Thời hạn để chính quyền Trump quyết định xem liệu khoảng 200.000 người nhập cư từ El Salvador có được tiếp tục hưởng quy chế bảo vệ khỏi bị trục xuất hay không đã trôi qua mà không có bất kỳ thông báo công khai nào; điều này vừa nhen nhóm hy vọng về việc gia hạn thêm sáu tháng, vừa gây ra sự hoang mang.
https://to.pbs.org/4xcg1p3
Đây là một bản tin đáng chú ý, nhưng cần phân biệt “chưa có quyết định công khai” với “đã chính thức gia hạn TPS.” Thông tin cập nhật ngày 10/9 cho thấy chính quyền Trump chưa công bố quyết định cuối cùng, và DHS nói TPS của người El Salvador vẫn có hiệu lực cho đến khi có thông báo chính thức. (AP News)
Tóm tắt bản tin
Khoảng 200.000 người El Salvador đang sống tại Mỹ theo chương trình Temporary Protected Status (TPS) — Quy chế Bảo vệ Tạm thời — rơi vào tình trạng không chắc chắn sau khi thời hạn TPS dự kiến kết thúc ngày 9/9/2026 mà chính quyền Trump không công bố quyết định chấm dứt hay gia hạn. (The Washington Post)
TPS được cấp cho người El Salvador sau các trận động đất nghiêm trọng năm 2001. Tổng thống Biden, trước khi rời nhiệm sở, đã gia hạn TPS thêm 18 tháng, đến ngày 9/9/2026. (The Washington Post)
Điểm quan trọng là luật TPS quy định rằng nếu Bộ An ninh Nội địa (DHS) không thực hiện hành động chấm dứt theo quy trình luật định, tình trạng bảo vệ có thể tự động kéo dài thêm sáu tháng. Điều tương tự đã xảy ra hồi tháng 5 với khoảng 11.000 người Lebanon đang hưởng TPS. (AP News)
Tuy nhiên, DHS không nói rằng họ đã chính thức áp dụng cơ chế gia hạn sáu tháng cho người El Salvador. Bộ này chỉ tuyên bố rằng sẽ đưa ra quyết định “at the appropriate time” — “vào thời điểm thích hợp” — và TPS vẫn được duy trì cho đến khi có quyết định chính thức. Vì vậy, hiện nay tồn tại một khoảng trống thông tin pháp lý khiến luật sư và các tổ chức bảo vệ người nhập cư phải cố gắng xác định điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. (Local 10 News)
Vì sao sự im lặng này đặc biệt đáng chú ý?
Bởi đây không phải là một nhóm người mới đến Mỹ.
Nhiều người El Salvador có TPS đã sống ở Mỹ hơn hai thập niên, lập gia đình, có con sinh tại Mỹ và xây dựng công việc, tài sản và cộng đồng tại đây. Nếu TPS bị chấm dứt, họ có thể mất quyền làm việc hợp pháp và đối mặt với nguy cơ bị trục xuất. (The Washington Post)
Trong nhiệm kỳ thứ hai của Trump, chính quyền đã tiến hành chấm dứt TPS đối với phần lớn các nhóm được hưởng chương trình này. Pew Research Center ước tính các quyết định của chính quyền ảnh hưởng khoảng 1 triệu trong tổng số 1,3 triệu người từng được hưởng TPS tính đến tháng 3/2025. (Pew Research Center)
Vì vậy, việc El Salvador chưa bị chấm dứt TPS tạo ra một trường hợp rất khác.
Yếu tố Nayib Bukele
Có một nghịch lý chính trị đáng chú ý.
El Salvador hiện là một trong những đối tác gần gũi của chính quyền Trump về vấn đề di trú. Tổng thống Nayib Bukele đã hợp tác với chính quyền Mỹ trong việc tiếp nhận những người bị trục xuất và cho phép họ bị giam tại nhà tù CECOT.
Bukele cũng từng gặp Trump tại Nhà Trắng. Nhưng theo AP, trong nhiệm kỳ thứ hai hiện nay của Trump, Bukele chưa công khai cho biết ông có yêu cầu Washington gia hạn TPS cho người El Salvador hay không. (The Washington Post)
Đây là điểm đáng chú ý bởi người El Salvador tại Mỹ gửi về nước một lượng kiều hối rất lớn: 9,9 tỷ USD trong năm trước, tương đương khoảng 24% GDP của El Salvador, theo ngân hàng trung ương nước này. (The Washington Post)
Bình luận: Đây là “sự trì hoãn” hay một tín hiệu chính sách?
