Cuối tháng 8/2026, cuộc chiến thuế quan giữa Canada và Mỹ bùng nổ. Thật buồn! Nỗi buồn thuế má khá nhẹ nhàng, nhưng nỗi đau phải chứng kiến cảnh hai anh ruột đánh nhau tranh chấp gia tài thì thật khôn nguôi. Nguy hiểm hơn, đây có lẽ là khởi đầu của một cuộc cướp chủ quyền quốc gia mà Trump đã học được từ Putin.
Canada là quê hương thứ hai của tôi. Mỹ là nơi tôi đã ngang dọc từ bờ Đông New York, qua miền Trung Iowa tới bờ Tây California. Cũng như bao nhiêu người Canada khác, chúng tôi yêu nước Mỹ, và người Mỹ, như tôi biết, cũng rất yêu mến Canada.
Bạn có thể dùng những hình dung từ tốt đẹp nhất để mô tả mối quan hệ giữa Canada và Mỹ mà không sợ quá lời: một đồng minh tin cẩn, một hàng xóm tốt bụng, một đối tác trung thực và một người bạn tử tế. Các nhà sử học nhận định quan hệ Canada – Mỹ là mẫu mực nhất trên hành tinh trong suốt 200 năm qua.
Trump – Tổng thống thứ 47 của Hợp chúng quốc Hoa Kỳ – học và làm theo lời Putin, thường lảm nhảm Canada không phải là một quốc gia. Canada là tiểu bang thứ 51 của Mỹ. Trump nhai lại những điều Putin nói về Ukraine. Thế nhưng, Trump quên một điều cốt tử là người Mỹ không phải là người Nga hậu Soviet. Quân đội Mỹ trung thành với Hiến pháp Mỹ, mà không nhất thiết phải tuân lệnh tổng thống. Khi Trump áp đặt thuế quan lên Canada, phần lớn dân Mỹ phản đối, đứng hẳn về phía Canada.
Cả cuộc đời Trump dùng mưu mẹo, lừa gạt và trục lợi. Cả cuộc đời Trump thường trực nỗi ám ảnh bị thiệt thòi. Cả cuộc đời Trump luôn ngờ vực người khác móc túi mình, giống như chính ông đang móc túi thiên hạ.
Trump đã không lường trước được phản ứng của Canada. Ông cho rằng quốc gia này dễ khuất phục. Tuy nhiên, người dân Canada lại suy nghĩ khác. Dù Canada có thể gặp khó khăn kinh tế do cuộc chiến thuế quan, nhưng chủ quyền và lãnh thổ, văn hóa và bản sắc là những điều thiêng liêng, không thể thương lượng.
Mục tiêu của Trump là làm suy yếu nền kinh tế để dễ thao túng chính trị, dẫn tới suy yếu chủ quyền. Băng đảng của Trump tìm mọi cách can thiệp vào phong trào ly khai tại tỉnh Alberta, nơi tôi đang sống, giống hệt như những gì Putin đã làm ở hai tỉnh Donetsk và Luhansk thuộc miền đông Ukraine. Đây mới là điểm thực sự đáng lo lắng, đồng thời giải thích tại sao Canada lại phản đối Trump dữ dội để khẳng định chủ quyền. Âm mưu của Trump và phong trào ly khai tại Alberta sẽ được trả lời sau ngày Trưng cầu dân ý 19/10 này.
Trước khi nói chuyện Trump đổi tên Hồ Ontario thành Hồ America, tôi xin có đôi lời về tên của nước Mỹ – The United States of America.
Thực ra, từ America là tên của một nhà hàng hải người Ý – Amerigo Vespucci. Ông đã mô tả rất sống động về vùng đất mà người châu Âu gọi là “Tân Thế giới”. Các nhà bản đồ học châu Âu, một cách tình cờ đã lấy tên America để gọi cho lục địa ở Tây bán cầu này. Tên gọi của nước Mỹ – The United States of America – cũng chính thức ra đời từ đó.”
Giờ đây, Trump cứ mang tên America dán lung tung khắp thế giới: Vịnh America, Hồ America… e rằng điều đó mang lại vinh quang không cần thiết cho tên tuổi của một nhà hàng hải bình thường.
