Trào lưu “woke” (nhạy cảm thái quá về các vấn đề xã hội) đã lỗi thời — nhưng từ “weird” lại đang lên ngôi.
Vào năm 2024, Thống đốc bang Minnesota Tim Walz đã giúp đảng Dân chủ định hình một thông điệp rõ ràng: Tổng thống Donald Trump và các đồng minh của ông là những kẻ “kỳ quặc”. Hai năm sau, khi đối mặt với những thách thức lớn trong cuộc bầu cử giữa kỳ, đảng Cộng hòa đang dùng chính chiêu bài này để đáp trả đảng Dân chủ.
Một số nhân vật chủ chốt của đảng Cộng hòa đang nỗ lực biến từ “kỳ quặc” thành một “vũ khí” lợi hại trở lại.
Thượng nghị sĩ Tim Scott (đảng Cộng hòa, bang South Carolina) chỉ mất chưa đầy 10 phút tại đại hội đảng Cộng hòa ở Dallas hồi đầu tháng này để ba lần gọi đảng Dân chủ là “nguy hiểm, cực đoan và kỳ quặc”, đồng thời đích danh chỉ trích ứng viên Thượng viện của đảng Dân chủ tại Michigan, ông Abdul El-Sayed. Phó Tổng thống JD Vance cũng gọi ông El-Sayed là kẻ “xấu xa” và “kỳ quặc” sau khi chính trị gia Dân chủ này nhắc đến vợ của ông Vance.
Ngay cả Tổng thống Donald Trump cũng tham gia vào cuộc khẩu chiến này, liên tục gọi ứng viên Thượng viện của đảng Dân chủ tại Texas, ông James Talarico, là kẻ “kỳ quặc” vì những phát ngôn trước đây về bản dạng giới, Cơ đốc giáo và trẻ em chuyển giới, cũng như vì tin đồn ông là người ăn thuần chay (dù ông Talarico khẳng định mình không phải vậy). Hôm thứ Sáu, siêu ủy ban hành động chính trị (super PAC) của Tổng thống là MAGA Inc. đã tung ra một đoạn quảng cáo dài 30 giây, mở đầu bằng việc gọi ông Talarico là kẻ “kỳ quặc — cực kỳ kỳ quặc”.
Việc đảng Cộng hòa sử dụng kiểu công kích như trẻ con này diễn ra trong bối cảnh họ đang đối mặt với nhiều trở ngại lớn trước thềm bầu cử giữa kỳ. Ông Trump có tỷ lệ ủng hộ thấp kỷ lục, niềm tin của người tiêu dùng tiếp tục sụt giảm do lạm phát dai dẳng, giá xăng vẫn ở mức trên 4 USD/gallon, và cuộc chiến chống Iran vẫn đang diễn ra ác liệt hơn bảy tháng sau khi bùng nổ.
“Khi không thể nói về thành tích kinh tế của mình, bạn sẽ làm những điều nực cười như gọi người khác là ‘kỳ quặc'”, Mike Madrid, một chiến lược gia lâu năm của đảng Cộng hòa và là người đồng sáng lập Lincoln Project (tổ chức chống Trump), chia sẻ với chương trình MS NOW. Madrid cho rằng chiến thuật này “bốc mùi tuyệt vọng” khi phe Dân chủ sử dụng nó vào năm 2024, “và giờ đây nó còn thể hiện sự tuyệt vọng hơn nữa vì thậm chí chẳng phải là ý tưởng mới mẻ gì — nó chỉ là bản sao của sự tuyệt vọng mà thôi.”
Thuật ngữ này bắt đầu phổ biến vào tháng 7 năm 2024, khi ông Walz gọi ông Trump và các đồng minh của ông là những kẻ “kỳ quặc” trong một cuộc phỏng vấn trên chương trình “Morning Joe” của đài MSNBC, hai tuần trước khi Phó Tổng thống khi đó là bà Kamala Harris chọn ông làm người cùng tranh cử. Sau đó, ông Walz chia sẻ với chương trình “60 Minutes” rằng ông đang mô tả “các hành vi” của phe Cộng hòa, bao gồm việc “ám ảnh với đời sống riêng tư trong phòng ngủ và quyền sinh sản của người dân, [và] bịa đặt chuyện những người nhập cư hợp pháp ăn thịt chó mèo.” Văn phòng của ông Walz đã không phản hồi yêu cầu bình luận về vấn đề này.
