BỘ TRƯỞNG THƯƠNG MẠI MỸ ĐỐI MẶT LÀN SÓNG CHỈ TRÍCH DỮ DỘI TỪ NỘI BỘ TÒA BẠCH ỐC VÀ QUỐC HỘI VÌ BỊ CHO LÀ ĐÃ TRÌ HOÃN KIỂM SOÁT XUẤT KHẨU CHIP, GIÁN TIẾP DẪN ĐẾN BÊ BỐI LIÊN QUAN ĐẾN CỰU CEO NVIDIA JENSEN HUANG.
Tâm điểm đổ lỗi tại Cánh Tây
Khi hệ lụy từ bê bối tình ái giữa cựu CEO Nvidia Jensen Huang và Alice Huang – một nữ doanh nhân bị nghi là nguồn tin tình báo Trung Quốc – tiếp tục làm rung chuyển Tòa Bạch Ốc, các cố vấn hàng đầu của Tổng thống Donald Trump đang hướng mũi dùi chỉ trích vào Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick.
Theo các nguồn thạo tin, ông Lutnick trở thành mục tiêu công kích chính trong chính quyền do nỗ lực trì hoãn các biện pháp hạn chế xuất khẩu chip, mối quan hệ thân thiết lâu năm với Jensen Huang cũng như những mâu thuẫn âm ỉ sẵn có với các quan chức cấp cao khác. Một số đồng minh chính trị của ông Trump thậm chí đã đề cập với Tổng thống về phương án bãi nhiệm vị Bộ trưởng này.
Phản hồi trước thông tin trên, Tòa Bạch Ốc tuyên bố Tổng thống Trump “vẫn đặt trọn niềm tin vào Bộ trưởng và năng lực điều hành của ông với tư cách là Bộ trưởng Thương mại mang tính chuyển đổi mạnh mẽ nhất trong lịch sử hiện đại”.
Cáo buộc “bảo kê” và mâu thuẫn nội bộ gay gắt
Giới phê bình cho rằng Bộ Thương mại dưới quyền ông Lutnick đã cản trở nỗ lực siết chặt nguồn cung chip trí tuệ nhân tạo (AI) của Mỹ sang Đông Nam Á. Kẽ hở này tạo điều kiện cho các nhân vật như Alice Huang – cựu lãnh đạo cấp cao tại công ty Megaspeed International – giao dịch với Nvidia và cung cấp năng lực tính toán cho ngành công nghệ Trung Quốc. Bộ Thương mại Mỹ đã điều tra Megaspeed từ năm 2024 nhưng không đưa công ty này vào danh sách đen, gây bức xúc cho Bộ Ngoại giao và Hội đồng An ninh Quốc gia. Hiện Bộ Tư pháp Mỹ đang dẫn đầu nhiều cuộc điều tra liên quan đến Alice Huang.
Ngoài ra, ông Lutnick còn bị các cố vấn phàn nàn vì:
- Quá thân cận với lãnh đạo Nvidia: Ông thường xuyên tham vấn Jensen Huang về chính sách AI, từng ca ngợi ông Huang là một trong những lãnh đạo doanh nghiệp vĩ đại nhất nước Mỹ và giúp giới công nghệ tiếp cận gần hơn với Tổng thống Trump.
- Xung đột lợi ích và điều hành: Một số quan chức cáo buộc ông để công ty dịch vụ tài chính cũ của mình là Cantor Fitzgerald (hiện do các con trai ông điều hành) hưởng lợi từ các chính sách thương mại, dù công ty này phủ nhận.
Căng thẳng bùng phát trong một cuộc họp gần đây tại Phòng Bầu dục, nơi Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cùng nhiều quan chức cấp cao đã chất vấn trực diện ông Lutnick về việc không ngăn chặn bán chip Nvidia sang Trung Quốc. Ngược lại, phe ủng hộ ông Lutnick cũng chỉ trích ngược lại ông Bessent vì Bộ Tài chính chưa áp đặt lệnh trừng phạt lên Alice Huang hay Megaspeed.
Về phía Tổng thống Trump, bản thân ông trước đây cũng phản đối việc siết quá chặt xuất khẩu chip vì đồng tình với quan điểm của Jensen Huang rằng cần giữ các công ty Trung Quốc phụ thuộc vào công nghệ Mỹ. Ông Trump cũng từng được báo cáo về mối quan hệ của CEO Nvidia nhưng không có động thái can thiệp.