Điều quan trọng nhất ở đây là không nên kết luận rằng chính quyền Trump đã quyết định gia hạn TPS. Chưa có quyết định như vậy được công bố.
Nhưng sự im lặng sau thời hạn 9/9 tạo ra một tình huống rất khác với một quyết định chấm dứt TPS rõ ràng.
Có thể nhìn vấn đề qua ba tầng.
Thứ nhất, về pháp lý: TPS chưa chính thức bị chấm dứt theo một thông báo mới. DHS nói rõ rằng tình trạng bảo vệ vẫn tồn tại cho đến khi có quyết định chính thức. (Local 10 News)
Thứ hai, về chính sách: chính quyền Trump đã cho thấy xu hướng thu hẹp mạnh chương trình TPS đối với nhiều quốc gia. Vì vậy, việc El Salvador được xử lý khác biệt sẽ là một tín hiệu cần theo dõi. (Pew Research Center)
Thứ ba, về chính trị: El Salvador không chỉ là một quốc gia có công dân đang hưởng TPS. Bukele đã trở thành một đối tác quan trọng của chính quyền Trump trong chính sách trục xuất và chống tội phạm xuyên quốc gia. Vì thế, quyết định đối với 200.000 người El Salvador cũng có thể được nhìn trong bối cảnh rộng hơn của quan hệ Washington–San Salvador. Đây là bối cảnh phân tích, không phải bằng chứng rằng chính quyền đang trao đổi TPS lấy hợp tác với Bukele.
Một điểm rất quan trọng đối với người đang hưởng TPS
Có một vấn đề thực tế cần tách riêng: quyền ở lại và quyền làm việc không nhất thiết diễn biến hoàn toàn giống nhau trong giai đoạn chuyển tiếp.
Một số luật sư được AP dẫn lời cảnh báo rằng việc DHS chưa công bố quyết định không đồng nghĩa mọi vấn đề về giấy phép lao động đã tự động được giải quyết. ABC7 Los Angeles cũng đưa tin một số người El Salvador có TPS đang gặp vấn đề với giấy phép làm việc đã hết hạn. (ABC7 Los Angeles)
Vì vậy, đối với người đang hưởng TPS, câu hỏi không chỉ là:
“Tôi có bị trục xuất hay không?”
mà còn là:
“Tôi có còn được phép làm việc hợp pháp hay không, và giấy tờ nào chứng minh điều đó?”
Đây là lý do sự im lặng của DHS gây ra hy vọng nhưng đồng thời cũng tạo ra sự bất định.
Một nghịch lý lớn hơn
Trường hợp El Salvador cho thấy một vấn đề cấu trúc của TPS: đây vốn là một chương trình tạm thời, nhưng nhiều người đã sống tại Mỹ 20–25 năm dưới những lần gia hạn liên tiếp.
Họ không có một con đường tự động từ TPS sang thường trú nhân hay quốc tịch. Vì vậy, một chương trình được thiết kế để xử lý tình trạng khẩn cấp ngắn hạn có thể trở thành tình trạng pháp lý kéo dài hàng thập niên.
Và đây mới là câu hỏi lớn hơn câu chuyện 200.000 người:
Một người đã sống ở Mỹ hàng chục năm, làm việc, đóng thuế, nuôi con là công dân Mỹ và xây dựng cuộc sống tại đây — liệu “temporary” còn có ý nghĩa gì khi tình trạng tạm thời đã kéo dài một phần tư thế kỷ?
Đó là câu hỏi mà Quốc hội, chứ không chỉ DHS hay tổng thống, có thể giải quyết bằng cách thay đổi luật di trú.
Hiện tại, điều chắc chắn nhất là: TPS của người El Salvador chưa được chính thức tuyên bố chấm dứt; nhưng cũng chưa có thông báo chính thức về một lần gia hạn sáu tháng. Chính khoảng trống giữa hai điều đó đang khiến khoảng 200.000 người và gia đình họ phải chờ đợi. (Local 10 News)