Tôi sẽ có nhiều điều để nói về phán quyết của Tối cao Pháp viện hôm nay trong vụ Callais v. Louisiana, nhưng tối nay tôi muốn đảm bảo rằng những bài phát biểu ngày hôm qua của Tổng thống Donald J. Trump và Vua Charles III của Vương quốc Anh không bị nhấn chìm trong làn sóng tin tức. Chúng đã vẽ nên một bức tranh rất rõ ràng về những gì đang bị đe dọa tại Hoa Kỳ ngày nay.
Vua Charles và Hoàng hậu Camilla đang có chuyến thăm cấp nhà nước tới Mỹ. Trong bài phát biểu chào mừng họ tại Nhà Trắng ngày hôm qua, Trump đã định nghĩa lại Hoa Kỳ: từ một quốc gia dựa trên các nguyên tắc của thời kỳ Khai sáng như lịch sử vốn hiểu, thành một quốc gia dựa trên tư tưởng dân tộc da trắng về “máu và đất” (blood and soil).
“Rất lâu trước khi người Mỹ có một quốc gia hay một bản hiến pháp, trước hết chúng ta đã có một nền văn hóa, một bản sắc và một đức tin,” Trump nói. “Trong gần hai thế kỷ trước cuộc Cách mạng, vùng đất này đã được định cư và rèn giũa bởi những người đàn ông và phụ nữ mang trong tâm hồn dòng máu và tinh thần cao quý của người Anh. Tại đây, trên một lục địa hoang dã và chưa được thuần hóa, họ đã giải phóng tình yêu tự do cổ xưa của người Anh và… ý thức đặc biệt về vinh quang, vận mệnh và niềm tự hào của Vương quốc Anh.”
Thật kỳ lạ, bài phát biểu của Trump sau đó đã biến cuộc Cách mạng Mỹ—vốn là một cuộc chiến chống lại người Anh để tạo ra một quốc gia độc lập—thành một sự tôn vinh sự đoàn kết giữa những người yêu nước Mỹ (Patriots) và những đồng bào người Anh của họ. “Những người yêu nước Mỹ, những người đã thề hy sinh vì độc lập năm 1776, là những người thừa kế di sản hùng vĩ này. Dòng máu chảy trong huyết quản họ là lòng dũng cảm của người Anglo-Saxon. Trái tim họ đập cùng niềm tin Anh quốc vào việc đứng vững vì những gì là đúng đắn, tốt đẹp và chân thật,” Trump nói.
Và sau đó ông đi thẳng vào trọng tâm của vấn đề. Bằng những ngôn từ nghe giống như của Phó Chánh văn phòng Nhà Trắng Stephen Miller—người đã thể hiện rõ ý muốn thanh lọc những người không phải da trắng khỏi quốc gia—hơn là giống phong cách của chính Trump, vị tổng thống đã bác bỏ niềm tin lâu đời rằng Hoa Kỳ dựa trên ý tưởng sâu sắc được trình bày trong Bản Tuyên ngôn Độc lập: “Chúng tôi khẳng định những sự thật này là hiển nhiên, rằng mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng, rằng tạo hóa đã ban cho họ những quyền tất yếu không thể xâm phạm, trong đó có quyền sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc,” và chính quyền được thiết lập để đảm bảo các quyền này, nhận được quyền lực chính đáng từ sự đồng thuận của nhân dân.
Vào năm 1776, ý tưởng rằng con người sinh ra bình đẳng và có quyền có tiếng nói trong chính phủ thực sự là một ý tưởng mang tính cách mạng. Nó đã nhào nặn nên quốc gia mới và sau đó đã thổi bùng ngọn lửa trên khắp thế giới.
Nhưng Trump đã bác bỏ ý tưởng đó để ủng hộ ý tưởng rằng một quốc gia là về dòng máu. “Trong những năm gần đây, chúng ta thường nghe nói rằng nước Mỹ chỉ thuần túy là một ý tưởng, nhưng sự nghiệp tự do không đơn giản xuất hiện như một phát minh trí tuệ của năm 1776. Việc thành lập nước Mỹ là đỉnh cao của hàng trăm năm tư tưởng, đấu tranh, mồ hôi, máu và sự hy sinh ở cả hai bờ Đại Tây Dương,” ông nói.
Trump cho biết người Mỹ và người Anh “chia sẻ cùng một cội rễ”. “Chúng ta nói cùng một ngôn ngữ. Chúng ta giữ cùng một giá trị. Và cùng nhau, các chiến binh của chúng ta đã bảo vệ cùng một nền văn minh phi thường dưới hai lá cờ đỏ, trắng và xanh.”