Sức ép lưỡng đảng từ Quốc hội và động thái chữa cháy
Không chỉ bị cô lập tại Tòa Bạch Ốc, Bộ trưởng Lutnick đang đối mặt với làn sóng yêu cầu giải trình từ cả hai đảng tại Quốc hội:
- Phía Cộng hòa: Chủ tịch Ủy ban Ngân hàng Thượng viện Tim Scott đã gửi thư yêu cầu cả Jensen Huang và Howard Lutnick ra điều trần vào đầu tháng 12. Thượng nghị sĩ Thom Tillis chỉ trích gay gắt ông Lutnick vì đã để một người có liên hệ với gián điệp tiếp cận Tổng thống, trong khi Thượng nghị sĩ Jim Banks cho rằng ông Lutnick đã “chống lại mệnh lệnh của Tổng thống Trump”.
- Phía Dân chủ: Thượng nghị sĩ Ron Wyden và dân biểu Richard Neal đã gửi thư yêu cầu Bộ Thương mại lưu giữ toàn bộ hồ sơ để phục vụ cuộc điều tra về mối quan hệ giữa chính quyền và Nvidia khi đảng Dân chủ tiếp quản quyền kiểm soát Quốc hội vào năm tới.
Trước sức ép dồn dập, Bộ Thương mại Mỹ đang gấp rút hoàn thiện quy định mới của Cục Công nghiệp và An ninh (BIS) nhằm siết chặt xuất khẩu chip AI. Quy định dự kiến bổ sung 7 quốc gia – bao gồm Malaysia, Thái Lan, Indonesia và Singapore – vào nhóm chịu sự kiểm soát và yêu cầu cấp phép xuất khẩu, nhằm chặn đứng việc các trung tâm dữ liệu tại đây cho khách hàng Trung Quốc thuê lại sức mạnh tính toán từ xa.
SỰ SỤP ĐỔ CỦA NHÀ ĐỒNG SÁNG LẬP NVIDIA JENSEN HUANG CHO THẤY “ĐẾ CHẾ” BIG TECH KHÔNG CÒN BẤT KHẢ XÂM PHẠM, TRONG BỐI CẢNH QUYỀN LỰC CHÍNH TRỊ VÀ CÁC THIẾT CHẾ TRUYỀN THỐNG ĐANG SIẾT CHẶT TRỞ LẠI THUNG LŨNG SILICON.
Sự thức tỉnh phũ phàng của giới tinh hoa công nghệ
Cảm giác “bất khả chiến bại” của các công ty khổng lồ công nghệ (Big Tech) đã lung lay dữ dội vào thứ Năm, sau khi Jensen Huang bị truất phế khỏi chính công ty mà ông sáng lập và gây dựng thành xương sống của kỷ nguyên bùng nổ trí tuệ nhân tạo (AI). Khi cổ phiếu Nvidia giảm 4,34% và quyền lực tuột khỏi tay ông Huang, “triều đình” công nghệ phải đối mặt với một thực tế phũ phàng: Big Tech không còn quá lớn, và cũng không còn đứng trên mọi quy tắc.
Chỉ trong vòng hơn một tuần, các ông trùm công nghệ đã đánh mất tầm ảnh hưởng chính trị tại Washington D.C., và ngay sau đó mất luôn một trong những ngôi sao sáng giá nhất. Danh xưng “nhà sáng lập” giờ đây không còn là tấm khiên miễn nhiễm. Thung lũng Silicon đang chứng kiến sự trỗi dậy trở lại của bộ máy hành chính cồng kềnh, quyền lực thiết chế và những chuẩn mực cũ – những thứ mà giới công nghệ cả đời tìm cách phá bỏ và từng đặt cược rằng chính quyền Tổng thống Donald Trump sẽ giúp họ dẹp yên.
Sự bàng hoàng này thể hiện rõ qua làn sóng lên tiếng bênh vực ông Huang từ tối thứ Tư, ngay trước khi thông báo từ chức chính thức được đưa ra, bất chấp những cáo buộc ngày càng nghiêm trọng. Giám đốc điều hành vườn ươm khởi nghiệp Y Combinator Garry Tan viết trên mạng xã hội X rằng quyết định của hội đồng quản trị Nvidia là “thiếu khôn ngoan” xét đến vai trò trung tâm của ông Huang.
