Một câu hỏi rất đơn giản được đặt ra với Tổng thống Donald Trump: Tại sao Bắc Hàn có thể có vũ khí hạt nhân, trong khi Iran thì không?
Câu trả lời của Trump gây chú ý không chỉ vì nội dung, mà còn vì cách ông giải thích.
Ngày 29/9, khi được hỏi về sự khác biệt giữa Bắc Hàn và Iran, Trump nói Kim Jong-un là “một người bạn” của ông, rằng Kim tôn trọng và thích ông. Trump còn nói mình gần như là người duy nhất trên thế giới mà Kim thích. Ông đồng thời thừa nhận Bắc Hàn có một năng lực hạt nhân “khá lớn”, nhưng cho rằng Kim sẽ “ổn” chừng nào Trump còn tại vị.
Đây là một phát biểu đáng chú ý bởi ngay trước đó Trump vẫn khẳng định một cách dứt khoát rằng Iran sẽ không bao giờ có vũ khí hạt nhân.
Vấn đề vì thế không chỉ là Bắc Hàn hay Iran.
Vấn đề lớn hơn là:
Trong chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ, đâu là tiêu chuẩn quyết định một quốc gia có thể sống chung với vũ khí hạt nhân — lợi ích chiến lược, thực tế địa chính trị, hay mối quan hệ giữa hai nhà lãnh đạo?
Bắc Hàn không phải là một quốc gia “được phép” có bom
Cần nói chính xác ở điểm này.
Trump không công bố một học thuyết mới rằng Bắc Hàn được Hoa Kỳ chính thức cho phép sở hữu vũ khí hạt nhân.
Điều Trump nói là một sự thừa nhận về thực tế đã xảy ra.
Ông đổ trách nhiệm cho các tổng thống tiền nhiệm vì đã không ngăn được chương trình hạt nhân Bắc Hàn. Theo Trump, các chính quyền trước đây đã để Kim phát triển kho vũ khí mà hiện nay Washington không thể đơn giản xóa bỏ. Reuters dẫn lời Trump thừa nhận Bắc Hàn có năng lực hạt nhân đáng kể; trong khi phía Hàn Quốc ước tính kho vũ khí của Bình Nhưỡng có thể nằm trong khoảng 80–120 đầu đạn, cao hơn con số 57 mà Trump từng nêu.
Như vậy, có một sự khác biệt rất quan trọng:
“Cho phép Bắc Hàn có bom” không giống với “chấp nhận rằng Bắc Hàn đã có bom”.
Nhưng chính từ đây lại xuất hiện vấn đề chính trị.
Bởi nếu Washington không thể đảo ngược thực tế Bắc Hàn đã trở thành một quốc gia hạt nhân, thì chiến lược của Mỹ cuối cùng phải chuyển từ ngăn chặn hoàn toàn sang kiềm chế, răn đe và quản lý rủi ro.
Và đó là một sự thay đổi rất lớn.
Nhưng tại sao Iran lại khác?
Đây mới là câu hỏi mà phát biểu của Trump làm nổi bật.
Trump vẫn khẳng định Iran không được có vũ khí hạt nhân. Trong cuộc trao đổi ngày 29/9, ông tiếp tục nói chiến tranh hiện nay được tiến hành nhằm ngăn Iran có vũ khí hạt nhân.
Washington vì thế đang đứng trước một tình huống rất đặc biệt:
Bắc Hàn: đã có bom — phải sống chung với thực tế đó.
Iran: chưa được phép có bom — phải ngăn chặn.
Về chiến lược, sự khác biệt này có thể giải thích bằng nhiều yếu tố: lịch sử chương trình hạt nhân, mức độ đe dọa đối với đồng minh, khả năng kiểm chứng, cấu trúc an ninh khu vực và thời điểm mà mỗi nước tiến gần tới năng lực hạt nhân.
Nhưng câu trả lời của Trump lại không tập trung vào những yếu tố đó.
Ông nói về Kim Jong-un.
