Thượng nghị sĩ Chris Murphy đã gióng lên hồi chuông cảnh báo tại một sự kiện của Viện Trung Đông (Middle East Institute), sau chuyến công du Qatar và Saudi Arabia.

Theo lời ông, các quan chức đã trình bày chiến dịch quân sự có thể xảy ra như một chiến dịch ngắn ngày. Nhưng nhận định của Murphy rất thẳng thắn:

“Kế hoạch của họ thật điên rồ.”

Ông cảnh báo rằng chiến dịch này sẽ không đạt được các mục tiêu đề ra, sẽ kích hoạt một chu kỳ leo thang mới và kéo dài cuộc chiến vốn đã bước sang tháng thứ tám.

Murphy cũng nói rằng những gì ông đọc được có thể gây tổn hại nghiêm trọng đến các lợi ích an ninh của Mỹ và làm xói mòn cam kết của quốc gia đối với nguyên tắc thượng tôn pháp luật.

Ông kêu gọi công chúng chú ý đến những thông tin về các kế hoạch tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng, các địa điểm quân sự và cơ sở hạt nhân của Iran — những mục tiêu có thể được đưa vào danh sách tấn công.

Bạch Ốc từ chối thảo luận về những kế hoạch quân sự có thể tồn tại hoặc không tồn tại, đồng thời nói rằng Tổng thống Trump vẫn để ngỏ các lựa chọn của mình.

Vài ngày sau, Thượng nghị sĩ Murphy, 53 tuổi, cảm thấy cánh tay bị tê khi đang tham dự trận khúc côn cầu trên băng của con trai. Ông được đưa đến một bệnh viện địa phương. Các bác sĩ xác định ông bị đột quỵ, sau đó chuyển ông đến bệnh viện Johns Hopkins.

Chánh văn phòng của ông cho biết Murphy đã tỉnh táo, nhận biết được tình hình và đáp ứng tốt với điều trị.

Murphy cần thời gian để hồi phục. Quốc hội không được phép để những cảnh báo đã được ông nêu ra về một đợt leo thang nguy hiểm khác biến mất theo vòng xoáy tin tức.

Câu chuyện của Chris Murphy cần được công chúng biết đến, càng sớm càng tốt.

2. Bình luận: Lời cảnh báo của Chris Murphy và câu hỏi về quyền lực chiến tranh của Tổng thống

I. Điều đáng chú ý không chỉ là chữ “điên rồ”

Lời cảnh báo của Thượng nghị sĩ Chris Murphy đáng chú ý vì ông không chỉ phản đối chiến tranh trên phương diện chính trị. Ông nói mình đã được nghe một cuộc báo cáo kín khá chi tiết về phương án quân sự nếu Mỹ nối lại chiến dịch chống Iran.

Ngày 29/10/2026, Murphy công khai cho biết kế hoạch được giới chức mô tả là chiến dịch có thời lượng ngắn, nhưng theo đánh giá của ông, nó có thể gây leo thang nghiêm trọng, kéo dài chiến tranh và phá hoại cam kết thượng tôn pháp luật của Mỹ.

Ở đây có ba tầng cảnh báo:

1. Sai lầm chiến lược: Một chiến dịch được dự kiến ngắn ngày chưa chắc tạo ra kết quả chính trị mong muốn. Phá hủy mục tiêu quân sự không đồng nghĩa với buộc đối phương chấp nhận điều kiện của Washington.

2. Hiệu ứng leo thang: Iran có thể trả đũa bằng tên lửa, máy bay không người lái, lực lượng ủy nhiệm hoặc gây sức ép lên tuyến hàng hải và các căn cứ Mỹ trong khu vực.

3. Rủi ro pháp lý: Nếu các mục tiêu được lựa chọn bao gồm hạ tầng dân sự không đáp ứng những điều kiện nghiêm ngặt của luật nhân đạo quốc tế, chiến dịch có thể đặt Mỹ trước những vấn đề pháp lý đặc biệt nghiêm trọng.

Điểm quan trọng: Murphy không công bố toàn bộ kế hoạch quân sự mật. Vì vậy, chúng ta có thể phân tích cảnh báo của ông, nhưng chưa thể độc lập kết luận rằng mọi đánh giá của ông về phương án tác chiến đều chính xác.

II. Tấn công hạ tầng năng lượng Iran: Ranh giới giữa sức ép quân sự và vi phạm luật chiến tranh

Đây là vấn đề cần được xoáy sâu nhất.

Hạ tầng năng lượng có thể phục vụ cả hoạt động dân sự lẫn quân sự. Tuy nhiên, không phải cứ là cơ sở năng lượng thì tự động trở thành mục tiêu quân sự hợp pháp.

Theo luật nhân đạo quốc tế, việc xác định mục tiêu phải dựa trên các tiêu chuẩn về mục tiêu quân sự, đóng góp hiệu quả cho hoạt động quân sự và lợi thế quân sự cụ thể, trực tiếp dự kiến từ cuộc tấn công; đồng thời phải tuân thủ nguyên tắc phân biệt, tương xứng và các biện pháp phòng ngừa khả thi.

Vì thế:

• Một cơ sở năng lượng có đóng góp thực chất cho hoạt động quân sự cần được đánh giá theo từng trường hợp.

• Việc tấn công cơ sở dân sự nhằm gây đau đớn kinh tế cho dân chúng hoặc trừng phạt tập thể không thể được hợp thức hóa chỉ bằng mục tiêu gây sức ép lên chính quyền.

