Khi đảng Dân chủ sắp nắm quyền triệu tập nhân chứng và tài liệu vào tháng 1, các công ty đã bắt đầu tìm cách tiếp cận, trong khi Nhà Trắng xây dựng một lá chắn pháp lý cho những đồng minh thân cận nhất của tổng thống.
Một số tập đoàn lớn nhất nước Mỹ đã làm điều đó.
Sau hai năm tìm cách lấy lòng Tổng thống Donald Trump, các doanh nghiệp này đang chuẩn bị đối phó với Robert Garcia — người nhiều khả năng sẽ trở thành chủ tịch ủy ban — cùng những nghị sĩ Dân chủ khác, những người sẽ nắm quyền triệu tập nhân chứng và yêu cầu cung cấp tài liệu kể từ tháng 1. Theo các luật sư và điều tra viên Quốc hội am hiểu vấn đề, một số công ty dự kiến nằm trong nhóm mục tiêu hàng đầu đã âm thầm mở các kênh liên lạc không chính thức với đảng Dân chủ. Đây là một biện pháp phòng ngừa trước cuộc truy cứu trách nhiệm mà đảng Dân chủ đã nhiều lần báo trước trong suốt năm qua.
Mọi chính quyền hiện đại đều tìm cách chống lại sự giám sát của Quốc hội ở một mức độ nào đó. Nhưng trong nhiệm kỳ đầu tiên của Trump, Nhà Trắng đã đi xa hơn: từ chối tuân thủ hàng loạt trát triệu tập của các nghị sĩ Dân chủ tại Hạ viện và tuyên bố sẽ hoàn toàn không hợp tác với cuộc điều tra luận tội năm 2019.
Lần này, đảng Dân chủ có thể đã tìm được một con đường khác để vượt qua trở ngại đó.
Phần lớn thông tin mà Quốc hội muốn thu thập hiện nằm trong khu vực tư nhân, tại các công ty đã để lại dấu vết hồ sơ giấy tờ trong quá trình làm việc với Nhà Trắng. Các công ty đại chúng chịu sự quản lý của cơ quan nhà nước, phải giải trình trước cổ đông và dễ bị tổn thương trước sự sụt giảm giá cổ phiếu cũng như tổn hại danh tiếng. Vì vậy, họ chịu áp lực đặc biệt phải hợp tác.
Tại các hãng luật danh tiếng ở Washington, những luật sư chuyên xử lý các cuộc điều tra của Quốc hội đã bắt đầu nhận được những cuộc gọi hoảng hốt.
“Mọi người đang vô cùng lo sợ về những tổn hại đối với danh tiếng của họ”, một luật sư đại diện cho các khách hàng từng trở thành mục tiêu giám sát của đảng Dân chủ nói. Người này được giấu tên để có thể thẳng thắn trao đổi về chiến lược của khách hàng.
“Cuối cùng, rất nhiều tập đoàn không tin rằng sẽ có một lệnh ân xá bao trùm tất cả. Họ tin rằng sẽ chỉ có những người mà Trump yêu quý mới được ân xá.”
Hơn một chục người, bao gồm các luật sư đại diện cho những đối tượng bị điều tra và nhân viên Quốc hội tham gia công tác điều tra, nói với MS NOW rằng họ dự đoán đại đa số các mục tiêu sẽ hợp tác với các nhà điều tra của đảng Dân chủ ở một mức độ nào đó.
Họ mô tả những giám đốc doanh nghiệp ít lo ngại về một dòng tít tiêu cực đơn lẻ hơn là những gì có thể xảy ra sau cuộc bầu cử tổng thống tiếp theo: một Bộ Tư pháp có thể hành động dựa trên những hồ sơ chuyển điều tra mà Bộ Tư pháp dưới thời Trump được dự đoán sẽ phớt lờ.
“Thế giới còn dài, quyền lực luôn thay đổi”, một luật sư chuyên đại diện cho khách hàng trong các cuộc điều tra của Quốc hội nói. “Nếu đó là một công ty, và là cái tên mà mọi người từng nghe đến, thì có lẽ công ty đó muốn tiếp tục là cái tên mà mọi người còn nghe đến sau khi chính quyền Trump kết thúc.”
Ngay cả khi chưa phải đối mặt với nguy cơ pháp lý, các luật sư cho biết những công ty bị điều tra vẫn có rất nhiều điều phải lo lắng.
