Ở đồng bằng sông Cửu Long của Việt Nam, sức hấp dẫn của việc di chuyển đến các thành phố càng trở nên mạnh mẽ hơn trong bối cảnh biến đổi khí hậu

0
4
Bà Nguyễn Thị Thủy, một người bán bánh bao trên chợ nổi, đốt lửa trên thuyền để chuẩn bị cho ngày làm việc ở Cần Thơ, Việt Nam, ngày 17 tháng 1 năm 2024.

Cù Tuấn

– Cù Tuấn biên dịch phóng sự của AP.

Updated 6:04 PM PDT, March 12, 2024

CẦN THƠ, Việt Nam (AP) – Đỗ Bảo Trân và Đỗ Hoàng Trung, cặp song sinh 11 tuổi lớn lên trên một ngôi nhà thuyền ọp ẹp ở đồng bằng sông Cửu Long, có những ước mơ. Trân yêu K-pop, xem video vào ban đêm để học tiếng Hàn và rất muốn đến thăm Seoul. Trung thì muốn trở thành ca sĩ.

Nhưng hy vọng của hai đứa trẻ là “không thực tế”, Trung nói: “Cháu biết mình sẽ phải lên thành phố để kiếm sống”.

Những giấc mơ như vậy thường tan biến nhanh ở vùng sông Mekong, nam Việt Nam, một trong những khu vực dễ bị ảnh hưởng bởi khí hậu nhất trên thế giới.

Bà Thủy thắp hương khấn vái trước bàn thờ trên nhà thuyền trước khi bắt đầu ngày mới

Đối với người nghèo, tương lai là cực kỳ không chắc chắn. Báo cáo về biến đổi khí hậu của Liên Hợp Quốc năm 2022 cảnh báo sẽ có thêm lũ lụt vào mùa mưa và hạn hán vào mùa khô. Việc khai thác nước ngầm và cát để xây dựng không bền vững đã khiến vấn đề trở nên tồi tệ hơn. Và với mực nước biển dâng cao gặm nhấm rìa phía nam và các con đập bao quanh thượng nguồn sông Mekong, khiến việc canh tác ở vùng đồng bằng màu mỡ này ngày càng khó khăn hơn. Theo báo cáo năm 2020 của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, đóng góp của vùng này vào GDP của Việt Nam đã giảm từ 27% năm 1990 xuống dưới 18% vào năm 2019.

Đỗ Hoàng Trung chợt tỉnh giấc khi nghe tiếng bà ngoại chuẩn bị cho một ngày làm việc trên nhà thuyền.

Sức hút của các thành phố, nơi công ăn việc làm tại các nhà máy hứa hẹn mức lương tốt hơn, thường là điều khó có thể cưỡng lại đối với 17 triệu dân trong khu vực sông Mekong này.

Bà mẹ đơn thân của cặp song sinh, Đỗ Thị Sơn Ca, đã lên TP.HCM tìm việc làm ngay sau khi các con chào đời. Cô để lại hai con mình cho mẹ, bà Nguyễn Thị Thủy, 59 tuổi, nuôi nấng. Không đủ tiền thuê đất, gia đình nhỏ này phải sống trên một con thuyền nhỏ kể từ đó.

Bà Thủy chèo thuyền qua sông để đến chợ nổi trước khi mặt trời mọc

Bà Thủy thuê một chiếc thuyền nhỏ hơn để bán thịt và bánh bao tại chợ nổi Cái Răng, chợ nổi lớn nhất ở đồng bằng sông Cửu Long. Bà thức dậy trước bình minh để hấp bánh trong chiếc bình kim loại trên lò than hồng rực đặt giữa thuyền, đứng ở mũi thuyền và kéo một đôi mái chèo to bản để đi ra chợ.

Bà Thủy trao hai chiếc bánh bao cho một du khách Mỹ.

