Ngày 08/6/2026, tòa án cộng sản tại Sài Gòn đã mở phiên phúc thẩm và kết án Mục sư Nguyễn Mạnh Hùng 05 năm 06 tháng tù giam với cáo buộc “Tuyên truyền chống nhà nước”. Giống như đối với các nhà hoạt động nhân quyền khác, dù được thông báo là xét xử “công khai”, nhưng ngay từ sáng sớm, lực lượng an ninh cả sắc phục lẫn thường phục đã đứng rải rác, chốt chặn khắp các ngả đường dẫn tới trụ sở tòa án. Không một ai được tham dự phiên tòa, ngoại trừ con trai và người bạn đời của mục sư Hùng được triệu tập đến với tư cách “người làm chứng” trong vụ án.
Vậy mục sư Nguyễn Mạnh Hùng là ai? Chúng ta cùng tìm hiểu đôi nét về ông.
Mục sư Nguyễn Mạnh Hùng sinh năm 1954, quê tại Hải Phòng. Tuổi trẻ của ông gắn với chiến trường Đông Nam Bộ trong giai đoạn khốc liệt nhất của cuộc nội chiến Nam – Bắc. Trước năm 1975, ông từng giữ chức trung đội trưởng rồi chính trị viên trong quân đội Bắc Việt. Tôi không biết điều gì đã thôi thúc ông lên đường. Có lẽ như nhiều thanh niên miền Bắc thời ấy, ông cầm súng vì tin rằng mình đang đứng về phía chính nghĩa, chứ không hẳn vì trung thành với một học thuyết chính trị nào. Dù xuất phát với lý do nào: niềm tin, lý tưởng hay hoàn cảnh, ông cũng đã để lại một phần xương máu nơi chiến trận và trở về với tấm giấy chứng nhận thương binh, như một người hùng trong mắt nhiều người thời ấy.
Thế nhưng, những trải nghiệm của cuộc đời đã đưa ông đến một ngã rẽ khác. Từ một người từng chiến đấu cho chế độ, ông dần trở thành một tiếng nói phản biện, công khai chỉ trích những bất công mà mình chứng kiến và cuối cùng phải trả giá cho lựa chọn ấy.
Hòa bình lập lại, ông giải ngũ, làm hiệu trưởng một trường Trung học cơ sở và đảm nhiệm công tác quản lý trong một thời gian trước khi trở thành mục sư vào năm 2011. Với nền tảng kiến thức pháp luật từ thời theo học Đại học Luật, cùng những trải nghiệm thực tế về bất công xã hội, ông đã giúp đỡ và tư vấn pháp lý cho nhiều dân oan mất đất.
Nguyễn Mạnh Hùng từng là quản nhiệm Hội thánh Tin Lành Chuồng Bò thuộc Giáo hội Mennonite độc lập, đồng thời là thành viên Hội đồng Liên Tôn Việt Nam. Ông được biết đến như một tiếng nói bền bỉ bảo vệ quyền tự do tôn giáo và quyền con người tại Việt Nam. Chính vì những hoạt động ấy, ông nhiều lần trở thành mục tiêu bị sách nhiễu và đàn áp. Năm 2014, công an từng xông vào nhà hành hung nhằm gây áp lực để ông từ bỏ các hoạt động tôn giáo và xã hội mà ông theo đuổi.
Năm 2015, ông tham gia điều trần trước Tiểu ban Nhân quyền thuộc Ủy ban Đối ngoại Hạ viện Hoa Kỳ, trình bày về tình trạng đàn áp đối với các tổ chức tôn giáo độc lập tại Việt Nam, bao gồm các nhóm Phật giáo, Tin Lành, Cao Đài và Phật giáo Hòa Hảo không nằm dưới sự kiểm soát của nhà nước.
Cuối Tháng Chín năm 2022, ông chuyển đến Đà Lạt sinh sống cùng cô giáo Ngô Thị Thứ, một nhà hoạt động môi trường. Tuy vậy, ông vẫn thường xuyên trở về Sài Gòn để thăm con cháu và gặp gỡ bạn bè.
Không chỉ vận động cho tự do tôn giáo, Nguyễn Mạnh Hùng cũng mạnh mẽ lên án nạn tham nhũng, cướp đất của nhà cầm quyền và công khai bênh vực các tù nhân chính trị.
Tháng Một năm 2025, ông bị bắt giữ tại nhà riêng ở Sài Gòn. Theo lời kể của người thân, công an đã giả làm nhân viên kiểm tra cháy nổ, lừa ông ra mở cửa rồi xông vào khám nhà, bắt giữ. Sau đó, ông bị chuyển từ Sài Gòn đến một nhà tù ở Lâm Đồng cho đến khi bị đưa ra xét xử sơ thẩm vào ngày 30 tháng 10 năm 2025. Ông bị Tòa án tỉnh Lâm Đồng kết án 06 năm tù giam, 05 năm quản chế.
Gần tám tháng sau, ngày 08 tháng 6 năm 2026, tòa án cấp cao tại Sài Gòn đã mở phiên phúc thẩm và kết án ông 05 năm 6 tháng tù giam, giảm 6 tháng so với bản án sơ thẩm.
Một số nguồn tin cho hay, cơ quan điều tra đã thuyết phục ông từ chối luật sư do gia đình mời, thay vào đó chấp nhận người của họ chỉ định. Tại phiên xét xử, luật sư chỉ định chỉ xuất hiện vài phút đầu và hầu như không tham gia vào quá trình tranh tụng.
Mới hơn một năm bị giam giữ, vị mục sư đã già yếu đi rất nhanh. Lưng còng, tóc bạc trắng và rụng thành từng mảng, để lộ cả da đầu, khiến ông trở nên khác lạ so với hình ảnh trước khi bị bắt.
Cuộc đời của mục sư Nguyễn Mạnh Hùng là một hành trình nhiều biến động. Từ một người lính cầm súng chiến đấu cho chế độ, rồi trở thành mục sư, nhà hoạt động xã hội và hôm nay phải chịu cảnh lao tù trong khi lẽ ra ông đã có thể an hưởng tuổi già. Nhưng dù giữa thời chiến hay thời bình, dù là người lính ngoài mặt trận hay một vị mục sư trên bục giảng, cũng vẫn là một con người ấy: can đảm, kiên định và sẵn sàng trả giá cho lựa chọn của mình. Dù đi gần hết vòng tròn của một đời người, ông vẫn lấy dấn thân thay cho an phận, vẫn chọn đứng về phía những người cùng khổ để làm chứng cho Tình yêu và Sự thật.
(Chú thích: Một số thông tin trong bài được tham khảo từ đài RFA và các nguồn tư liệu khác.
Hình: Mục sư Nguyễn Mạnh Hùng từ trang Facebook cô Ngô Thị Thứ).