Tuy nhiên, trong mắt nhiều nhà quan sát, phản ứng vội vã bao che cho ông Huang – người đã thừa nhận có quan hệ tình ái với một phụ nữ bị nghi là gián điệp Trung Quốc – lại phơi bày sự mục ruỗng trong văn hóa công nghệ vốn bị ám ảnh bởi việc chiến thắng bằng mọi giá. “Ngay cả khi nhiều cáo buộc mới xuất hiện… bản năng đầu tiên của các lãnh đạo này vẫn là co cụm lại để bảo vệ ông ấy – đó không phải là bản năng tốt, và nó sẽ không còn hiệu quả trong thực tế chính trị mới nữa”, Dex Hunter-Torricke, cựu nhân sự từng làm việc cho Elon Musk và Mark Zuckerberg, nhận định.
Sự bảo vệ mang tính lợi ích và thuyết âm mưu
Dẫu vậy, phản ứng của giới lãnh đạo công nghệ không khó hiểu. Với nhiều người, sự ra đi của ông Huang đồng nghĩa với việc mất đi một mối quan hệ cá nhân vô giá – người có thể định đoạt thành bại trong tham vọng AI của họ. Sự xáo trộn này càng làm gia tăng bất ổn vào thời điểm mà việc sở hữu năng lực tính toán từ chip Nvidia chính là thước đo vị thế và tiềm năng trong mắt giới đầu tư.
Việc ông Huang từ chức chóng vánh cũng giáng một đòn mạnh vào niềm tin cố hữu tại Thung lũng Silicon về tầm quan trọng tối thượng của người sáng lập. Nhà đồng sáng lập AngelList Naval Ravikant bình luận trên X: “Cứ tưởng chúng ta đã học được bài học từ Steve Jobs và Travis Kalanick rằng không thể dễ dàng thay thế nhà sáng lập…”, và nhận được lời tán đồng từ tỷ phú Elon Musk: “Nói chí lý”.
Bản thân Travis Kalanick – người từng bị truất phế khỏi Uber vì bê bối – cũng đăng tải lời khuyên về “các nguyên tắc thực tế để đối phó với một cuộc đảo chính/chiến tranh tâm lý thời hiện đại”. Ngày càng nhiều tiếng nói trong giới công nghệ xem rắc rối của ông Huang không phải do sai lầm cá nhân, mà là một “chiến dịch tâm lý” do kẻ thù trong chính phủ, đối thủ hoặc Trung Quốc giật dây. Nhà đồng sáng lập Anduril Industries Palmer Luckey tuyên bố trên X: “Trung Quốc muốn Jensen ra đi, nên tôi muốn ông ấy ở lại”, trong khi đối tác Shaun Maguire của quỹ Sequoia Capital nhấn mạnh: “Chuyện này không liên quan đến tiền bạc, mà là việc nước Mỹ chiến thắng trong cuộc đua AI”.
Sức ép từ Washington và kịch bản tương lai
Cuộc đua AI giữa Mỹ và Trung Quốc cũng như giữa các phòng thí nghiệm đối thủ đã thúc đẩy làn sóng chi tiêu khổng lồ cho chip Nvidia, nhưng đồng thời tạo ra những liên minh lỏng lẻo và các thương vụ đáng ngờ. Sự ra đi của ông Huang làm dấy lên lo ngại về một đợt điều chỉnh đau đớn trên thị trường.
Quyền lực của các tỷ phú công nghệ cũng vừa trải qua phép thử khắc nghiệt trong cuộc bầu cử giữa kỳ, nơi các trung tâm dữ liệu AI trở thành tâm điểm tranh cãi. Suốt hai năm qua, những nhân vật như Musk hay Huang đã phát triển rực rỡ dưới thời Tổng thống Trump – người thường xuyên tìm đến họ để tham vấn. Nhưng sau “làn sóng xanh” giúp đảng Dân chủ giành lại thế đa số, giới công nghệ được dự báo sẽ đối mặt với sự giám sát gắt gao hơn kể từ tháng Giêng tới.
Thượng nghị sĩ Chuck Schumer, người sắp trở thành Lãnh đạo phe Đa số Thượng viện, tuyên bố trên X: “Bất chấp việc Jensen Huang từ chức, Quốc hội vẫn phải yêu cầu ông Huang và những người khác tại Nvidia giải trình về việc họ có thể đã đẩy an ninh quốc gia Mỹ vào vòng nguy hiểm như thế nào. Người dân Mỹ xứng đáng được biết rằng những người ở đỉnh cao quyền lực đang đặt nước Mỹ lên trên hết, chứ không phải lợi nhuận hay tình bạn cá nhân”.