Trước hết là tổn hại danh tiếng. Một công ty có thể trở thành cái tên thường xuyên được nhắc đến trong các bài phát biểu của đảng Dân chủ tại nghị trường và trong các quảng cáo tranh cử. Công ty đó cũng có thể trở thành một phép thử lập trường đối với các ứng cử viên năm 2028, những người muốn chứng minh rằng họ cứng rắn với ảnh hưởng của các tập đoàn.
Tiếp theo là quyền kiểm soát ngân sách liên bang.
Một số luật sư cho biết khách hàng của họ lo ngại đảng Dân chủ có thể sử dụng các dự luật chi tiêu để trừng phạt những công ty có quan hệ với Trump.
Một ví dụ có thể là đưa vào dự luật điều khoản cấm các doanh nghiệp từng nhận đầu tư từ một thành viên gia đình tổng thống được giành các hợp đồng liên bang.
Những điều khoản như vậy khó có khả năng trở thành luật khi Trump vẫn còn ở Nhà Trắng. Tuy nhiên, ngay cả một cuộc tranh cãi tại ủy ban hay một phiên tranh luận tại nghị trường cũng có thể gây tổn hại cho doanh nghiệp. Mối đe dọa này còn có thể tiếp tục đeo bám họ trong chính quyền kế tiếp nếu đảng Dân chủ kiểm soát cả Quốc hội lẫn Nhà Trắng.
Nhưng chính chiến lược điều tra thông qua bên thứ ba — yếu tố tạo cơ hội cho đảng Dân chủ — cũng là nơi Nhà Trắng bắt đầu xây dựng tuyến phòng thủ.
Tháng 8, Văn phòng Cố vấn Pháp lý thuộc Bộ Tư pháp đã ban hành một ý kiến pháp lý mở rộng phạm vi áp dụng đặc quyền hành pháp đối với một số trao đổi thông tin với các bên tư nhân.
“Đối với nhánh hành pháp, ý kiến này tạo ra một khuôn khổ mới tiềm năng, nhưng chưa được kiểm nghiệm, để chống lại việc tiết lộ các trao đổi thông tin có liên quan đến những bên bên ngoài chính phủ”, các luật sư tại hãng luật Covington & Burling viết trong một bài phân tích đăng trên blog.
“Đối với bất kỳ ai thường xuyên làm việc với Nhà Trắng hoặc các quan chức cấp cao trong chính quyền, ý kiến này sẽ khiến việc phản hồi những yêu cầu ngày càng phổ biến của Quốc hội gửi đến các bên tư nhân trở nên phức tạp hơn.”
Vẫn chưa rõ Nhà Trắng sẽ viện dẫn đặc quyền hành pháp mạnh đến mức nào để ngăn chặn các yêu cầu cung cấp tài liệu.
Người phát ngôn Nhà Trắng Lauren Bis tuyên bố:
“Như Tổng thống đã nói, ông sẵn sàng hợp tác với bất kỳ ai để tiếp tục mang lại những chiến thắng cho những người Mỹ cần cù.”
Bà nói thêm: “Nếu đảng Dân chủ lựa chọn theo đuổi những cuộc điều tra giả tạo và các chính sách cực đoan cánh tả, thì chính họ đang lựa chọn chống lại người dân Mỹ.”
Tuy nhiên, việc mở rộng tuyên bố về đặc quyền hành pháp có thể càng khiến một nhóm nhỏ các mục tiêu tiềm năng thêm tự tin: những đồng minh của Trump và các lãnh đạo doanh nghiệp đã đặt vận mệnh của mình gắn chặt với tổng thống.
Họ có thể sẵn sàng chống lại Quốc hội hơn và phớt lờ những áp lực vốn thường khiến các công ty khác phải tuân thủ.
Elon Musk đã báo trước cách tiếp cận này.
Ông cảnh báo đảng Dân chủ rằng ông sẽ nhắm vào họ nếu họ nhắm vào ông. Một luật sư gọi cách ứng xử đó là “chiến lược giơ ngón tay giữa thách thức”.
Những người có thể từ chối hợp tác như Musk có lý do để tin rằng họ sẽ được bảo vệ nhiều hơn bất kỳ đối tượng nào từng bị Quốc hội điều tra trong ký ức gần đây.
Trong cuộc phỏng vấn với New York Post hôm thứ Hai, Trump nói ông sẵn sàng ban hành các lệnh ân xá trước cho Musk và những người khác nếu cần thiết.
Những lệnh ân xá như vậy có thể được ban hành ngay cả trước khi một người bị truy tố hình sự.
Đối với một số cựu quan chức kỳ cựu tại Đồi Capitol, những diễn biến này tạo thành một kịch bản nhằm vô hiệu hóa hoạt động giám sát của Quốc hội.