“Ông ấy là bạn của tôi.”
“Ông ấy thích Trump.”
“Ông ấy tôn trọng tôi.”
Và:
“Chừng nào tôi còn ở đây, ông ấy sẽ ổn.”
Đây chính là phần đáng suy nghĩ nhất.
Khi ngoại giao được cá nhân hóa
Trump từ lâu đã nổi tiếng với cách tiếp cận ngoại giao dựa nhiều vào quan hệ cá nhân với các nhà lãnh đạo.
Với Kim Jong-un, điều này đặc biệt rõ ràng.
Từ nhiệm kỳ đầu tiên, Trump đã nhiều lần mô tả quan hệ với Kim bằng ngôn ngữ cá nhân: hai người hiểu nhau, tôn trọng nhau và có khả năng nói chuyện trực tiếp với nhau.
Đến ngày 29/9/2026, cách diễn đạt đó lại xuất hiện ngay trong một câu hỏi về vũ khí hạt nhân.
Đây là nơi chúng ta cần dừng lại.
Một quan hệ cá nhân tốt giữa hai nhà lãnh đạo có thể giúp giảm căng thẳng. Nó có thể mở đường cho đàm phán. Nó có thể tạo ra một kênh liên lạc mà ngoại giao truyền thống không tạo được.
Nhưng vũ khí hạt nhân là một vấn đề khác.
Kho vũ khí hạt nhân không biến mất khi một tổng thống rời Nhà Trắng.
Kim Jong-un có thể còn ở đó.
Trump có thể không còn ở đó.
Tổng thống Mỹ kế nhiệm có thể không có cùng quan hệ với Kim.
Và vì vậy, một câu hỏi quan trọng được đặt ra:
Nếu sự ổn định của bán đảo Triều Tiên phụ thuộc vào việc Kim “thích và tôn trọng Trump”, điều gì xảy ra khi Trump không còn là tổng thống?
Đó là câu hỏi về tính thể chế của chính sách đối ngoại Mỹ.
“Tôi hiểu Kim” không phải là một học thuyết hạt nhân
Đây cũng là điểm cần phân biệt với những nhận xét mang tính cá nhân về Trump.
Có người nhìn phát biểu này và kết luận rằng chính sách đối ngoại của Trump được dẫn dắt bởi cái tôi cá nhân.
Đó là một cách diễn giải chính trị.
Nhưng điều có thể quan sát trực tiếp hơn là: Trump đang giải thích một vấn đề chiến lược bằng quan hệ cá nhân của mình với lãnh đạo nước đối thủ.
Hai điều này không hoàn toàn giống nhau.
Chúng ta không cần phán đoán tâm lý của Trump để thấy vấn đề.
Chỉ cần đặt câu hỏi:
Nếu một tổng thống nói “ông ấy thích tôi” để giải thích tại sao một nhà lãnh đạo có vũ khí hạt nhân không phải là mối nguy hiểm tương đương với một quốc gia khác, thì tiêu chuẩn chính sách thực sự nằm ở đâu?
Và Iran sẽ nghe được gì từ câu chuyện này?
Đây có lẽ là hệ quả quan trọng nhất.
Iran không chỉ nghe tuyên bố của Trump.
Iran sẽ quan sát cách Washington đối xử với Bắc Hàn.
Tehran có thể đặt câu hỏi:
Nếu Bắc Hàn phát triển được vũ khí hạt nhân rồi cuối cùng Washington chuyển sang quản lý thực tế đó, liệu con đường tương tự có tồn tại đối với Iran?
Đây là một trong những vấn đề khó nhất của chính sách không phổ biến vũ khí hạt nhân.
Nếu một quốc gia chứng minh rằng việc sở hữu vũ khí hạt nhân cuối cùng buộc các cường quốc phải chấp nhận thực tế mới, thì chính chính sách ngăn phổ biến hạt nhân có thể tạo ra một nghịch lý.
Các quốc gia khác có thể kết luận rằng:
Nếu có bom thì đối phương phải thương lượng với mình.
