Cuộc chiến vẫn chưa kết thúc
DAN RATHER
NGÀY 7 THÁNG 5
Có người đang nói dối.
Đó gần như là điều duy nhất chúng ta có thể chắc chắn về cuộc chiến ở Iran.
Donald Trump và nhóm người thân tín của ông đã tuyên bố rằng cuộc chiến đã kết thúc, lệnh ngừng bắn đang được duy trì, các cuộc đàm phán hòa bình đang diễn ra, Iran đã bị tàn phá, và Hải quân Mỹ đang hộ tống các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.
Liệu những điều đó có đúng sự thật không? Có thể, nhưng chính quyền đã nói dối quá nhiều lần, thiếu nhất quán và né tránh trách nhiệm trong thời gian dài đến nỗi bạn không thể tin tưởng bất cứ điều gì họ nói.
Chúng ta hầu như chỉ nhận được thông tin về cuộc chiến từ những bài đăng trên mạng xã hội vào đêm khuya của Donald Trump và một vài cuộc họp báo của Lầu Năm Góc với sự tham dự của các nhà báo được Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth lựa chọn kỹ lưỡng.
May mắn thay, vẫn còn những phóng viên có nguồn tin sẵn sàng hé lộ sự thật về cuộc chiến đã bước sang tháng thứ ba và khiến giá xăng tăng vọt 26 cent trong một tuần, đạt mức trung bình toàn quốc là 4,56 đô la một gallon.
Hôm thứ Năm, tờ Washington Post đưa tin về một đánh giá mật của CIA cho rằng Iran có thể chịu đựng được thêm từ ba đến bốn tháng xung đột nữa. Báo cáo này, đã được chuyển cho Nhà Trắng, nêu rõ rằng Iran vẫn giữ lại hơn 70% kho tên lửa và bệ phóng di động từ trước chiến tranh.
Bản báo cáo tiếp tục cho biết Iran đã tìm cách tiếp cận các kho chứa ngầm của mình, và quân đội Iran đã có thể sửa chữa hoặc hoàn thiện việc chế tạo các tên lửa mới. Điều đó khác xa so với những gì Trump và cộng sự đã nói với người dân Mỹ.
Một nguồn tin từ chính quyền nói với tờ Post rằng, sau vụ ám sát lãnh đạo tối cao của Iran, Ali Khamenei, vào ngày 28 tháng 2, chế độ này càng trở nên cực đoan và cứng rắn hơn. Họ kiên nhẫn và quyết tâm chờ đợi đến khi tổng thống Mỹ mãn nhiệm.
Lãnh đạo tối cao mới của Iran, Mojtaba Khamenei, đã kêu gọi trên mạng xã hội một “trật tự khu vực và toàn cầu mới dựa trên chiến lược của một Iran hùng mạnh”. Ông chỉ ra “việc sử dụng đòn bẩy đóng cửa eo biển Hormuz” như một bước để đạt được mục tiêu đó.
Bất chấp việc bị CIA đánh giá thấp, Trump dường như đã tự đưa ra đánh giá của riêng mình. “Hầu hết tên lửa của họ đã bị phá hủy, có lẽ chỉ còn khoảng 18, 19%, nhưng không nhiều so với những gì họ từng có”, ông nói từ Phòng Bầu dục hôm thứ Tư.
Chúng ta không chỉ bị lừa dối, mà còn bị giữ kín về mức độ thiệt hại thực sự. Tờ Post cũng đưa tin Lầu Năm Góc đã yêu cầu các công ty vệ tinh tư nhân không công khai hình ảnh vệ tinh của khu vực cho công chúng và báo chí. Nhưng tờ Post đã tìm hiểu được thông qua các nguồn khác rằng, bất chấp tuyên bố của chính quyền, các cuộc không kích của Iran đã làm hư hại hoặc phá hủy 228 công trình quân sự của Mỹ và đồng minh kể từ khi chiến tranh bắt đầu.
Và rồi còn có các cuộc phong tỏa song song ở eo biển Hormuz, khiến hầu như không có tàu nào đi qua được, giữ lại 20% nguồn cung dầu mỏ của thế giới cũng như các mặt hàng thiết yếu như khí đốt tự nhiên, heli và nhôm.
Cả Mỹ và Iran đều đang áp đặt những hạn chế hàng hải trái ngược nhau. Từ vị trí thuận lợi của mình, Iran tiếp tục phong tỏa eo biển chiến lược này, với các quy định mới về việc đi lại dưới dạng một đơn xin gồm 40 câu hỏi. Trước cuộc chiến của Trump, các tàu thuyền được tự do đi lại qua eo biển này. Giờ đây, theo các báo cáo, Iran đang tống tiền hàng triệu đô la để được đi qua, điều mà họ coi là chiến lợi phẩm. Trump đã trao cho Iran, quốc gia bị tàn phá bởi chiến tranh, đòn bẩy to lớn và một nguồn thu nhập rất cần thiết.