Hãy tưởng tượng mọi thứ, mọi nơi, mọi cấu trúc địa lý… bị áp đặt tên của một người một cách vô cùng huyênh hoang và sáo rỗng. Vịnh America, Hồ America… Vậy America sẽ là gì nếu cứ loay hoay bế tắc với tên tuổi, danh vọng và thương hiệu nặng mùi đế quốc của một cá nhân?
Việc Trump đổi tên Hồ Ontario thành Hồ America là rất đáng xấu hổ. Đó là bằng chứng thừa nhận thất bại. Trump không thể ăn hiếp được Canada. Vậy Trump chỉ việc mang tên America dán lên Hồ Ontario. Trump không thể thắng Iran về quân sự. Trump bèn dán tên mình lên Eo biển Hormuz cho đỡ tủi.
Trong tên gọi “The United States of America”, cụm từ “United States” rất đáng trân trọng và ghi nhớ, bởi đó chính là tên gọi của một nền cộng hòa lập hiến. Còn chữ America không chuyển tải ý nghĩa gì.
Bây giờ, xin trở lại câu chuyện về hồ Ontario, nơi tôi đã gắn bó một thời.
Người bản địa đã sống ở vùng Ngũ Đại Hồ hàng nghìn năm trước. Bộ tộc người Iroquoian đã đặt tên cho nó là “oniatarí:io”, nghĩa đen là “hồ nước lấp lánh”. Tên Ontario ngày nay đã được Anh hóa. Tên tỉnh và các thành phố nhỏ quanh hồ đều được đặt theo tên cúng cơm của nó. Tên gọi này đã ra đời từ rất lâu trước khi nước Mỹ được thành lập.
Hồ Ontario lớn thứ 14 trên thế giới nếu tính theo diện tích bề mặt, và lớn thứ 11 nếu tính theo thể tích nước. Hồ có diện tích 18.960 km², độ sâu trung bình là 87 m và nơi sâu nhất đạt 244 m.
Ở bờ bắc thuộc về Canada có nhiều thành phố lớn Hamilton, Burlington, Mississauga và Toronto. Khoảng 11 triệu người, tương đương một phần tư dân số Canada, đang sống ở đây. Nơi đây chính là trung tâm kinh tế, chính trị và văn hóa của Canada. Hồ Ontario cùng với sông St. Lawrence là cái nôi tạo nên bản sắc và căn cước Canada.
Ở bờ nam là tiểu bang New York với khoảng 2 triệu người, dân cư thưa thớt và mang nặng dấu ấn nông thôn.
Ai đã sống ở đây sẽ cảm nhận được vẻ đẹp hùng vĩ của nó. Có ngày gió cuồn cuộn đổ về. Mây đen bao phủ. Mặt hồ xám ngắt. Những con sóng bạc đầu hung dữ thét gầm. Rồi có ngày trời quang mây tạnh. Mặt hồ xanh biếc lộng lẫy đến mê hoặc. Không phải biển vì không có nước mặn. Không phải đại dương vì không có thủy triều. Nó là hồ nước ngọt, mang dáng dấp của biển cả, rộng đến mức đường chân trời là nơi giao thoa giữa mặt nước với bầu trời.
Nhớ lại những mùa thu năm nào của thời trai trẻ, tôi lang thang một mình bên bờ sông Niagara nối liền hồ Ontario với hồ Erie. Bờ bên kia là thành phố Buffalo của nước Mỹ – miền đất hứa, miền đất của cơ hội và cả lòng tha thứ.
Còn giờ đây, nước Mỹ của Trump đang miệt mài với những công cuộc trả thù và chiến tranh, mải mê xây phòng khiêu vũ, dựng Khải Hoàn Môn, loay hoay với danh vọng và giải thưởng, áp đặt tên Trump lên khắp mọi nơi: nhà hát, sân bay, xa lộ, cầu cống, sông hồ, eo biển.
Còn hơn hai năm nữa là Trump mãn nhiệm. Di sản của ông là một nỗi hổ thẹn khổng lồ cho nước Mỹ.
Viết trong ngày lễ Lao Động của Canada
Calgary, Alberta, Canada.
September 7, 2026
Trần Gia Huấn