Dù vậy, nhiều người tin rằng sự nghiệp của Jensen Huang chưa kết thúc. Tỷ phú Elon Musk – người cũng đang ấp ủ tham vọng tự phát triển chip – hôm thứ Tư tuyên bố sẽ “là một vinh dự” nếu được tuyển dụng ông Huang. Trong khi đó, cựu CEO Twitter Dick Costolo dự đoán chỉ 3 đến 4 năm nữa, khi Nvidia sa sút một vài quý, hội đồng quản trị sẽ lại mời ông Huang quay về điều hành, bởi “không có gì người Mỹ yêu thích hơn một câu chuyện tái xuất”.
Với nhiều người trong ngành, bài học lớn nhất rút ra từ biến cố này không phải là sự thiếu phán đoán của ông Huang, mà là việc ông không nắm giữ cơ chế quản trị công ty trao cho nhà sáng lập quyền kiểm soát tuyệt đối – thứ quyền lực mà Elon Musk đang có tại SpaceX, Mark Zuckerberg nắm giữ tại Meta, và các nhà sáng lập Anthropic dự kiến sẽ thiết lập khi lên sàn vào tuần tới.
Nv
TÁC GIẢ CUỐN TIỂU SỬ VỀ JENSEN HUANG TIẾT LỘ NHỮNG GÓC KHUẤT ĐẰNG SAU SỰ SỤP ĐỔ CỦA CỰU CEO NVIDIA: TỪ SỰ KIÊU NGẠO, VĂN HÓA IM LẶNG TRONG NỘI BỘ ĐẾN NHỮNG NƯỚC CỜ CHÍNH TRỊ MẠO HIỂM DẪN TỚI KẾT CỤC MẤT CHỨC.
Bi kịch của sự tự tin mù quáng
Trong bài viết trên tờ The New York Times, nhà báo Stephen Witt – tác giả cuốn tiểu sử “The Thinking Machine” (Cỗ máy Tư duy) viết về Jensen Huang – nhận định sự sụp đổ của người đứng đầu Nvidia không phải là câu chuyện công nghệ, mà là bi kịch kinh điển của thói kiêu ngạo và sự tự tin thái quá. Sau khi ông Huang buộc phải rời ghế CEO vì lộ ít nhất hai mối quan hệ ngoài luồng – một với nữ doanh nhân bị tình báo Mỹ nghi là gián điệp Trung Quốc, và một với cấp dưới trực tiếp – tác giả cho rằng cuốn sách tiếp theo về ông nên đổi tên thành “Cỗ máy Anh-Đang-Nghĩ-Gì-Thế?!”.
Mối quan hệ đầu tiên là với Alice Huang, lãnh đạo một công ty tại Singapore sở hữu các trung tâm dữ liệu ở Đông Nam Á – nơi bị nghi ngờ tiếp tay cho các nhà phát triển AI Trung Quốc lách lệnh cấm vận của Mỹ và tuồn lậu khoảng 7 tỷ USD thiết bị sang nước này. Mối quan hệ thứ hai là với Kimberly Powell, một lãnh đạo cấp cao thuộc mảng y tế của Nvidia và là cấp dưới trực tiếp của ông. Một cựu nhân viên tiết lộ chuyện này gần như ai trong công ty cũng biết, bất chấp việc cả hai người con của ông Huang cũng đang giữ chức vụ điều hành tại đây. Người này cho rằng việc ngoại tình ngay trước mắt các con mang lại cho ông Huang cảm giác hưng phấn của một kẻ ái kỷ.
Theo Stephen Witt, bên trong Nvidia tồn tại một “luật im lặng” (omertà) cực kỳ khó phá vỡ, dung túng cho những hành vi tồi tệ nhất của vị CEO. Chỉ đến khi cơ quan tình báo chính phủ và báo chí vào cuộc, bức màn bí mật này mới bị xé toạc.
Lớp vỏ bọc khiêm nhường và người đàn ông của gia đình
Khi bắt đầu viết tiểu sử vào năm 2023, tác giả nhận thấy ông Huang và ê-kíp rất nỗ lực xây dựng hình ảnh một lãnh đạo khiêm tốn, xuất thân từ công việc rửa bát, luôn nhường công lao cho nhân viên và thường xuyên lui tới các quán ăn bình dân để lại tiền boa hậu hĩnh (như lần boa tới 1.000 USD cho nữ phục vụ tại quán Denny’s).