“Ai có thể nói rằng Trump sẽ không ban hành lệnh ân xá hàng loạt cho tất cả những người từng có giao dịch với họ? Điều đó sẽ giúp họ tránh được sự giám sát của Quốc hội”, một cựu điều tra viên cấp cao của Quốc hội nói.
“Đảng Dân chủ đã công bố những người mà họ sẽ điều tra… Chỉ cần bao phủ tất cả mọi người bằng lệnh ân xá, và đảng Dân chủ sẽ rơi vào thế bất lợi. Họ cũng có thể phản bác rằng [Joe] Biden đã làm điều tương tự đối với các thành viên và nhân viên Ủy ban điều tra vụ ngày 6/1, cũng như Hunter Biden.”
Tuy nhiên, một lệnh ân xá không thể bảo vệ giá cổ phiếu của một công ty.
Hôm thứ Tư, cổ phiếu Tesla và SpaceX giảm mạnh khi các nhà đầu tư đánh giá ý nghĩa của việc đảng Dân chủ nắm đa số đối với những công ty của Musk.
Các luật sư chuyên xử lý điều tra của Quốc hội cũng chỉ ra một vũ khí mà lệnh ân xá không thể vô hiệu hóa: tòa án.
Lệnh ân xá có thể bảo vệ một cá nhân khỏi các hình phạt hình sự, nhưng không thể bảo vệ một công ty hay cá nhân khỏi một vụ kiện dân sự nhằm buộc họ tuân thủ trát triệu tập của Quốc hội, cũng như khỏi phán quyết của tòa án có thể được ban hành sau đó.
Một luật sư có khách hàng từng là mục tiêu điều tra của đảng Dân chủ cho biết việc chọn lập trường cứng rắn có thể làm chậm tiến trình, nhưng không thể ngăn chặn nó.
“Các công ty chọn đối đầu và cuối cùng bị Hạ viện tuyên bố khinh thường Quốc hội về cơ bản sẽ đánh cược vào kết quả cuộc bầu cử năm 2028”, luật sư này nói thêm.
Tuy nhiên, một số trở ngại lớn nhất đối với hoạt động giám sát của đảng Dân chủ có thể không đến từ Nhà Trắng hay các đồng minh của Trump, mà xuất phát từ chính nội bộ đảng Dân chủ.
Các điều tra viên Quốc hội đương nhiệm và cựu điều tra viên đặt câu hỏi liệu đảng này đã sẵn sàng tiến hành những cuộc điều tra có kỷ luật, phối hợp chặt chẽ và thông điệp nhất quán hay chưa, thay vì để các ủy ban cạnh tranh nhau nhằm thu hút sự chú ý.
Một câu hỏi khác đang được đặt ra là phạm vi điều tra: liệu đảng Dân chủ có cố gắng điều tra quá nhiều vấn đề cùng một lúc, thay vì tập trung nguồn lực vào một số mục tiêu trọng yếu hay không.
Một luật sư từng tư vấn cho các giám đốc điều hành và doanh nghiệp trong các cuộc điều tra trước Quốc hội cảnh báo rằng nếu dàn trải các cuộc điều tra quá rộng, đảng Dân chủ có nguy cơ không thể điều tra hiệu quả bất kỳ vấn đề nào.
Nhưng thu hẹp danh sách mục tiêu cũng tiềm ẩn rủi ro riêng.
“Điều đó phần nào tạo cho các công ty hy vọng rằng có lẽ họ có thể đứng ngoài cuộc, không bị đưa vào danh sách ngắn những mục tiêu ưu tiên”, vị luật sư nói.
Ghi chú thuật ngữ:
-
Subpoena power: Quyền của Quốc hội yêu cầu cá nhân hoặc tổ chức cung cấp tài liệu, hồ sơ hoặc ra điều trần. Việc không tuân thủ có thể dẫn đến thủ tục tuyên bố khinh thường Quốc hội (contempt of Congress).
-
Executive privilege: Đặc quyền hành pháp, được viện dẫn để bảo vệ một số trao đổi nội bộ của nhánh hành pháp khỏi bị tiết lộ.
-
Pardon: Lệnh ân xá của tổng thống đối với trách nhiệm hình sự liên bang; không đồng nghĩa với việc xóa bỏ mọi trách nhiệm dân sự hay nghĩa vụ cung cấp tài liệu.
-
Power of the purse: Quyền kiểm soát ngân sách của Quốc hội, một công cụ giám sát và gây sức ép đối với hoạt động của chính quyền liên bang.