Đó chính là lý do vấn đề Bắc Hàn không chỉ liên quan đến Bắc Hàn.
Nó có thể tác động tới Iran, Hàn Quốc, Nhật Bản và rộng hơn là toàn bộ hệ thống không phổ biến vũ khí hạt nhân.
Một nghịch lý khác: Trump muốn ngoại giao với Kim nhưng gây áp lực tối đa với Iran
Phát biểu này càng đáng chú ý vì nó xuất hiện đúng lúc Washington và Tehran đang tìm cách tháo gỡ cuộc khủng hoảng kéo dài nhiều tháng.
Các cuộc tiếp xúc Mỹ-Iran qua trung gian Qatar gần đây chưa đạt được đột phá đáng kể. Iran đã đưa ra đề xuất liên quan đến ngừng chiến và mở lại eo Hormuz, nhưng Trump bác bỏ đề xuất này. Đồng thời, Trump vẫn khẳng định mục tiêu của Mỹ là ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.
Vì vậy, cùng một lúc chúng ta nhìn thấy hai cách tiếp cận:
Với Kim:
“Ông ấy là bạn tôi. Ông ấy tôn trọng tôi. Chúng tôi có thể nói chuyện.”
Với Iran:
“Không được có vũ khí hạt nhân.”
Đương nhiên, hai quốc gia có lịch sử và vị trí chiến lược hoàn toàn khác nhau.
Nhưng trong mắt Tehran, sự tương phản ấy vẫn có thể trở thành một lập luận chính trị rất mạnh.
Điều đáng lo không phải là Trump nói “tôi thích Kim”
Thật ra, một tổng thống Mỹ thích hay không thích một nhà lãnh đạo nước ngoài không phải là vấn đề lớn nhất.
Ngoại giao cá nhân đôi khi có thể đem lại kết quả mà ngoại giao quan liêu không đạt được.
Điều đáng quan tâm là ranh giới giữa quan hệ cá nhân và lợi ích quốc gia.
Nếu Trump có thể duy trì một kênh đối thoại với Kim mà không cần đe dọa chiến tranh, đó có thể là một công cụ ngoại giao.
Nhưng nếu quan hệ cá nhân trở thành cơ sở để đánh giá mức độ nguy hiểm của một kho vũ khí hạt nhân, thì câu chuyện lại khác.
Bởi bom hạt nhân không có bạn bè.
Bom hạt nhân chỉ có năng lực hủy diệt.
Nó không biết ai thích Trump.
Nó không biết Trump có thích Kim hay không.
Và nó chắc chắn không biết tổng thống Mỹ hiện tại sẽ còn tại vị bao lâu.
Câu hỏi cuối cùng thuộc về người dân Mỹ
Phát biểu của Trump vì thế đặt ra một câu hỏi lớn hơn cả cuộc tranh luận Bắc Hàn-Iran:
Chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ được xây dựng để phục vụ lợi ích lâu dài của nước Mỹ, hay ngày càng phụ thuộc vào khả năng của một tổng thống trong việc xây dựng quan hệ cá nhân với các nhà lãnh đạo độc tài?
Đây không phải là câu hỏi chỉ dành cho Trump.
Nó là câu hỏi về bất kỳ tổng thống nào.
Một nền dân chủ mạnh phải có khả năng biến chính sách đối ngoại thành chính sách của quốc gia, chứ không phải chính sách của một cá nhân.
Kim Jong-un có thể thích Trump.
Trump có thể thích Kim.
Hai người có thể thực sự hiểu nhau.
Nhưng một kho vũ khí hạt nhân không thể được quản lý bằng tình bạn.
Nó phải được quản lý bằng chiến lược, răn đe, kiểm chứng, ngoại giao và những cơ chế đủ mạnh để tồn tại sau khi cả Trump lẫn Kim không còn ở vị trí hiện nay.
Và đó mới là câu hỏi mà phát biểu ngày 29/9 của Trump để lại cho nước Mỹ — cũng như cho thế giới.