Tuy nhiên, tiếp xúc lâu ngày, ông Witt nhận ra đó chỉ là một màn kịch để tự tâng bốc bản thân. Thực chất, Jensen Huang cực kỳ độc đoán, không chấp nhận bất đồng quan điểm. Chỉ cần ai đó trái ý, ông có thể nổi đóa, gào thét mắng nhiếc cấp dưới suốt hơn một tiếng đồng hồ, khiến đội ngũ điều hành luôn sống trong sợ hãi – gợi nhớ đến hình ảnh người thầy dạy nhạc bạo hành trong bộ phim “Whiplash”.
Mặt khác, hình ảnh “người đàn ông của gia đình” mà ông Huang thể hiện lại chân thật hơn, khiến sự phản bội càng trở nên cay đắng. Ông gặp vợ mình – bà Lori – năm 17 tuổi trong phòng thí nghiệm kỹ thuật điện, kết hôn đầu những năm 20 tuổi. Bà Lori đã từ bỏ sự nghiệp để chăm lo gia đình, giúp ông theo đuổi giấc mơ lập nghiệp. Bạn bè lâu năm đều coi hôn nhân của họ là hình mẫu lý tưởng. Nếu ly hôn, bà Lori có thể trở thành một trong những phụ nữ giàu nhất nước Mỹ thông qua khối cổ phiếu Nvidia khổng lồ đang nắm giữ trong quỹ tín thác gia đình.
Sự đạo đức giả còn thể hiện ở văn hóa công ty: từ một “câu lạc bộ nam giới” vào thập niên 1990 với linh vật ảo gợi cảm, đến năm 2023 ông Huang lại lên tiếng kêu gọi bình đẳng giới đầy nhiệt huyết tại công ty nơi nam giới vẫn chiếm tới 80% nhân sự.
Canh bạc chính trị và khoảng trống quyền lực khó lấp đầy
Tác giả bày tỏ sự kinh ngạc khi ông Huang – người vốn ít quan tâm đến chính trị – bỗng trở thành đồng minh thân cận của Tổng thống Donald Trump vào năm 2025 nhờ tài khéo léo lấy lòng, thậm chí ngồi ngay bên phải Tổng thống tại hội nghị công nghệ ở Tòa Bạch Ốc hồi tháng 9.
Chính tham vọng chính trị này đã châm ngòi cho sự sụp đổ của ông. Việc ông Huang thuyết phục Tổng thống Trump nới lỏng hạn chế xuất khẩu chip Nvidia sang Trung Quốc đã khiến ông đụng độ trực diện với phe diều hâu trong chính quyền – đặc biệt là Ngoại trưởng Marco Rubio, người từng bị Bắc Kinh cấm vận vì chỉ trích Trung Quốc gay gắt. Chính ông Rubio là người giám sát bản ghi nhớ phanh phui bê bối của CEO Nvidia.
Giờ đây, Nvidia đứng trước bài toán nan giải khi tìm người kế nhiệm. Ông Huang chưa bao giờ đào tạo người kế cận. Giám đốc tài chính Colette Kress tạm thời nắm quyền CEO nhưng xuất thân từ giới tài chính thay vì kỹ thuật điện nên khó là giải pháp lâu dài. Người thay thế ông Huang phải hội tụ đủ tầm vóc của một nhà khoa học máy tính hàng đầu, khả năng chốt các thương vụ tỷ đô và sự quyết liệt để thúc ép các nhà cung ứng tại Đài Loan.
“Nvidia thiếu vắng Jensen Huang cũng giống như đội bóng rổ Chicago Bulls mất đi huyền thoại Michael Jordan. Ông đã dựng nên Nvidia từ hai bàn tay trắng, nhưng chính sự kiêu ngạo và cái tôi độc hại đã để lại một khoảng trống mà có lẽ không ai có thể lấp đầy”, Stephen Witt kết luận.
THƯỢNG NGHỊ SĨ TIỂU BANG MARYLAND CHRIS VAN HOLLEN TUYÊN BỐ SẼ THÁCH THỨC ÔNG CHUCK SCHUMER CHO VỊ TRÍ LÃNH ĐẠO PHE ĐA SỐ TẠI THƯỢNG VIỆN MỸ, MỞ MÀN CUỘC ĐUA GIÀNH QUYỀN DẪN DẮT ĐẢNG DÂN CHỦ SAU CHIẾN THẮNG BẦU CỬ GIỮA KỲ.
Cuộc đối đầu về định hướng lãnh đạo hậu bầu cử
Thượng nghị sĩ Chris Van Hollen (đảng Dân chủ, bang Maryland) vừa tuyên bố sẽ ra tranh cử đối đầu với Lãnh đạo phe Thiểu số Thượng viện đương nhiệm Chuck Schumer (đảng Dân chủ, bang New York) để giành ghế lãnh đạo phe Dân chủ khi đảng này nắm quyền đa số vào năm tới. Động thái này châm ngòi cho cuộc tranh luận về định hướng của đảng sau khi giành thêm ít nhất 8 (và có thể lên tới 9) ghế Thượng viện trong cuộc bầu cử giữa kỳ lịch sử.