“Sau khi đã chứng minh điều đó một lần, Iran giờ đây có thể đe dọa một cách đáng tin cậy việc đóng cửa eo biển Hormuz trong tương lai. Khả năng quân sự của nước này đã bị suy giảm nhưng chưa bị phá hủy hoàn toàn. Iran sẽ không mất nhiều công sức để ngăn cản các hãng vận tải biển nối lại hoạt động vận chuyển”, Gregory Brew viết trên tạp chí Foreign Affairs .
Hôm Chủ nhật, Trump tuyên bố “Dự án Tự do”, trong đó đề nghị hải quân Mỹ hộ tống các tàu dân sự đi qua eo biển. Mặc dù ông đã tạm dừng chiến dịch này vào thứ Ba vì “tiến triển lớn” trong các cuộc đàm phán hòa bình, ông vẫn nói rằng “Hải quân đã làm việc thật tuyệt vời. Công việc họ đã làm… Nó giống như một bức tường thép.”
Giờ đây chúng ta đã biết lý do thực sự khiến ông ấy tạm dừng chiến dịch là do sự phẫn nộ từ Ả Rập Xê Út, quốc gia chỉ biết được động thái này thông qua tài khoản mạng xã hội của Trump. Theo NBC News, sau đó Ả Rập Xê Út đã đình chỉ quyền tiếp cận của Mỹ đối với không phận và các căn cứ không quân của họ.
Trong khi đó, Nhà Trắng đang chờ phản hồi từ phía Iran về thỏa thuận hòa bình mà họ đề xuất. Cho đến nay, Iran vẫn không nhượng bộ bất kỳ yêu cầu nào từ phía Mỹ, bao gồm việc từ bỏ chương trình hạt nhân, giao nộp uranium làm giàu hoặc mở cửa eo biển Manche.
Nếu bạn còn hy vọng tìm thấy chút ánh sáng nào đó từ lời khai của ông Hegseth trước Quốc hội tuần trước, thì hãy nghĩ lại. Buổi xuất hiện của ông trước Ủy ban Quân sự Hạ viện tràn ngập sự thù địch và thiếu thông tin. Trong khi Bộ trưởng Quốc phòng bị cáo buộc nói dối về chi phí chiến tranh, thay đổi lý do biện minh cho chiến tranh và từ chối minh bạch, ông lại từ chối trả lời hầu hết mọi câu hỏi được đặt ra.
Lời khai của ông được đưa ra chỉ hai ngày trước thời hạn 60 ngày do Đạo luật Quyền lực Chiến tranh năm 1973 quy định. Đạo luật này yêu cầu tổng thống phải thông báo cho Quốc hội trong vòng 48 giờ sau khi triển khai quân đội và bắt buộc rút quân trong vòng 60 ngày mà không cần sự cho phép của Quốc hội để tiếp tục. Hôm thứ Ba, Ngoại trưởng Marco Rubio nói với các phóng viên rằng Chiến dịch Epic Fury đã kết thúc vì đã đạt được các mục tiêu của mình. Nhân tiện, mục tiêu đó là gì?
Dù chiến sự đã kết thúc hay chưa, hoạt động khai thác dầu mỏ toàn cầu và các căn cứ quân sự của Mỹ ở Trung Đông đã bị thiệt hại đáng kể. Sẽ mất nhiều tháng để khôi phục xuất khẩu dầu mỏ về mức trước chiến tranh và ước tính cần từ 15 đến 25 tỷ đô la để sửa chữa các căn cứ.
Tất cả những điều này chẳng giúp ích gì cho thảm họa quan hệ công chúng do Trump gây ra. Cuộc chiến tranh đang rất không được lòng dân, với một cuộc khảo sát mới của PBS/NPR/Marist cho thấy 60% người Mỹ không tán thành. Điều này phản ánh tỷ lệ ủng hộ tổng thể của Trump, vốn là một trong những tỷ lệ thấp nhất trong lịch sử tổng thống Mỹ.
Ở thời điểm này, việc quay trở lại tình trạng trước khi chiến tranh bắt đầu đã được coi là một “thắng lợi”. Nhưng với tình hình hiện tại, Iran sẽ là bên có quyền khoe khoang, trong khi Mỹ và phần còn lại của thế giới phải gánh chịu hậu quả từ hành động gây chiến của Trump.
Đừng nhầm lẫn, cuộc chiến vẫn chưa kết thúc. Sự thật về cái giá phải trả, về thiệt hại kinh tế, cũng như về uy tín và ảnh hưởng mà nước Mỹ đã mất đi vẫn chưa được tiết lộ.