Nhãn dán “kỳ quặc” nhanh chóng trở thành điểm nhấn quan trọng trong thông điệp vốn có phần rối rắm của phe Dân chủ ở giai đoạn nước rút đầy căng thẳng trước cuộc bầu cử năm 2024. Nó dường như phát huy tác dụng như một lời đáp trả trước việc phe Cộng hòa khăng khăng cho rằng quan điểm của phe Dân chủ về các vấn đề như phá thai, quyền của người chuyển giới và giáo dục là đi ngược lại với quan điểm của đa số công chúng.
Theo Madeline Jalbert — phó giáo sư tâm lý học tại Đại học Western Washington, người từng viết bài phân tích về việc phe Dân chủ sử dụng thuật ngữ này vào năm 2024 — một phần sức hút của nó nằm ở chỗ nó đánh vào mong muốn được hòa nhập của con người, cũng như tâm lý không muốn ủng hộ một ứng viên bị coi là “kỳ quặc”.
“Khi gọi những ý tưởng cực đoan và gây hại này là ‘kỳ quặc’, thông điệp truyền tải ra là chúng không nhận được sự đồng thuận của xã hội,” bà Jalbert nhận định.
Trong một bài viết năm 2024, bà Jalbert cùng một đồng nghiệp đã gọi chiến thuật này là “kiểm chứng độ kỳ quặc” (weird-checking). Họ lập luận rằng trong kỷ nguyên hậu sự thật, cách tiếp cận này có thể tạo ra tác động hiệu quả theo cách mà việc kiểm chứng sự thật (fact-checking) thông thường không làm được.
“Đây là cách để khơi gợi các ý kiến và quan điểm mà không đòi hỏi bạn phải thực sự đào sâu vào các sự thật đằng sau sự việc,” Jalbert chia sẻ với MS NOW.
Tuy nhiên, xét cho cùng, từ “kỳ quặc” (weird) không phải là một thông điệp mang lại thắng lợi.
“Cử tri muốn biết trong năm 2024 – và cả hiện tại – rằng ai sẽ giúp cuộc sống của họ tốt đẹp hơn hay tồi tệ hơn, và từ ‘kỳ quặc’ không thực sự giải quyết được vấn đề đó,” Geoff Garin, chủ tịch của Hart Research – một công ty thăm dò dư luận từng hợp tác với chiến dịch tranh cử của bà Harris – nhận định. Ông cho MS NOW biết rằng chiến thuật công kích bằng từ “kỳ quặc” không đạt kết quả khả quan trong các cuộc thăm dò nội bộ. (Người phát ngôn của Ủy ban Quốc gia Đảng Dân chủ từ chối chia sẻ dữ liệu cụ thể.)
Một nhân sự của Đảng Dân chủ chia sẻ với MS NOW rằng việc Đảng Cộng hòa quá phụ thuộc vào từ “kỳ quặc” cho thấy họ đang ở trong “trạng thái hoảng loạn”.
Dẫu vậy, Đảng Cộng hòa dường như không hề nao núng.
Khi được hỏi về việc Đảng Cộng hòa sử dụng thuật ngữ này trong chu kỳ bầu cử hiện tại, Bernadette Breslin – thư ký báo chí toàn quốc của Ủy ban Thượng viện Quốc gia Đảng Cộng hòa – tỏ ra không hề hối tiếc. “Một đảng viên Dân chủ ở Maine đã có con với người em họ xa của mình, Abdul El-Sayed ví các ca phẫu thuật chuyển giới với tục cắt bao quy đầu, còn Mary Peltola thì bắt nhân viên phải cho con tắc kè hoa cưng của bà ăn,” bà nói. “Dùng từ ‘kỳ quặc’ vẫn còn là nói giảm nói tránh đấy, và không giống như Đảng Dân chủ, lý do của chúng tôi đều dựa trên thực tế.” (Nhân vật “đảng viên Dân chủ ở Maine” được nhắc đến ở đây là Troy Jackson; người bạn đời lâu năm của ông là em họ xa.)