Xuất hiện trên kênh MS Now, ông Van Hollen nhận định kết quả bầu cử là lời kêu gọi “từ chối hiện trạng cũ và từ chối lối làm việc theo lệ thường. Để làm được điều đó, tôi nghĩ chúng ta cần một ban lãnh đạo mới”. Khi được hỏi liệu ông Schumer có xứng đáng được ghi nhận công lao trong chiến thắng của đảng tại Thượng viện hay không, ông Van Hollen đáp: “Công lao ở đây thuộc về người dân Mỹ, thuộc về cử tri Mỹ”.
Đáp lại, Thượng nghị sĩ Schumer, 75 tuổi, ra tuyên bố cho biết ông “hoan nghênh mọi cuộc thảo luận về tương lai của nhóm nghị sĩ và những công việc quan trọng phía trước”. Nhấn mạnh vào chiến thắng lớn của phe Dân chủ tại Thượng viện, ông Schumer khẳng định tin rằng mình nắm đủ số phiếu cần thiết để tiếp tục giữ cương vị lãnh đạo.
Sự phân hóa giữa phe cấp tiến và phe ôn hòa
Các đồng minh ca ngợi ông Schumer – người giữ vị trí lãnh đạo cao nhất của phe Dân chủ tại Thượng viện từ năm 2017 – vì đã tuyển chọn được những ứng viên giành chiến thắng ở các cuộc đua cạnh tranh và nỗ lực gây quỹ quy mô lớn giúp mở rộng bản đồ bầu cử sang khu vực Trung Tây và miền Nam. Thượng nghị sĩ Ruben Gallego (bang Arizona) ví von tại buổi họp báo hôm thứ Ba: “Khi người quản lý đưa đội bóng vào tới giải vô địch World Series, bạn sẽ gia hạn hợp đồng cho ông ấy”. Tuy nhiên, một ngày sau đó, ông Gallego cũng thừa nhận đảng nên thảo luận để cải thiện hoạt động và đảm bảo mọi thứ không chỉ xoay quanh cá nhân ông Schumer.
Ở chiều ngược lại, ông Schumer vấp phải sự chỉ trích từ phe cấp tiến và các thượng nghị sĩ Dân chủ mới đắc cử – những người kêu gọi sự chuyển giao thế hệ và đòi hỏi ban lãnh đạo phải cứng rắn hơn trong việc đối đầu với chính quyền Tổng thống Donald Trump. Nhiều cuộc chiến chính trị lớn đang chờ đợi phía trước như ngân sách chính phủ, khôi phục trợ cấp y tế và khả năng luận tội, tiềm ẩn nguy cơ thử thách sự đoàn kết của đảng.
Trong khi đó, ông Van Hollen, 67 tuổi (nhậm chức thượng nghị sĩ từ năm 2016 sau 14 năm ở Hạ viện), đã dành cả tuần qua để vận động các đồng nghiệp rằng chiếc ghế lãnh đạo không nên mặc nhiên được trao lại cho ông Schumer. Cánh tả của đảng Dân chủ đang tập hợp quanh ông Van Hollen nhờ lập trường thẳng thắn phản đối các biện pháp thực thi nhập cư của chính quyền Trump cũng như chiến dịch quân sự của Israel tại Gaza. Khác với ông Schumer, ông Van Hollen từng ủng hộ các ứng viên cấp tiến đối đầu với phe ôn hòa trong các cuộc bầu cử sơ bộ Thượng viện ở bang chiến địa, và từng hậu thuẫn chính trị gia xã hội chủ nghĩa dân chủ Zohran Mamdani trong cuộc đua thị trưởng năm ngoái.
Tương quan ủng hộ trước thềm bỏ phiếu kín
Đảng Dân chủ sẽ tiến hành bỏ phiếu kín vào ngày 1/12 tới và người chiến thắng chỉ cần đạt đa số quá bán. Hiện cán cân ủng hộ đang bắt đầu lộ diện:
- Phe ủng hộ ông Van Hollen: Thượng nghị sĩ đắc cử Abdul El-Sayed (bang Michigan) đã nhanh chóng tuyên bố ủng hộ ông Van Hollen vào tối thứ Năm. Trước đó, Thượng nghị sĩ độc lập Bernie Sanders (bang Vermont) và Thượng nghị sĩ Elissa Slotkin (bang Michigan) cũng tuyên bố sẽ không bỏ phiếu cho ông Schumer.