• Ngay cả khi mục tiêu là mục tiêu quân sự hợp pháp, cuộc tấn công vẫn có thể bị cấm nếu thiệt hại dân sự dự kiến quá mức so với lợi thế quân sự cụ thể và trực tiếp dự kiến.

Cần phân biệt thêm: Một cuộc tấn công gây thiệt hại lớn cho dân thường không tự động chứng minh tội ác chiến tranh; nhưng cũng không thể lấy lý do chiến tranh để miễn trừ trách nhiệm. Phải xem xét mục tiêu, thông tin mà bên tấn công có, dự báo thiệt hại và những biện pháp phòng ngừa.

Murphy đặt ra câu hỏi chính trị lớn: Washington đang chuẩn bị một chiến dịch nhằm giải quyết nguy cơ an ninh thực sự, hay đang đặt cược rằng sức mạnh quân sự có thể giải quyết một bế tắc mà ngoại giao chưa tháo gỡ được?

III. Quốc hội Mỹ có đang tự từ bỏ quyền lực hiến định?

Đây là khía cạnh thể chế trong phát biểu của Murphy.

Hiến pháp Mỹ trao cho Quốc hội quyền tuyên chiến và các quyền lực quan trọng về ngân sách, trong khi Tổng thống là Tổng tư lệnh quân đội.

Thực tế quyền hành pháp sử dụng lực lượng quân sự đã nhiều lần trở thành tranh chấp giữa hai nhánh quyền lực.

Murphy cho rằng cuộc chiến hiện nay thiếu sự cho phép của Quốc hội và chỉ trích việc Quốc hội chưa sử dụng đầy đủ quyền hạn của mình. Đây là quan điểm pháp lý, chính trị của ông, không nên mặc nhiên trình bày như một phán quyết tư pháp đã có.

Câu hỏi cốt lõi không chỉ là Trump có quyền ra lệnh tấn công hay không, mà là:

• Chính quyền dựa vào thẩm quyền luật định nào?

• Quốc hội đã được thông báo đến mức nào về mục tiêu, phạm vi và thời hạn chiến tranh?

• Nếu chiến dịch được nối lại sau bầu cử giữa kỳ, cơ chế giám sát nào sẽ thực sự hoạt động?

• Quốc hội có sẵn sàng sử dụng quyền ngân sách và các công cụ lập pháp để giới hạn chiến tranh?

Một nền dân chủ không thể chỉ dựa vào sự tự kiềm chế của tổng thống. Nó cần những cơ chế kiểm soát có khả năng vận hành ngay cả khi người đứng đầu hành pháp quyết định mở rộng chiến tranh.

IV. Murphy nhập viện sau cảnh báo: Điều gì đã biết, điều gì chưa biết?

Đây là phần cần đặc biệt thận trọng khi đưa tin.

Theo thông tin từ văn phòng Murphy, ông bị tê cánh tay khi dự trận hockey của con trai, được đưa đến bệnh viện và sau đó được xác định đã bị đột quỵ. Ông được chuyển đến Johns Hopkins để tiếp tục theo dõi. Chánh văn phòng cho biết ông tỉnh táo và đáp ứng tốt với điều trị.

Việc hai sự kiện xảy ra gần nhau về thời gian có thể khiến dư luận đặt câu hỏi. Nhưng:

Hiện không có bằng chứng công khai được dẫn ra cho thấy cơn đột quỵ của Murphy có liên quan đến những phát biểu hoặc cuộc báo cáo quân sự mà ông tham dự.

Không nên biến sự trùng hợp về thời gian thành cáo buộc ám sát, đầu độc hoặc gây tổn hại có chủ đích. Những suy đoán như vậy có thể làm lệch trọng tâm khỏi vấn đề chính sách mà ông đã nêu ra.

Đồng thời, việc tôn trọng quyền riêng tư y tế của Murphy cũng không có nghĩa là phải ngừng theo dõi vấn đề chiến tranh.

V. Điều cần làm ngay: Biến lời cảnh báo thành hồ sơ giám sát

Nếu muốn câu chuyện không biến mất sau chu kỳ tin tức, Quốc hội và báo chí cần tập trung vào những tài liệu có thể kiểm chứng.

Kết luận bình luận

Tôi cho rằng điểm đáng chú ý nhất trong câu chuyện này là sự đối lập giữa một chiến dịch được mô tả là ngắn hạn và nguy cơ nó tạo ra một cuộc chiến kéo dài hơn, tốn kém hơn, khó kiểm soát hơn.

Lời cảnh báo của Murphy không tự nó chứng minh rằng phương án của chính quyền Trump chắc chắn thất bại. Nhưng nó đặt ra một phép thử nghiêm túc đối với năng lực hoạch định chiến lược, tính hợp pháp và trách nhiệm giải trình của chính quyền.

Một chiến dịch có thể đạt thành tích quân sự trước mắt nhưng vẫn là thất bại chiến lược nếu khiến đối phương quyết tâm hơn, làm các đồng minh mất lòng tin, đẩy giá năng lượng lên cao và khiến quân đội Mỹ phải gánh thêm những cam kết an ninh không có lối thoát rõ ràng.

Và nếu Nhà Trắng thực sự đang cân nhắc nối lại chiến tranh sau bầu cử giữa kỳ, thì công chúng cần được biết không chỉ Mỹ định đánh vào đâu, mà còn:

Mỹ muốn đạt được điều gì, bằng căn cứ pháp lý nào, với cái giá bao nhiêu, và ai sẽ chịu trách nhiệm nếu chiến dịch thất bại?

Đó mới là câu chuyện Chris Murphy đã cảnh báo — và là câu chuyện Quốc hội không nên để chìm xuống.