Tác giả: Alexi Babaganoush
Hãy nhìn bức ảnh này. Một chiếc xe bọc thép của cảnh sát, to bằng cả một căn hộ studio, đang phun vòi rồng dọc theo một con phố ở Paris. Và ngay giữa luồng nước ấy là một người trưởng thành, mặc nguyên bộ trang phục Báo Hồng, cả cái đuôi cũng đầy đủ, đang chạy xuyên qua màn nước như thể anh ta sắp trễ buổi ăn sáng muộn với bạn bè.
Những tấm biển chỉ đường ở góc ảnh hướng về République, Bastille và Gare de Lyon. Chính hệ thống biển báo của thành phố dường như đang chỉ đường đến cuộc cách mạng.
Ở Mỹ, biển báo của chúng ta chỉ đường đến nhà hàng Applebee’s và một đại giáo đường. Còn ở Paris, biển báo ghi: “Lật đổ chế độ quân chủ, cách 2 km. Nhà vệ sinh ở bên trái.”
Đây là điều người Mỹ không hiểu về người Pháp.
Chúng ta thường hình dung họ là những kẻ đầu hàng, nhấm nháp rượu vang, đội mũ beret và ăn bánh croissant. Trong khi đó, người Pháp đã dành 237 năm buộc những người cai trị mình phải trao cho họ những quyền lợi. Và điều đó thực sự có hiệu quả.
Hãy nhìn lên bảng thành tích.
Năm 1789: Họ tấn công ngục Bastille, lật đổ nhà vua và đưa tầng lớp quý tộc vào chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt: không còn đầu để giữ trên cổ.
Năm 1936: Khoảng hai triệu công nhân đình công và chiếm giữ các nhà máy của mình. Chỉ trong vài tuần, chính phủ trao cho họ hai tuần nghỉ phép có lương, tuần làm việc 40 giờ và quyền thương lượng tập thể.
Hai tuần nghỉ phép có lương, vào năm 1936!
Ngày nay, năm 2026, nước Mỹ vẫn chưa có luật liên bang bảo đảm cho bạn dù chỉ một ngày nghỉ có lương. Người Pháp đã được luật pháp bảo đảm năm tuần nghỉ phép mỗi năm kể từ năm 1982.
Người Pháp đã nằm phơi nắng ở vùng Riviera trong khi ông của bạn còn phải hỏi đốc công xem mình có thể về sớm để dự đám cưới của chính mình hay không.
Năm 1968: Khoảng 10 triệu công nhân đình công, tương đương gần hai phần ba toàn bộ lực lượng lao động Pháp, và chính phủ tăng mức lương tối thiểu lên 35%.
Ba mươi lăm phần trăm!
Mức lương tối thiểu liên bang của Mỹ vẫn là 7,25 USD/giờ kể từ năm 2009. Đã 17 năm rồi. Có những học sinh trung học chưa từng sống trong một nước Mỹ mà mức lương tối thiểu được tăng lên.
Năm 1995, các cuộc đình công làm hệ thống đường sắt tê liệt trong nhiều tuần, buộc chính phủ phải rút lại những đợt cắt giảm lương hưu.
Năm 2006, hàng triệu người xuống đường phản đối một đạo luật cho phép chủ lao động sa thải lao động trẻ mà không cần lý do. Chính phủ đã rút lại đạo luật đó.
Năm 2018, phong trào Áo Vàng chặn các vòng xoay giao thông trên khắp đất nước để phản đối thuế nhiên liệu. Macron hủy bỏ sắc thuế và phải nhượng bộ khoảng 10 tỷ euro, trong đó có khoản tăng thêm 100 euro mỗi tháng cho người lao động hưởng lương tối thiểu.
Năm 2023, Macron áp đặt cải cách lương hưu, nâng tuổi nghỉ hưu mà không qua một cuộc bỏ phiếu chung cuộc tại Quốc hội, bất chấp hơn một triệu người xuống đường.
Người Pháp không dừng lại.
Hai năm sau, một chính phủ đang vật lộn để tồn tại đã đình chỉ cải cách đó cho đến sau cuộc bầu cử tiếp theo.
Ngay cả khi thua, họ vẫn thắng khi kháng cáo.
Và giờ đây, họ lại xuống đường.
Hôm nay, theo chính Bộ trưởng Nội vụ Pháp, khoảng 550.000 người đã biểu tình trên khắp nước Pháp.
Khi chính người đứng đầu lực lượng cảnh sát chống bạo động nói có nửa triệu người, bạn biết con số thực sự phải là “tất cả anh chị em họ của mọi người”.
Các cuộc biểu tình đã lan tới 140 thành phố.
Mọi chuyện bắt đầu từ học sinh trung học và sinh viên đại học. Học sinh, sinh viên đã phong tỏa trường học trong hai tuần trước khi các công đoàn lao động lớn tham gia, với những cuộc tuần hành tại Paris, Lille, Lyon, Marseille và Toulouse. Hàng nghìn người đã bị bắt giữ.