- Phe ủng hộ ông Schumer: Ngay sau tuyên bố của ông Van Hollen, nhiều thượng nghị sĩ Dân chủ như bà Tammy Baldwin (bang Wisconsin) và Thượng nghị sĩ độc lập Angus King (bang Maine) đã ra thông báo khẳng định sẽ bỏ phiếu cho ông Schumer. Thượng nghị sĩ Brian Schatz (bang Hawaii) – người dự kiến sẽ lên giữ vị trí số 2 trong ban lãnh đạo phe Dân chủ – cũng tái khẳng định sự ủng hộ dành cho ông Schumer, đồng thời nhấn mạnh: “Nhóm nghị sĩ của chúng ta có quyền thảo luận về chặng đường phía trước, nhưng chúng ta không có thời gian để lãng phí. Chúng ta phải nhanh chóng bỏ phiếu, đoàn kết và bắt tay vào công việc”.
Đáng chú ý, chỉ một ngày sau cuộc bầu cử, ông Van Hollen từng chia sẻ với tờ The Wall Street Journal rằng ông quan tâm đến việc “thăm dò khả năng”tranh cử tổng thống năm 2028 hơn là cuộc đua lãnh đạo Thượng viện, vì cho rằng cuộc tranh luận lớn nhất về tương lai của đảng Dân chủ và nước Mỹ sẽ diễn ra trong cuộc đua vào Tòa Bạch Ốc.
KHI HY VỌNG VỀ MỘT CHIẾN THẮNG QUÂN SỰ TRÊN CHIẾN TRƯỜNG MỜ DẦN, ĐIỆN KREMLIN ĐANG ĐẶT CƯỢC VÀO VIỆC LÀM TÊ LIỆT NỀN KINH TẾ UKRAINE VÀ CHỜ ĐỢI SỰ HẬU THUẪN CỦA CHÂU ÂU SUY YẾU.
Hai canh bạc thất bại: Mặt trận quân sự và “lá bài” Donald Trump
Tổng thống Nga Vladimir Putin từng đặt ra bốn canh bạc để giành chiến thắng trong cuộc chiến tại Ukraine. Hai trong số đó – tin rằng quân đội Ukraine sẽ sụp đổ, hoặc chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ ép Kyiv phải khuất phục trước các điều kiện của Moscow – đang diễn biến bất lợi. Vòng đàm phán do Mỹ làm trung gian tại Abu Dhabi tuần này cho thấy Điện Kremlin vẫn kiên định với mục tiêu ban đầu. “Tất cả mục tiêu chúng tôi đề ra đều sẽ đạt được”, trưởng đoàn đàm phán Nga Vladimir Medinsky tuyên bố trên truyền hình nhà nước hôm thứ Tư.
- Sự giới hạn của Washington: Khi ông Trump trở lại Tòa Bạch Ốc năm ngoái với lời hứa kết thúc chiến tranh trong một ngày, Điện Kremlin kỳ vọng ông sẽ buộc Ukraine nhượng bộ lãnh thổ. Tuy nhiên, bất chấp sức ép từ Mỹ và việc Washington cắt giảm gần như toàn bộ viện trợ quân sự lẫn tài chính, Kyiv vẫn khước từ yêu cầu giao nộp những vùng đất mà quân đội Nga chưa thể chinh phục. Việc Mỹ cắt viện trợ vô hình trung lại làm giảm đòn bẩy gây áp lực của chính Tòa Bạch Ốc lên Kyiv. Dù Mỹ vẫn có thể tạo sức ép – như việc Tổng thống Volodymyr Zelensky hôm thứ Năm cho biết lực lượng Ukraine đang gặp gián đoạn dịch vụ internet vệ tinh quân sự Starlink của SpaceX – nhưng Moscow tỏ ra thất vọng khi không đạt được thỏa thuận dỡ bỏ trừng phạt. Ngoài ra, việc đảng Dân chủ giành lại quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ sau cuộc bầu cử giữa kỳ tháng này sẽ càng khiến chính quyền Trump khó nới lỏng trừng phạt Nga hơn.
