Theo một nhà ngoại giao từ một trong các quốc gia đóng vai trò trung gian và một quan chức Hoa Kỳ, bản ghi nhớ (MOU) giữa Hoa Kỳ và Iran mà Tổng thống Trump tuyên bố sẽ sớm được ký kết có nội dung yêu cầu mở cửa lại ngay lập tức Eo biển Hormuz mà không thu phí, đồng thời Iran sẽ được nới lỏng các biện pháp trừng phạt dựa trên việc tuân thủ các cam kết.
Tầm quan trọng của vấn đề: Bản ghi nhớ này sẽ kéo dài lệnh ngừng bắn thêm 60 ngày—bao gồm cả tại Lebanon—và đây là khoảng thời gian dành cho các cuộc đàm phán về vấn đề hạt nhân. Văn bản này bao gồm một khuôn khổ để giải quyết kho dự trữ uranium đã làm giàu của Iran, mặc dù mọi hành động liên quan đến chương trình hạt nhân của nước này sẽ còn phụ thuộc vào một thỏa thuận thứ hai chi tiết hơn.
Tình hình hiện tại: Nhà ngoại giao từ một trong các quốc gia trung gian—người đã giới thiệu chi tiết về văn bản mới nhất cho Axios—cho biết “Hoa Kỳ và Iran đã thống nhất về nội dung thỏa thuận”, nhưng cũng thừa nhận rằng thỏa thuận này vẫn cần được phê chuẩn lần cuối.
- Tính đến tối thứ Năm, thỏa thuận đã được phía Iran thông qua ở cấp cao nhưng nhiều khả năng chưa có sự chấp thuận của Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei; đây là thông tin từ hai nguồn tin am hiểu vấn đề.
- Ông Trump cho biết ông kỳ vọng lễ ký kết sẽ diễn ra vào cuối tuần. Trong khi đó, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran tuyên bố Tehran “vẫn chưa đưa ra quyết định cuối cùng”.
- Trong hai tháng qua, Nhà Trắng từng nhiều lần tin rằng một thỏa thuận sắp đạt được, nhưng các cuộc đàm phán sau đó lại đổ vỡ. Tuy nhiên, vị nhà ngoại giao này bày tỏ sự lạc quan rằng lần này, văn bản thỏa thuận sẽ được giữ nguyên.
Thông tin mới nhất: Bốn chiếc máy bay vận tải C-17 của Không quân Hoa Kỳ đã lên đường tới châu Âu vào thứ Năm để vận chuyển trang thiết bị phục vụ chuyến đi dự kiến của Phó Tổng thống Vance tới lễ ký kết tại Geneva trong những ngày tới.
Thông tin hậu trường: Theo hai nhà ngoại giao từ các quốc gia đóng vai trò trung gian và hai quan chức Hoa Kỳ, thỏa thuận sơ bộ đã đạt được vào tối thứ Tư sau nhiều giờ đàm phán giữa nhà trung gian người Qatar Ali Al-Thawadi và Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi.
- Theo hai nguồn tin, trong các cuộc đàm phán ở Tehran, ông Al-Thawadi đã nhiều lần nói chuyện qua điện thoại với các đặc phái viên của ông Trump, Steve Witkoff và Jared Kushner.
- Thông báo của ông Trump về việc đạt được thỏa thuận đã gây bất ngờ cho Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu.
- Trong những ngày gần đây, ông Netanyahu rơi vào tình trạng mù mịt thông tin, đã gọi điện cho các đồng minh thân cận với chính quyền Trump để cố gắng thu thập thông tin, theo một nguồn tin của Mỹ nắm rõ tình hình.
Cụ thể là: Theo biên bản ghi nhớ (MOU), Iran sẽ đưa ra những cam kết nhất định về chương trình hạt nhân của mình — trước hết là cam kết không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân và giải quyết thế bế tắc liên quan đến vấn đề làm giàu urani.
- Một quan chức cấp cao của Mỹ cho biết ông Trump đã đồng ý rằng một trong những phương án giải quyết vấn đề có thể là giảm nồng độ urani làm giàu cao của Iran ngay tại nước này dưới sự giám sát của các thanh sát viên Liên Hợp Quốc.
- Mọi bước đi liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran sẽ chỉ được thực hiện nếu đạt được một thỏa thuận thứ hai — một viễn cảnh chưa chắc chắn, xét đến những khó khăn gặp phải trong quá trình đàm phán về bản ghi nhớ (MOU) vốn ít phức tạp hơn nhiều về mặt kỹ thuật.
- Nhà ngoại giao này khẳng định bản ghi nhớ nói trên “đi vào chi tiết tất cả các vấn đề hạt nhân” và “đáp ứng mọi yêu cầu của Mỹ”.
Đi sâu vào chi tiết: Bản ghi nhớ (MOU) yêu cầu mở lại ngay lập tức eo biển này và không thu phí, đồng thời khôi phục lưu lượng vận tải biển về mức trước chiến tranh trong vòng 30 ngày. Đổi lại, lệnh phong tỏa của Mỹ cũng sẽ được dỡ bỏ.
- Các quan chức Mỹ trước đó đã nói với Axios rằng sau khi mở lại eo biển, Iran sẽ được cấp quyền miễn trừ trừng phạt tạm thời để bán dầu trong vòng 60 ngày. Việc này sẽ mang lại nguồn thu quý giá cho Tehran.
- Mức độ nới lỏng trừng phạt sẽ tăng lên nếu Iran tuân thủ thỏa thuận ban đầu và thể hiện “thiện chí” trong các cuộc đàm phán tiếp theo.
- “Không có mốc thời gian cụ thể nào cho việc nới lỏng trừng phạt, và điều này sẽ phụ thuộc vào quá trình thực thi thỏa thuận,” nhà ngoại giao này cho biết.
Điểm đáng chú ý: Hiện chưa rõ liệu văn bản này có bao gồm giải thích chi tiết về số phận của hàng tỷ đô la Iran đang bị phong tỏa ở nước ngoài hay không.
- Iran khẳng định nước này phải nhận được một phần tiền ngay khi ký kết bất kỳ thỏa thuận sơ bộ nào, trong khi phía Mỹ cho biết khoản tiền này sẽ được giải ngân theo từng đợt dựa trên mức độ tuân thủ cam kết.
- Một nguồn tin từ phía Mỹ (nằm ngoài chính quyền) bày tỏ lo ngại rằng vấn đề các khoản tiền bị phong tỏa có thể được giải quyết thông qua một thỏa thuận phụ bí mật; tuy nhiên, một quan chức Mỹ gần đây đã bác bỏ khả năng này khi trao đổi với trang tin Axios.
- Theo một quan chức Mỹ và nguồn tin từ một trong các quốc gia đóng vai trò trung gian, trong những ngày gần đây, Mỹ, Iran và Qatar đã thảo luận về cơ chế cho phép Iran tiếp cận một phần số tiền đang bị phong tỏa tại Qatar để mua các mặt hàng nhân đạo.
Bước tiếp theo: Thỏa thuận này – vốn được Qatar và Pakistan cùng làm trung gian – sẽ mang tên Hiệp định Islamabad, với điều kiện là cả hai bên cuối cùng đều đồng ý ký kết.
- “Chúng tôi đang phối hợp với các bên để hoàn tất các chi tiết cuối cùng của thỏa thuận và ấn định ngày tổ chức lễ ký kết,” nhà ngoại giao đến từ một trong những quốc gia trung gian cho biết.