Vào những ngày thuận lợi, bà kiếm được khoảng 100 nghìn đồng (4 USD) – gần như không đủ để mua thức ăn. Cặp song sinh đã nghỉ học trong hai năm khi bà của chúng không thể trả học phí và mẹ của chúng, đang vật lộn ở thành phố, cũng không thể giúp gì được. Giờ đây, ngôi nhà thuyền trên sông Hậu, nơi ẩn náu duy nhất của họ, lại đang cần được sửa chữa khẩn cấp với chi phí đắt đỏ và bà Thủy đang tự hỏi làm cách nào để kiếm được 4,2 triệu đồng (170 USD) trước mùa mưa.

Bà Thủy nhấc nắp nồi hấp bánh bao để thu hút khách du lịch.

“Các cơn bão ngày càng dữ dội hơn”, bà Thủy nói. Vào mùa mưa, mưa lớn khiến bà có thể phải bơm nước với công suất lớn để con thuyền không bị chìm. Lũ lụt buộc bà Thủy phải di chuyển thuyền sang một con kênh lớn hơn để tránh bị va đập nếu bà vẫn neo đậu thuyền sát bờ, nhưng con kênh lớn hơn lại tiềm ẩn những rủi ro vì sóng lớn hơn.

Đỗ Hoàng Trung đi dọc cây cầu phong hóa được xây bằng cọc tre và ván gỗ để đến nhà thuyền, nơi cậu ở chung với người chị song sinh và bà ngoại

Việc rời bỏ sông Mekong đến các thành phố lớn hơn hoặc thậm chí ra nước ngoài để có triển vọng tốt hơn không phải là điều mới. Nhưng số người di cư ròng – sự khác biệt giữa số người di cư khỏi vùng đồng bằng và số người chuyển đến – đã tăng hơn gấp ba lần sau năm 1999. Các chuyên gia cảnh báo rằng lý do khiến người dân quyết định di cư là rất phức tạp và khó biết biến đổi khí hậu có vai trò lớn đến mức nào trong việc này.

Bà Thủy, trái, ngồi trên nhà thuyền bên hai đứa cháu song sinh Đỗ Hoàng Trung và Đỗ Bảo Trân đi học về.

Mimi Vu, chuyên gia về buôn bán và di cư tại TPHCM, cho biết: “Biến đổi khí hậu vừa là chất xúc tác vừa là tác nhân thúc đẩy quá trình di cư. Bà nói: “Nó đã ảnh hưởng đến sinh kế và làm trầm trọng thêm sự bất bình đẳng ở một khu vực vẫn còn kém phát triển hơn các vùng khác của Việt Nam. Khu vực này thiếu nền tảng phát triển vững chắc như tỷ lệ học sinh tốt nghiệp trung học cao, khả năng tiếp cận nước sạch thường xuyên và chăm sóc sức khỏe đầy đủ.”

“Mọi thế hệ đều vẫn phải vật lộn kiếm sống,” bà nói.

Bà Thủy trao đổi với khách hàng sau khi bán hàng.

Và việc chuyển đến thành phố cũng không đảm bảo được điều gì.

Sơn Ca, mẹ của cặp song sinh trên có khởi đầu mới khi chuyển đến TP.HCM. Cô đã tìm được việc làm ở một xưởng may, kết hôn và sinh con. Nhưng cuối cùng cả cô và chồng đều bị sa thải — trong số hàng nghìn công nhân ở Việt Nam bị mất việc vì đơn hàng ở nước ngoài thấp. Kể từ đó họ đã chuyển về sống tại làng quê của chồng. Sơn Ca mới chỉ 34 tuổi, chưa học xong và đang tìm việc làm nhưng không biết tiếp theo sẽ làm gì.

 

“Gia đình tôi nghèo. Vì thế tôi không nghĩ quá xa về tương lai. Tôi chỉ hy vọng các con tôi có thể được học hành đầy đủ”, Sơn Ca nói.

Hiện tại, cô sẽ không thể giúp đỡ gia đình đóng học phí hay sửa chữa thuyền và cũng không được gặp các con vào dịp Tết Nguyên đán.