Thanh thiếu niên đấy!
Thanh thiếu niên Pháp đang làm tê liệt chính phủ. Thanh thiếu niên Mỹ thì tắt camera trong giờ học Zoom.
Vậy những đứa trẻ Pháp đang đòi hỏi điều gì?
Phòng học ổn định, đủ giáo viên và những tòa nhà trường học có khả năng chống chọi với tình trạng nhiệt độ tăng cao, sau nhiều năm giáo dục công lập bị thiếu đầu tư.
Chỉ vậy thôi.
Những phòng học không đổ nát.
Thật là những đòi hỏi cấp tiến đến mức đáng sợ!
Rồi người lớn cũng xuất hiện.
Ngoài việc cắt giảm ngân sách trường học, giá nhiên liệu đang tăng vọt vì cuộc chiến Mỹ–Israel chống Iran, trong khi chính phủ đang tìm cách thông qua một ngân sách thắt lưng buộc bụng tại một Quốc hội không có phe nào chiếm đa số.
Và đây là lúc thị trường trái phiếu bắt đầu toát mồ hôi.
Chi phí vay nợ của Pháp đã lên mức cao nhất trong 24 năm, một dấu hiệu cảnh báo chưa từng thấy kể từ cuộc khủng hoảng nợ khu vực đồng euro năm 2011.
Vì thế, chính phủ nói: “Chúng ta hết tiền rồi, phải cắt giảm thôi.”
Và người dân hỏi: “Được thôi, vậy cắt từ ai?”
Một câu hỏi rất hay.
Hãy nói về những người đó.
Năm 1996, 500 gia đình giàu nhất nước Pháp sở hữu tổng tài sản khoảng 80 tỷ euro, tương đương chừng 6% GDP.
Đến năm 2024, con số đó đã tăng gấp 15 lần, lên 1.228 tỷ euro, tương đương khoảng 42% GDP.
Từ 6% lên 42%.
Nếu bài tập toán của con bạn có mức tăng trưởng như vậy, bạn sẽ cho rằng nó gian lận. Và bạn sẽ đúng.
Trong khi đó, theo nhà kinh tế học Gabriel Zucman, các tỷ phú ở Pháp hầu như không phải trả thuế thu nhập, và tài sản của họ đã tăng trưởng đặc biệt nhanh trong 15 năm qua.
Bằng cách nào?
Họ gửi khối tài sản của mình vào các công ty holding (công ty nắm giữ vốn), nơi tiền cứ nằm đó và chịu thuế theo thuế suất thuế doanh nghiệp, loại thuế mà Macron đã cắt giảm.
Kết quả là các nhà tài phiệt chỉ phải chịu mức thuế thực tế khoảng 25%, gần bằng một nửa mức mà người Pháp bình thường phải trả.
Tỷ phú chỉ phải trả một nửa tỷ lệ thuế của bạn.
Là tỷ phú đấy!
Ở đâu đó tại Lyon, có lẽ một nữ y tá đang phải đóng thuế trên phần thu nhập lớn hơn tỷ lệ mà người sở hữu Louis Vuitton phải trả.
Rồi người sở hữu Louis Vuitton lại lên truyền hình nói rằng đất nước cần thắt chặt chi tiêu.
Thưa ông, chiếc thắt lưng của ông còn đắt hơn cả chiếc xe của bà ấy.
Vì thế, Zucman đưa ra một ý tưởng khá khiêm tốn.
Đánh thuế 2% lên tài sản cá nhân vượt quá 100 triệu euro, áp dụng với khoảng 4.000 người nộp thuế, tức 0,01% những người giàu nhất, và dự kiến thu về từ 15 đến 25 tỷ euro mỗi năm.
Hai phần trăm.
Đối với khối tài sản trên 100 triệu euro.
Chẳng khác gì yêu cầu một người có 100 chiếc pizza đưa cho mình hai miếng.
Và chuyện gì đã xảy ra?
Ngày 31/10 năm ngoái, Quốc hội bỏ phiếu bác bỏ đề xuất này, với các nghị sĩ trung dung của Macron và cánh hữu phản đối.
Trong khi đó, kế hoạch thắt lưng buộc bụng ban đầu nhằm cắt giảm 43,8 tỷ euro chi tiêu công.
Vậy hãy làm rõ chuyện này.
Yêu cầu 4.000 người đóng góp từ 15 đến 25 tỷ euro là điều không thể tưởng tượng nổi, nhưng lấy đi 43,8 tỷ euro từ 68 triệu người lại được gọi là “lập ngân sách có trách nhiệm”.
Đó không phải là kinh tế học hợp lý. Đó là một vụ cướp có bảng tính Excel.
Và có thể bạn tự hỏi vì sao trên truyền hình Pháp, bạn hiếm khi nghe vấn đề được đặt ra theo cách này.