Natalie Baldassarre, thư ký báo chí toàn quốc của Ủy ban Quốc gia Đảng Cộng hòa, đã gạt bỏ câu hỏi về việc liệu Đảng Cộng hòa có thử nghiệm thuật ngữ này với các nhóm tập trung (focus groups) trước khi chính thức sử dụng hay không.
“Chẳng cần nghiên cứu gì cũng thấy rằng một người đàn ông 37 tuổi chưa kết hôn nhưng lại bị ám ảnh bởi trẻ em chuyển giới, hay một gã đàn ông nhỏ thó đầy giận dữ chuyên làm những video gây ngượng ngùng trên mạng xã hội, thực tế đều là những kẻ kỳ quặc,” bà nói, ám chỉ lần lượt Talarico và El-Sayed. Khi được MS NOW liên hệ để xin bình luận, Cole Wozniak – người phát ngôn cho chiến dịch tranh cử của El-Sayed – cho biết ứng viên này “không bận tâm đến những ồn ào từ Washington; ông ấy sẽ tiếp tục đi khắp Michigan để trò chuyện với cử tri về các kế hoạch loại bỏ ảnh hưởng của tiền bạc khỏi chính trị, tăng thu nhập cho người dân và thông qua chương trình Medicare cho mọi người (Medicare for All).”
Người phát ngôn cho chiến dịch của Talarico đã không phản hồi yêu cầu bình luận của MS NOW tính đến thời điểm bài viết được đăng tải.
Đây không phải là lần đầu tiên đảng Cộng hòa chiếm dụng ngôn ngữ vốn được đảng Dân chủ sử dụng. Họ từng biến từ “woke” (tỉnh thức/có ý thức về công bằng xã hội) – vốn là một khẩu hiệu nghiêm túc của phe cấp tiến – thành một từ mang hàm ý chế giễu, ám chỉ hành động phô trương đạo đức.
Tuy nhiên, theo Drew Westen – giáo sư tâm lý học kiêm chiến lược gia chính trị kỳ cựu – thì từ “weird” (kỳ quặc) lại thiếu đi sức nặng như từ “woke”. Ông cho rằng “woke” đã nắm bắt được “một tâm lý phổ biến trong công chúng, vượt qua ranh giới đảng phái” liên quan đến việc kiểm soát ngôn từ và bản sắc cá nhân. Từ “weird” không mang lại hiệu quả tương tự, đặc biệt là khi được dùng để công kích những diễn giả có sức hút lớn nhất của đảng Dân chủ như Talarico và El-Sayed.
“Họ đang cố gắng gán mác ‘kỳ quặc’ cho những ứng viên có sức hút,” Westen – tác giả cuốn sách *The Political Brain: The Role of Emotion in Deciding the Fate of the Nation* (tạm dịch: Bộ não Chính trị: Vai trò của Cảm xúc trong việc Quyết định Vận mệnh Quốc gia) – nhận định. “Tôi nghĩ đảng Cộng hòa đang thử vận may một cách bừa bãi vì họ đang bị công chúng quay lưng.”
Ông Madrid cho rằng, khi cử tri dường như quan tâm đến túi tiền của mình hơn là chuyện ai đó có “kỳ quặc” hay không, thì chiến lược này của đảng Cộng hòa nhiều khả năng sẽ thất bại, giống như cách nó từng thất bại khi đảng Dân chủ sử dụng.
“Nếu phải lựa chọn giữa việc đưa một người ‘kỳ quặc’ lên nắm quyền và việc giá xăng tăng cao,” ông nói, “thì vào thời điểm hiện tại, một cử tri da trắng lớn tuổi thuộc đảng Cộng hòa có lẽ sẽ nói: ‘Hãy chọn gã kỳ quặc đó đi.’”
Nguồn : MS NOW