Vũ, chuyên gia về di cư, cho biết những công nhân lớn tuổi trở về quê hương sau khi bị sa thải thường là không muốn quay trở lại thành phố nơi họ “đã không còn nhìn đời qua lăng kính màu hồng” bởi cuộc đấu tranh sinh tồn hàng ngày.

Phạm Văn Sang, một người bán hàng ăn di cư từ Đồng bằng sông Cửu Long, chuẩn bị món bún tại quầy hàng bún cá của mình ở Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam, ngày 22 tháng 1 năm 2024.

Trong số đó có Phạm Văn Sang, 50 tuổi, từng rời quê hương Bạc Liêu đến TPHCM ở độ tuổi 20 sau khi thời tiết khó lường khiến việc trồng lúa và nuôi tôm không còn khả thi.

Ngày nay, ông Sang và vợ, bà Lương Thị Út, 51 tuổi, quay trở lại sống trong một căn phòng rộng khoảng 100 feet vuông (9,2 mét vuông), chứa đầy những thứ họ cần để vận hành một xe bán bún cho công nhân nhà máy trong thành phố. Ông nói món chính của ông là món bún cá đậm đà hương vị đồng bằng sông Mekong mà theo ông, món này mang đến cho những người công nhân nhà máy vốn thường xuyên nhớ nhà có được “sự thoải mái” với món ăn có hương vị của cuộc sống xưa cũ của họ.

Ông Sang đang nhận tiền của khách hàng.

Sang cho biết ông bị ám ảnh bởi những kỷ niệm về quê hương, tuổi trẻ ở quê, nuôi tôm cùng gia đình. Ông nói: “Tôi buồn cho thế hệ con cháu không có tương lai.”

Chính phủ Việt Nam đã phê duyệt kế hoạch tăng cường nền kinh tế nông nghiệp của khu vực sông Mekong, nơi sản xuất khoảng một nửa sản lượng gạo của cả nước và rất quan trọng để cung cấp lương thực cho các nước khác, như Indonesia và Philippines. Kế hoạch này bao gồm việc thử nghiệm các công nghệ mới để giảm lượng khí thải từ lúa gạo đồng thời tăng sản lượng và lợi nhuận, tạo thêm nhiều ngư trường và vườn cây ăn quả, xây dựng sân bay và đường cao tốc để thu hút đầu tư nước ngoài.

Sau khi kết thúc công việc trong ngày, ông Sang đứng cạnh bàn thờ nhỏ thờ tổ tiên tại phòng trọ của mình

Nhưng sức hấp dẫn của TPHCM – một đô thị nhộn nhịp với 9,3 triệu dân, trung tâm tài chính của Việt Nam – là địa điểm khó cưỡng đối với nhiều người, đặc biệt là giới trẻ. Trung Hiếu, 23 tuổi, cho biết ngay cả những người ở nông thôn cũng coi việc chuyển lên thành phố, hoặc tốt hơn là chạy ra nước ngoài, là cách thoát nghèo nhanh nhất.

Hiếu sống trong khu trọ tập thể mà anh ở chung với một thanh niên khác ở vùng đồng bằng. Anh làm hai công việc – một ca 12 giờ trong một nhà máy sản xuất các bộ phận dược phẩm, sau đó là hàng giờ ship người và hàng cho một công ty xe ôm công nghệ của Việt Nam. Anh thích đi học và muốn trở thành giáo viên dạy văn, nhưng thu nhập từ trang trại của gia đình anh ở tỉnh Đồng Tháp thuộc lưu vực sông Mekong đã giảm sút trong những năm qua. Khi anh học xong, gia đình phải lựa chọn giữa việc cho anh vào đại học hay để em gái anh tiếp tục đi học.

Ông Sang đang chuẩn bị làm rau cho ngày hôm sau trong khi bà vợ Lương Thị Út trò chuyện qua video với con gái của họ.