- Bế tắc trên chiến trường: Năm nay, Nga ghi nhận màn thể hiện tệ nhất tại miền đông Ukraine kể từ năm 2022 khi nỗ lực bao vây các pháo đài phòng thủ ở Donetsk thất bại. Dữ liệu từ cơ quan thống kê Nga Rosstat (do tin tặc thu thập được) cho thấy Nga đã chịu hơn 450,000 binh sĩ thiệt mạng từ đầu cuộc chiến – con số thực tế theo giới phân tích có thể tiệm cận mức 600,000 người. Dù Nga đã thay thế các chỉ huy cấp cao, bầu trời dày đặc máy bay không người lái (drone) của Ukraine đang tạo lợi thế lớn cho bên phòng thủ. Chuyên gia quân sự Konrad Muzyka nhận định ngay cả mùa đông – thời điểm vốn thuận lợi cho quân Nga tiến công – cũng khó giúp Moscow tạo đột phá nếu thời tiết không đủ xấu để vô hiệu hóa drone Ukraine.
Hai canh bạc còn lại: Đánh sập kinh tế và chờ châu Âu rạn nứt
Khi chiến trường rơi vào thế giằng co, ông Putin đang dồn toàn lực vào hai phương án còn lại với hy vọng xoay chuyển cục diện vào đầu năm 2027:
- Cuộc chiến nhằm vào các đô thị và hạ tầng: Moscow đang leo thang chiến dịch tập kích tên lửa và drone nhằm vào các thành phố cùng cơ sở hạ tầng trọng yếu của Ukraine – từ nhà máy điện, kho bãi, cảng ngũ cốc Biển Đen cho đến các cây cầu bắc qua sông Dnipro. Mục tiêu của chiến dịch này là đẩy các đô thị Ukraine vào cảnh thiếu điện, sưởi ấm và nước sinh hoạt trước mùa đông. Các cuộc khảo sát cho thấy người dân Ukraine vẫn không có ý định đầu hàng, nhưng nếu khủng hoảng nhân đạo nổ ra và nền kinh tế tê liệt, Kyiv sẽ ngày càng phụ thuộc nặng nề vào nguồn tài chính từ châu Âu để gánh chi phí chiến tranh.
- Khai thác sự chia rẽ tại châu Âu: Điện Kremlin nhận thấy châu Âu hiện là chỗ dựa sống còn của Ukraine, nhưng cũng là “tử huyệt” dễ tổn thương. Tăng trưởng kinh tế thấp, ngân sách phúc lợi eo hẹp và hóa đơn năng lượng tăng cao (càng trầm trọng hơn do cuộc chiến Mỹ – Iran năm nay) đang làm suy giảm uy tín của các chính phủ đương nhiệm ủng hộ Kyiv, đồng thời thúc đẩy làn sóng ủng hộ các đảng dân túy cánh tả và cánh hữu thân Nga. Tại Pháp, ứng viên theo chủ nghĩa dân tộc Marine Le Pen – người đang dẫn đầu thăm dò cho cuộc bầu cử tổng thống vào mùa xuân tới – tuyên bố sẽ cắt giảm tài trợ của Pháp và châu Âu cho Ukraine. Tại Đức, đảng cực hữu Sự lựa chọn vì nước Đức (AfD) đang dẫn đầu về độ phổ biến và kêu gọi mua lại khí đốt Nga quy mô lớn. Tại Ý, cả liên minh cầm quyền lẫn phe đối lập đều có các đảng phản đối viện trợ cho Kyiv.
Sau cuộc gặp đặc phái viên của ông Trump là Steve Witkoff hôm thứ Năm, Tổng thống Putin tuyên bố muốn Mỹ tác động để châu Âu “cuối cùng phải quyết định xem họ muốn hòa bình hay chiến tranh ở Ukraine”. Giới quan sát dự báo Moscow sẽ chờ đến mùa xuân năm 2027 – sau khi đánh giá hiệu quả của chiến dịch không kích mùa đông và kết quả bầu cử tổng thống Pháp – rồi mới quyết định bước đi tiếp theo.
Tuy nhiên, sức chịu đựng của kinh tế Nga cũng không phải vô hạn. Điện Kremlin đang chật vật bù đắp thâm hụt ngân sách khi chi tiêu quân sự phình to, chiếm từ một phần ba tổng chi tiêu chính phủ trở lên, buộc nhiều địa phương cạn tiền phải cắt giảm trợ cấp cho gia đình binh sĩ tử trận. Bà Alexandra Prokopenko, chuyên gia cấp cao tại Trung tâm Carnegie Nga – Á – Âu ở Berlin, nhận định: “Chúng ta đang chứng kiến một hệ thống rất thiếu ổn định”.