Sau khi tản mạn một chút về cha mẹ mình (trong đó ông nói mẹ mình “từng phải lòng Charles” khi ông còn trẻ), Trump đã biến Hiến chương Đại Tây Dương—được soạn thảo năm 1941 bởi Thủ tướng Anh Winston Churchill và Tổng thống Franklin Delano Roosevelt—thành một sự khẳng định về kho gene chung. Thực tế, Hiến chương Đại Tây Dương là tài liệu sáng lập cho trật tự hậu Thế chiến II mà Trump đang cố tình phá hủy. Nó định nghĩa một trật tự thế giới dựa trên sự toàn vẹn lãnh thổ, quyền tự quyết dân tộc, tăng trưởng kinh tế và các liên minh để bảo vệ những giá trị đó. Nó là cơ sở cho hầu hết các định chế quốc tế hậu chiến nhằm bảo vệ một trật tự dựa trên luật lệ kể từ đó.
Phớt lờ nội dung thực chất của Hiến chương Đại Tây Dương, Trump nói cuộc gặp gỡ này minh chứng cho “mối liên kết độc nhất và vai trò lịch sử của hai quốc gia chúng ta.” Ông kết luận: “Nếu họ có thể thấy chúng ta ngày hôm nay, tổ tiên của chúng ta chắc chắn sẽ tràn đầy sự kinh ngạc và tự hào rằng cuộc cách mạng Anglo-American về tự do của con người chưa bao giờ, chưa bao giờ bị dập tắt, mà đã được đưa về phía trước qua nhiều thế kỷ, qua các đại dương và qua lịch sử cho đến khi nó trở thành một ngọn lửa thắp sáng toàn thế giới… Hãy nhớ điều gì đã làm cho đất nước chúng ta trở thành hai quốc gia đặc biệt nhất mà thế giới từng biết đến, và hãy cùng nhau tiến về phía trước với quyết tâm mạnh mẽ hơn nữa để tiếp tục lòng tận hiến thiêng liêng cho tự do và truyền thống xuất sắc vốn là món quà chung của chúng ta cho toàn nhân loại.”
Sau đó, Vua Charles đã phát biểu trước phiên họp chung của Quốc hội. Ông là vị quân chủ Anh thứ hai làm điều này; người đầu tiên là mẹ ông, Nữ hoàng Elizabeth II vào năm 1991. Ông bắt đầu bằng cách lưu ý rằng “vận mệnh của chúng ta với tư cách là các Quốc gia đã đan xen chặt chẽ với nhau.” Nhưng, không giống như Trump, cách hiểu của ông về mối liên kết đó nhấn mạnh cách hiểu truyền thống về Hợp chủng quốc Hoa Kỳ. Ông bắt đầu bằng cách định nghĩa Quốc hội là “thành trì của nền dân chủ được tạo ra để đại diện cho tiếng nói của tất cả người dân Mỹ nhằm thúc đẩy các quyền và tự do thiêng liêng.”
Bức tranh của ông về Hoa Kỳ cũng khác biệt rõ rệt so với Trump. Ông lưu ý rằng những Người lập quốc đã “đoàn kết mười ba thuộc địa khác biệt” bằng cách “cân bằng các lực lượng đối địch và thu hút sức mạnh từ sự đa dạng.” Khi họ tạo ra một quốc gia dựa trên “ý tưởng cách mạng về ‘sống, tự do và mưu cầu hạnh phúc’,” họ đã “mang theo và phát huy di sản vĩ đại của thời kỳ Khai sáng Anh quốc—cũng như những lý tưởng có lịch sử sâu sắc hơn trong Thông luật Anh và Đại Hiến chương Magna Carta.”
Vua Charles lưu ý rằng đã có ít nhất 160 vụ kiện tại Tối cao Pháp viện trích dẫn Magna Carta. Quan sát đó không hề ngẫu nhiên. Đó là trọng tâm thông điệp của ông. Magna Carta, hay Đại Hiến chương, được ký kết năm 1215 bởi Vua John của Anh và một nhóm các nam tước nổi dậy, đã thiết lập khái niệm rằng các vị vua phải chịu trách nhiệm trước pháp luật. Nó nghiêm cấm việc giam giữ bất hợp pháp và bảo vệ quyền được xét xử bởi bồi thẩm đoàn.
Tài liệu này nổi tiếng vì đã ghi thành văn rằng: “[k]hông người tự do nào bị bắt giữ, bỏ tù, tước quyền sở hữu, bị đặt ngoài vòng pháp luật, bị lưu đày hoặc bị hủy hoại theo bất kỳ cách nào… trừ khi thông qua phán quyết hợp pháp của những người đồng cấp và luật pháp của vùng đất đó.” Nó cũng tuyên bố: “Chúng tôi sẽ không bán quyền hay công lý cho bất kỳ ai, chúng tôi sẽ không từ chối hay trì hoãn quyền hay công lý đối với bất kỳ ai.”