Hiếu quyết định chuyển lên đi làm ở thành phố để có thể gửi tiền về quê. “Em gái tôi học giỏi ở trường, và tôi rất vui”, anh nói.

Hiếu ban đầu thấy hoang mang và nhớ nhà khi sống ở thành phố, nhưng dần dần thành phố ngày càng thu hút anh. ‘Bạn dần dần thích nghi, và bạn tồn tại,’ anh nói. Hiếu đang học cách phát triển mạnh mẽ ở thành phố: làm việc chăm chỉ nhưng cũng cần kết nối và giao tiếp.

Ông Sang mang đồ nấu nướng và các thiết bị khác về phòng trọ của mình sau khi kết thúc một ngày lao động.

Tuy nhiên, Hiếu vẫn hy vọng một ngày nào đó sẽ vào đại học, thực hiện ước mơ trở thành giáo viên và làm việc tại một ngôi trường ở vùng đồng bằng giống như trường anh và chị gái đã học. Hiếu cho biết điều đó sẽ khiến anh cảm thấy gần gũi gia đình hơn.

“Mọi người đều muốn quay trở lại nơi họ sinh ra và lớn lên,” anh nói.

Hình ảnh:

1: Bà Nguyễn Thị Thủy, một người bán bánh bao trên chợ nổi Cái Răng, đốt lửa trên thuyền để chuẩn bị cho ngày làm việc ở Cần Thơ, Việt Nam, ngày 17 tháng 1 năm 2024.

2: Bà Thủy thắp hương khấn vái trước bàn thờ trên nhà thuyền trước khi bắt đầu ngày mới

3: Đỗ Hoàng Trung, sống trên nhà thuyền cùng chị gái song sinh và bà ngoại, đang ngủ trong mùng chống muỗi.

4: Đỗ Hoàng Trung chợt tỉnh giấc khi nghe tiếng bà ngoại chuẩn bị cho một ngày làm việc trên nhà thuyền.

5: Bà Thủy chèo thuyền qua sông để đến chợ nổi trước khi mặt trời mọc

6: Bà Thủy trao hai chiếc bánh bao cho một du khách Mỹ.

7: Bà Thủy trao đổi với khách hàng sau khi bán hàng.

8: Bà Thủy nhấc nắp nồi hấp bánh bao để thu hút khách du lịch.

9: Đỗ Hoàng Trung đi dọc cây cầu phong hóa được xây bằng cọc tre và ván gỗ để đến nhà thuyền, nơi cậu ở chung với người chị song sinh và bà ngoại

10: Bà Thủy, trái, ngồi trên nhà thuyền bên hai đứa cháu song sinh Đỗ Hoàng Trung và Đỗ Bảo Trân đi học về.

11: Đỗ Bảo Trân, sống trên nhà thuyền cùng em trai song sinh và bà nội, lấy cốc trong bếp.

12: Bà Thủy ngồi trên nhà thuyền ở ven sông, nơi thường xuyên bị lũ lụt.

13: Phạm Văn Sang, một người bán hàng ăn di cư từ Đồng bằng sông Cửu Long, chuẩn bị món bún tại quầy hàng bún cá của mình ở Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam, ngày 22 tháng 1 năm 2024.

14: Ông Sang đang nhận tiền của khách hàng.

15: Sau khi kết thúc công việc trong ngày, ông Sang đứng cạnh bàn thờ nhỏ thờ tổ tiên tại phòng trọ của mình

16: Ông Sang đang chuẩn bị làm rau cho ngày hôm sau trong khi bà vợ Lương Thị Út trò chuyện qua video với con gái của họ.

17: Ông Sang mang đồ nấu nướng và các thiết bị khác về phòng trọ của mình sau khi kết thúc một ngày lao động.

Nguồn : https://apnews.com/article/vietnam-mekong-ho-chi-minh-migration-climate-change-87e4060730f1103e0a9ee88c083c8d63?utm_source=copy&utm_medium=share