Nhật báo Le Monde có bài xã luận mang tựa đề « AI : Cấp thiết giành lại thế chủ động ». Tờ báo nhắc lại : Ngày 12/09, Dario Amodei, tổng giám đốc của Anthropic, đề nghị chủ động làm chậm quá trình phát triển những mô hình mạnh nhất. Trước đó, nhà nghiên cứu Jacob Coxon, từng làm việc tại OpenAI và Anthropic, đã rời ngành, cảnh báo về những nguy cơ của cuộc chạy đua phát triển các mô hình ngày càng mạnh.
Theo Le Monde, vấn đề nằm ở chỗ AI giờ đây không chỉ là một cuộc cạnh tranh công nghệ. Mỹ và Trung Quốc coi đây là công cụ của sức mạnh kinh tế, quân sự và chiến lược. Hàng trăm tỷ đô la Mỹ cũng đã được đầu tư vào mô hình AI, chip và các trung tâm dữ liệu, khiến việc tự nguyện giảm tốc trở nên khó khăn.
Vì vậy, bài xã luận cho rằng không thể trông chờ các doanh nghiệp tự đặt ra giới hạn. Các tiêu chuẩn an toàn cần được cơ quan công quyền thiết lập, từ đánh giá độc lập trước khi đưa AI ra thị trường, khai báo sự cố nghiêm trọng, yêu cầu an ninh mạng đến những ngưỡng năng lực phải chịu kiểm soát chặt hơn.
Cuối cùng, Le Monde nhấn mạnh: vì rủi ro của AI vượt qua biên giới quốc gia, các cơ chế kiểm soát cũng cần mang tính quốc tế, với những cam kết và cơ chế giám sát lẫn nhau, tương tự cách cộng đồng quốc tế từng tìm cách kiểm soát vũ khí hạt nhân.
Một bài khác có tựa đề : « Trump không muốn giảm nhịp độ phát triển AI », Le Monde tập trung vào lập trường của tổng thống Mỹ Donald Trump không ủng hộ việc tạm dừng cuộc đua AI, vì cho rằng Mỹ cần duy trì vị trí dẫn đầu trước Trung Quốc.
Tổng thống Mỹ Donald Trump bác bỏ ý tưởng tạm dừng tiến độ phát triển AI, cho rằng Washington phải duy trì lợi thế trước Trung Quốc trong lĩnh vực chiến lược này. Theo Le Monde, Mỹ và Trung Quốc đang rơi vào một « thế lưỡng nan », khi cả hai đều có lý do để tiếp tục tăng tốc vì lo đối thủ sẽ không dừng lại.
Trong khi đó, các sự cố liên quan đến AI và những cảnh báo từ chính giới nghiên cứu đang gia tăng. Bài báo cho rằng vấn đề không còn là có nên phát triển AI hay không, mà là đặt ra những giới hạn an toàn nào và ai sẽ chịu trách nhiệm thiết lập chúng.
Kiểm soát AI như thế nào ?
Làm sao kiểm soát AI cũng là mối quan tâm chính của nhật báo Công Giáo La Croix. Tờ báo chạy tựa lớn trang nhất : « AI : Tiếp thị của nỗi sợ ».
Tờ báo đặt vấn đề : Liệu chúng ta thực sự mất kiểm soát các hệ thống trí tuệ nhân tạo ?
Bài viết tập trung vào làn sóng cảnh báo ngày càng mạnh về rủi ro của trí tuệ nhân tạo, trong bối cảnh Liên Hiệp Quốc cũng kêu gọi các quốc gia và doanh nghiệp khẩn cấp xây dựng khuôn khổ quản lý các mô hình AI tiên tiến. Các lãnh đạo Anthropic, OpenAI, Google và xAI đồng loạt kêu gọi « làm chậm cuộc đua » phát triển AI, thậm chí cảnh báo về khả năng AI vượt khỏi tầm kiểm soát của con người.
Tuy nhiên, bài báo đặt câu hỏi về cách diễn giải những sự cố gần đây. Vụ các tác nhân AI của OpenAI xâm nhập máy chủ Hugging Face trong một cuộc thử nghiệm, chẳng hạn, được các công ty mô tả theo hướng AI « nổi loạn » và « mất kiểm soát ». Nhưng nhiều chuyên gia cho rằng nguyên nhân trực tiếp lại nằm ở những lựa chọn kỹ thuật và quản lý của con người, như vô hiệu hóa các cơ chế bảo vệ, triển khai hàng nghìn tác nhân và để chúng hoạt động trong nhiều tuần mà không giám sát đầy đủ.
Bài báo cũng lưu ý một vấn đề sâu hơn: các phương pháp huấn luyện AI hiện nay chưa bảo đảm rằng mục tiêu mà mô hình tiếp nhận hoàn toàn phù hợp với ý định của con người; khi năng lực AI tăng lên, khoảng cách này có thể trở nên đáng kể hơn.