Magna Carta đã đặt ra các giới hạn đối với khả năng thu thuế thần dân của nhà vua và thiết lập luật pháp như một cơ quan quyền lực tách biệt với nhà vua. Dự đoán về ý tưởng kiểm soát và đối trọng, nó đã thiết lập một hội đồng các nam tước để đảm bảo nhà vua tuân thủ hiến chương. Nếu nhà vua không làm vậy, họ có thể tịch thu đất đai và lâu đài của ông cho đến khi ông sửa đổi.
Khi những Người lập quốc Mỹ cùng nhau đứng lên chống lại việc đánh thuế mà không có đại diện và yêu cầu các phiên tòa có bồi thẩm đoàn, tất cả đều dựa trên sự hiểu biết rằng nhà vua có thể bị kiểm soát bởi nhân dân, họ đang đứng trên các nguyên tắc được ghi chép trong Magna Carta.
Vua Charles đã kêu gọi Quốc hội quay lại truyền thống này, nhắc nhở họ rằng “chính tại những sảnh đường này, tinh thần tự do và lời hứa của những Người lập quốc Mỹ hiện diện trong mỗi phiên họp và mỗi lá phiếu được bỏ ra.” Bác bỏ chủ nghĩa dân tộc “máu và đất” của Trump, ông nói thêm rằng các cuộc tranh luận chính trị được làm phong phú thêm “bởi sự cân nhắc của nhiều người, đại diện cho bức tranh ghép sống động của Hoa Kỳ. Ở cả hai quốc gia chúng ta,” ông nói, “chính thực tế về các xã hội sôi động, đa dạng và tự do đã mang lại cho chúng ta sức mạnh tập thể.”
Thay vì đặt tình hữu nghị Mỹ – Anh vào những gì Trump đã định nghĩa là di sản văn hóa và di truyền, ông nói rằng “bản chất của hai Quốc gia chúng ta là sự hào phóng của tinh thần và nhiệm vụ nuôi dưỡng lòng trắc ẩn, thúc đẩy hòa bình, làm sâu sắc thêm sự hiểu biết lẫn nhau và tôn trọng tất cả mọi người, thuộc mọi đức tin, và cả những người không có đức tin.”
Vua Charles nhắc nhở Quốc hội rằng Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) mới chỉ viện dẫn Điều 5 về phòng thủ tập thể đúng một lần: sau khi Mỹ bị tấn công vào ngày 11/9. Ông nhắc lại hàng thập kỷ mà Mỹ và Anh đã sát cánh bên nhau dưới trướng NATO, và kêu gọi tiếp tục hợp tác. Ông kêu gọi một “quyết tâm kiên định tương tự” để giúp đỡ người dân Ukraine chống lại người Nga.
“Chúng ta không cùng nhau dấn thân vào những nỗ lực đáng chú ý này chỉ vì tình cảm,” ông nói. “Chúng ta làm vậy vì chúng xây dựng khả năng phục hồi chung lớn hơn cho tương lai, giúp công dân của chúng ta an toàn hơn cho các thế hệ mai sau.”
Vua Charles giải thích: “Các lý tưởng chung của chúng ta không chỉ quan trọng đối với tự do và bình đẳng, chúng còn là nền tảng cho sự thịnh vượng chung của chúng ta. Thượng tôn pháp luật (The Rule of Law): sự chắc chắn của các quy tắc ổn định và dễ tiếp cận, một hệ thống tư pháp độc lập giải quyết các tranh chấp và thực thi công lý vô tư. Những đặc điểm này đã tạo ra các điều kiện cho nhiều thế kỷ tăng trưởng kinh tế vô song ở hai đất nước chúng ta.”
Ngoài việc tôn vinh quá khứ, Vua Charles cũng hướng tới tương lai, yêu cầu khán giả “suy ngẫm về trách nhiệm chung của chúng ta trong việc bảo vệ Thiên nhiên, tài sản quý giá và không thể thay thế nhất của chúng ta.” Ông lưu ý: “Thế hệ chúng ta phải quyết định cách giải quyết sự sụp đổ của các hệ thống tự nhiên quan trọng, vốn đe dọa nhiều hơn là chỉ sự hài hòa và đa dạng thiết yếu của Thiên nhiên.”
Vua Charles thúc giục Mỹ hãy “phớt lờ những lời kêu gọi vang dội để trở nên ngày càng hướng nội hơn,” và nhắc nhở thính giả rằng “lời nói của nước Mỹ mang trọng trách và ý nghĩa, như nó đã từng kể từ khi Độc lập. Hành động của Quốc gia vĩ đại này thậm chí còn quan trọng hơn.” Ông kêu gọi Mỹ và Anh “tái tận hiến cho nhau trong sự phục vụ quên mình vì nhân dân của chúng ta và vì tất cả các dân tộc trên thế giới.”
Dường như hoàn toàn không hiểu được thông điệp, vào khoảng thời gian Vua Charles kết thúc bài phát biểu của mình, tài khoản mạng xã hội chính thức của Nhà Trắng đã đăng một bức ảnh của Trump và Vua Charles với chú thích: “HAI VỊ VUA” (TWO KINGS).