À, những người như Arnault, Bouygues và Bolloré sở hữu phần lớn truyền thông Pháp và có thể tiếp cận trực tiếp mọi tổng thống.
Vì vậy, khi bản tin nói rằng thuế Zucman sẽ khiến tư bản tháo chạy và nền kinh tế sụp đổ, hãy nhớ rằng chính những dòng vốn có thể tháo chạy ấy đang sở hữu các cơ quan truyền thông.
Chẳng khác nào để con cáo viết báo cáo đánh giá an ninh chuồng gà.
“Sau khi xem xét cẩn thận, chúng tôi kết luận rằng đàn gà vẫn ổn. Ngoài ra, đàn gà nên nhỏ lại.”
Một người biểu tình hôm nay nói với CNN rằng nền dân chủ đang suy giảm, quyền lực ngày càng tập trung và các tỷ phú đang kiểm soát truyền thông.
Cô ấy 38 tuổi.
Cô ấy đã hiểu ra vấn đề.
Chuyện này đâu có phức tạp đến thế.
Bây giờ hãy so sánh với nước Mỹ.
Ở Mỹ, khi các tỷ phú nhân đôi tài sản, chúng ta đưa họ lên bìa tạp chí.
Khi chính phủ cắt giảm dịch vụ chăm sóc sức khỏe của bạn, bạn viết một bài đăng đầy phẫn nộ, rồi vẫn phải đi làm, bởi nếu nghỉ việc, bạn sẽ mất bảo hiểm y tế.
Khi chúng ta biểu tình, chúng ta xin giấy phép, tuần hành trong một “khu vực tự do ngôn luận” được chỉ định, có diện tích xấp xỉ một chỗ đậu xe, rồi về nhà trước 6 giờ tối để khỏi bị xe kéo đi.
Người Pháp nhìn vào một khu vực tự do ngôn luận được chỉ định như vậy và nói: “À, ý các anh là nước Pháp đấy à?”
Và đúng, mọi chuyện ở đó đôi khi trở nên hỗn loạn.
Hôm nay, bạo loạn bùng phát tại một số thành phố, các cửa hàng xa xỉ và siêu thị bị cướp phá, các tòa nhà công cộng bị phóng hỏa.
Không ai nói rằng hãy đốt văn phòng du lịch.
Nhưng hãy để ý xem phần nào của câu chuyện được đưa lên tiêu đề.
Những ô cửa kính vỡ tại một cửa hàng thời trang là tội phạm.
Khối tài sản cha truyền con nối tăng gấp 15 lần trong khi các phòng học nóng như lò nung thì chỉ được gọi là “nền kinh tế”.
Khi người nghèo lấy một chiếc túi xách, đó là cướp bóc.
Khi người giàu chiếm 42% GDP, đó là câu chuyện tăng trưởng trên Forbes.
Điều này đưa chúng ta trở lại với người hùng của câu chuyện: chú mèo màu hồng.
Bởi có điều gì đó thật hoàn hảo trong hình ảnh ấy.
Một bên là toàn bộ sức mạnh của nhà nước Pháp: một chiếc xe chống bạo động, đèn nhấp nháy, vòi rồng áp lực cao được thiết kế để quật ngã những người đàn ông trưởng thành.
Bên kia là một người mặc bộ đồ hóa trang bằng vải nỉ màu hồng, đã quyết định rằng nếu chính phủ muốn xịt vòi rồng vào mình, thì ít nhất anh ta cũng sẽ làm điều đó thật phong cách.
Toàn bộ truyền thống Pháp nằm gọn trong một khung hình.
Nhà nước có vòi rồng.
Người dân có số đông, sức bền, sự phi lý hài hước và thành tích 237 năm đấu tranh.
Và xét về lịch sử, phe có chú mèo hoạt hình thường là phe chiến thắng.
Bởi đây là điều mà các tỷ phú và những chính phủ phục vụ họ chưa bao giờ hiểu được.
Bạn có thể sở hữu truyền thông, bạn có thể kiểm soát Quốc hội, bạn có thể nắm giữ quyền lực chi phối xếp hạng tín nhiệm trái phiếu.
Nhưng bạn không thể sở hữu đường phố.
Mọi quyền lợi mà người Pháp được hưởng, từ ngày nghỉ cuối tuần, kỳ nghỉ phép, mức lương tối thiểu cho đến lương hưu, đều không phải tự nhiên được trao cho họ.
Họ đã giành lấy chúng, bằng những con người đã thôi không còn cầu xin một cách nhã nhặn.
Và chừng nào vẫn còn một người sẵn sàng chạy xuyên qua vòi rồng của chính phủ trong bộ đồ một chú mèo hoạt hình màu hồng, thì 4.000 người giàu nhất nước Pháp vẫn nên hết sức lo lắng.
Hai phần trăm thôi, các quý ông.
Chỉ có 2%.
Hãy trả khoản đó đi, trước khi chú mèo quay trở lại.