La Croix muốn khẳng định các nguy cơ AI có thể tạo ra là có thật, nhưng không nên chỉ tập trung vào kịch bản « siêu AI nổi loạn ».
Đằng sau những cảnh báo
Trong bài viết khác Vì sao các tập đoàn AI lại báo động, tờ báo đi sâu vào động cơ phía sau lời kêu gọi làm chậm cuộc đua AI. Dario Amodei, lãnh đạo Anthropic, không yêu cầu ngừng triển khai AI, mà đề xuất một sự giảm tốc tự nguyện, đồng thời kêu gọi cho phép các công ty phối hợp để đối phó với những rủi ro mà ông cho là đến từ « siêu trí tuệ », trong đó có cạnh tranh với Trung Quốc.
Từ đây, bài báo đặt ra một loạt câu hỏi về lợi ích kinh tế và địa chính trị. Một số nhà nghiên cứu cho rằng việc nhấn mạnh sức mạnh và những nguy cơ của AI cũng có thể giúp các công ty khẳng định vị thế công nghệ trước nhà đầu tư. Việc giảm tốc độ phát triển còn có thể giúp giảm những khoản chi phí huấn luyện mô hình rất lớn.
Một khía cạnh khác là cạnh tranh Mỹ – Trung. Các mô hình giá rẻ, mở và có thể sửa đổi của DeepSeek hay Moonshot AI đang tạo sức ép đối với các phòng thí nghiệm Mỹ. Một số chuyên gia vì vậy cho rằng việc tăng cường quy định có thể đồng thời làm suy yếu lợi thế của các mô hình mở.
Houthi, từ phiến quân đến lực lượng thách thức trong khu vực
Chuyển sang nhật báo Le Figaro. Tờ báo dành sự chú ý đến tình hình Trung Đông với bài : « Làm thế nào lực lượng Houthi có thể làm bẽ mặt Ả Rập Xê Út? ».
Le Figaro nhắc lại, trong cuộc tấn công từ ngày 09 đến 11/09, lực lượng Houthi nhanh chóng chiếm một loạt vị trí chiến lược trên bờ biển phía tây Yemen, gồm Mokha, Dhubab, các đảo Zuqar và Perim, qua đó giành quyền kiểm soát khu vực dẫn tới eo biển Bab el-Mandeb.
Bab el-Mandeb đặc biệt quan trọng vì là tuyến hàng hải chiến lược nối Biển Đỏ với Vịnh Aden. Việc kiểm soát khu vực này cho phép Houthi có thêm một công cụ gây sức ép đối với Ả Rập Xê Út và Mỹ.
Le Figaro cho rằng cán cân tại Yemen đang thay đổi không chỉ vì Houthi mạnh lên, mà còn vì liên minh chống Houthi do Ả Rập Xê Út hậu thuẫn ngày càng bộc lộ những rạn nứt và hạn chế.
Sau hơn 10 năm chiến tranh, Houthi không còn là một lực lượng nổi dậy miền núi đơn thuần: họ đã trở thành một lực lượng quân sự có tổ chức, có mạng lưới bộ lạc, có tình báo, có tên lửa và drone, được Iran hỗ trợ, trong khi liên minh do Ả Rập Xê Út xây dựng ngày càng bộc lộ những rạn nứt không thể khắc phục.
Canada tìm cách thoát khỏi Hoa Kỳ đến với EU
Chuyển sang lĩnh vực kinh tế, liên quan đến quan hệ Canada – Mỹ và Liên Hiệp Châu Âu. Le Monde có bài : « Canada tìm cách thoát khỏi Hoa Kỳ ». Sức ép từ Mỹ đang thúc đẩy Ottawa xích lại gần Bruxelles với một quan hệ đối tác sâu rộng hơn, có thể vượt xa hợp tác thương mại truyền thống.
Theo bài báo, Canada nhận ra sự phụ thuộc quá lớn vào thị trường Mỹ có thể trở thành điểm yếu, đặc biệt khi Washington sử dụng thuế quan như một công cụ gây sức ép.
Canada vì thế tìm cách đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, hướng nhiều hơn sang châu Âu và châu Á. Chính phủ đặt mục tiêu tăng gấp đôi xuất khẩu sang các thị trường ngoài Mỹ vào năm 2035.
Nhưng bài báo nhấn mạnh rằng điều này không đơn giản: địa lý, hệ thống đường sắt, cảng biển, đường ống năng lượng và chuỗi cung ứng đều đã được xây dựng trong nhiều thập niên xoay quanh thị trường Mỹ. Vì vậy, Canada không thể nhanh chóng « thoát khỏi » quỹ đạo kinh tế Mỹ.
Nhân chuyến thăm châu Âu của thủ tướng Canada Mark Carney hôm nay 16/09. Nhật báo kinh tế Les Echos : « Những thách thức lớn trong việc xích lại gần nhau chưa từng có giữa Canada và EU ».
