đó mới là điều thị trường dầu phải định giá.

Từ “không cần Hormuz” đến câu hỏi lớn hơn

Có thể Mỹ không cần Hormuz để duy trì nền kinh tế.

Nhưng thị trường dầu toàn cầu vẫn cần những tuyến vận tải an toàn.

Có thể Saudi Arabia có đường ống để tránh Hormuz.

Nhưng đường ống vẫn cần một cảng.

Có thể Mỹ có SPR.

Nhưng SPR không phải nguồn vô tận và một phần lượng dầu đã rút ra đang phải hoàn trả.

Có thể Mỹ sản xuất gần 14 triệu thùng/ngày.

Nhưng Mỹ vẫn nằm trong thị trường dầu toàn cầu.

Và có thể Washington có nhiều công cụ để đối phó.

Nhưng mỗi công cụ đều có giới hạn.

Đó là lý do câu chuyện hiện nay không nên được mô tả đơn giản là:

“Iran đóng Hormuz.”

Hay:

“Houthis chiếm Mocha.”

Câu chuyện lớn hơn là:

Hệ thống năng lượng toàn cầu đang lần lượt bị thử thách tại chính những điểm mà các chính phủ đã xây dựng để làm đường dự phòng cho nhau.

Hormuz bị gián đoạn.

Saudi Arabia tìm đường vòng.

Đường vòng đi qua Biển Đỏ.

Houthis tiến tới Bab el-Mandeb.

Kho dự trữ Mỹ được sử dụng để giảm cú sốc.

Kho dự trữ giảm.

Sản lượng Mỹ tăng để bù đắp.

Nhưng giá dầu vẫn vượt $100.

Và đó là lúc thị trường đặt ra câu hỏi mà Washington không thể chỉ trả lời bằng một tuyên bố:

Nếu cả tuyến chính lẫn đường vòng đều trở nên không an toàn, phương án dự phòng tiếp theo là gì?

Bởi trong chiến tranh năng lượng, đường vòng chỉ có giá trị cho đến khi đối phương tìm được cách đánh vào đường vòng.