Trong bối cảnh chiến tranh thương mại do tổng thống Mỹ Donald Trump phát động khiến Ottawa phải tìm kiếm thêm các đồng minh kinh tế và chiến lược.
Theo Les Echos, Canada có thể tiến tới một hình thức « thành viên liên kết » của EU. Đây sẽ là bước đi vượt xa khuôn khổ hiệp định thương mại tự do hiện nay giữa Canada và EU.
Hai bên đang xem xét nhiều lĩnh vực hợp tác cụ thể : miễn thị thực cho người Canada sống và đi lại tại châu Âu, tăng cường hợp tác quốc phòng, năng lượng, trí tuệ nhân tạo và vật liệu chiến lược, đồng thời tạo điều kiện cho doanh nghiệp Canada tiếp cận thị trường châu Âu.
Quan hệ thương mại đã phát triển mạnh : kể từ khi hiệp định thương mại Canada – EU được ký, trao đổi hàng hóa và dịch vụ giữa hai bên tăng 81%, vượt 130 tỷ đô la. EU hiện là đối tác thương mại lớn thứ hai của Canada.
Ở chiều ngược lại, theo Les Echos, châu Âu cũng có lợi ích trong sự hợp tác này : Canada sở hữu nguồn lithium, graphite, nickel, cobalt, cuivre và đất hiếm, những nguyên liệu quan trọng cho pin, công nghệ cao và công nghiệp quốc phòng, giúp EU giảm phụ thuộc vào Trung Quốc. Về quốc phòng và năng lượng : Canada đã tăng tham gia vào các sáng kiến quốc phòng của EU và có thể đóng góp thêm cho Ukraina. Ottawa cũng muốn trở thành nguồn cung dầu và khí hóa lỏng (LNG) cho châu Âu.
Tóm lại hai bên được mô tả là có nhiều điểm tương đồng về giá trị và lợi ích chiến lược. Tuy nhiên, bài báo lưu ý « cửa sổ cơ hội » có thể không kéo dài, do các cuộc bầu cử quan trọng tại Pháp, Ba Lan và Tây Ban Nha vào năm tới có thể dẫn đến những thay đổi chính trị.
Bài báo cho rằng quan hệ Canada – EU đang chuyển từ một đối tác thương mại sang một liên minh kinh tế, chính trị và an ninh rộng hơn, được thúc đẩy mạnh bởi nhu cầu của cả hai bên trong một môi trường quốc tế ngày càng cạnh tranh và bởi sự phụ thuộc truyền thống của Canada vào Mỹ.
Thương mại thế giới bị đe dọa
Tiếp tục với chủ đề kinh tế, vẫn trên trang báo Les Echos. Tờ báo chạy tựa cảnh báo trên trang nhất : « Mối đe dọa đối với thương mại thế giới ».
Les Echos cho biết, Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đưa ra ba kịch bản về tương lai thương mại toàn cầu, trong đó hai kịch bản có thể gây hậu quả nghiêm trọng.
Nếu thế giới bị chia thành các khối kinh tế đối đầu, GDP toàn cầu đến năm 2050 có thể giảm hơn 5%, trong khi xuất khẩu toàn cầu giảm khoảng 19% so với năm 2023.
Kịch bản các nước chỉ tăng cường thương mại với những đối tác « thân thiện » còn tiêu cực hơn : GDP thế giới có thể giảm gần 7%, còn xuất khẩu giảm gần 27%.
Tổng giám đốc WTO Ngozi Okonjo-Iweala cảnh báo hệ thống thương mại toàn cầu đang trải qua giai đoạn xáo trộn nghiêm trọng nhất trong khoảng 80 năm, khi các quy tắc thương mại quốc tế bị thách thức chưa từng có.
WTO thừa nhận lợi ích của toàn cầu hóa và thương mại không được phân bổ đồng đều. Một bộ phận người lao động tại các nước phát triển chịu mất việc do cạnh tranh hàng nhập khẩu và thay đổi công nghệ.
Trước tình trạng thâm hụt thương mại của Mỹ, Tổ chức Thương mại Thế giới khẳng định tăng thuế quan và các biện pháp bảo hộ không phải là giải pháp.
Kịch bản tích cực nhất, theo WTO, là củng cố hệ thống thương mại đa phương, mở rộng tiếp cận thị trường, xây dựng quy định mới cho thương mại số và dịch vụ, đồng thời cải cách WTO. Khi đó, đến năm 2050, GDP toàn cầu có thể tăng gần 2% và xuất khẩu tăng khoảng 18%.
Les Echos nhấn mạnh cảnh báo của WTO rằng cuộc chiến thương mại và xu hướng phân mảnh kinh tế có thể làm suy giảm đáng kể tăng trưởng và thương mại toàn cầu.