Trump dẫn dắt Đảng Cộng hòa lao xuống vực, nhưng tuyên bố mình không chịu trách nhiệm
Dan Rather và nhóm Steady
Ngày 4 tháng 11
Hãy gọi thất bại này là một trận sóng thần, một làn sóng xanh, một trận động đất chính trị, một thất bại mang tính thế hệ, một cuộc thảm sát, hay như Thống đốc Florida Ron DeSantis mô tả, “một sự kiện gần như có thể khiến Đảng Cộng hòa tuyệt chủng”.
Dù muốn dùng cách diễn đạt nào để mô tả thất bại của Đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026, đây vẫn là một đòn giáng toàn diện vào đảng này và là sự bác bỏ đối với người đang lãnh đạo nó.
Và người đó, không có gì đáng ngạc nhiên, bằng cách nào đó đã tự miễn trừ mọi trách nhiệm về thất bại thảm hại này. Một sự phủ nhận có thể khiến đảng của ông suy yếu rất lâu sau khi ông rời khỏi chính trường.
Trong lúc này, chúng ta cần nhắc lại rằng Trump vẫn đang là tổng thống và sẽ còn tại vị thêm hai năm nữa. Ông vẫn nguy hiểm, bởi vẫn nắm giữ nhiều quyền lực to lớn của một tổng thống Mỹ.
Nhưng ông sẽ không còn có một Quốc hội dễ bảo đứng sau hậu thuẫn mình nữa. Đảng Dân chủ đã giành lại quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội từ tay Đảng Cộng hòa. Tính đến thời điểm bài viết này được thực hiện, Đảng Dân chủ đã giành thêm bảy ghế tại Thượng viện, trong khi tại Hạ viện, họ sẽ có một đa số áp đảo, dù một số cuộc đua vẫn chưa được xác định kết quả cuối cùng.
Chỉ trong một đêm, một đất nước vốn chia rẽ đã cùng lên tiếng: Đủ chiến tranh rồi, đủ giá xăng cao rồi, đủ tham nhũng rồi, và trên hết, đã quá đủ với Donald Trump.
Chúng ta vẫn đang cố gắng hiểu hết những gì đã xảy ra tại nước Mỹ vào tối thứ Ba. Niềm vui thực sự của các cử tri Dân chủ không chỉ đơn thuần là ăn mừng chiến thắng. Đó còn là niềm vui khi nhận ra rằng nền dân chủ, tiếng nói của người dân, đã phát huy tác dụng.
Những người Mỹ bình thường đã chứng minh sức mạnh của mình thông qua lá phiếu, qua đó cho thấy họ có khả năng loại bỏ những người trong Quốc hội đã từ chối đứng lên chống lại một tổng thống tham nhũng.
Trước hết, hãy nhìn kỹ những gì đã xảy ra.
Cử tri Mỹ đã đảo ngược kết quả tại nhiều khu vực bầu cử và quay lưng với Đảng Cộng hòa ở gần như mọi tiểu bang, từ South Carolina đến Iowa, từ Texas đến Nevada. Đòn trừng phạt nặng nề nhất tập trung ở miền Nam.
Bắt đầu từ thập niên 1960, cùng với sự ra đời của Đạo luật Dân quyền, Đảng Cộng hòa đã triển khai chiến lược phân biệt chủng tộc mang tên “Chiến lược miền Nam” (Southern Strategy) nhằm chuyển đổi một khu vực vốn gần như hoàn toàn thuộc về Đảng Dân chủ.
Chỉ trong vòng 20 năm, họ đã thành công trong việc chuyển miền Nam sang phía Đảng Cộng hòa.
Nhưng tối qua, lần đầu tiên sau nhiều thập niên, dải lãnh thổ từng được xem là thành trì đỏ đáng tin cậy ở phía Nam bản đồ nước Mỹ đã chuyển sang màu xanh một cách rõ rệt.
Thật đáng kinh ngạc khi chứng kiến các ứng cử viên Dân chủ chiến thắng tại North Carolina, South Carolina, Georgia và Texas. Và tính đến thời điểm bài viết được viết, Mississippi — đúng vậy, Mississippi — vẫn có kết quả sít sao đến mức chưa thể xác định người thắng cuộc.
Đêm bầu cử này cũng là sự bác bỏ tự phát của cử tri đối với cuộc chiến mà Trump phát động chống lại các chính sách đa dạng, bình đẳng và hòa nhập (Diversity, Equity and Inclusion – DEI).
Liên minh chính trị rộng lớn vốn là thế mạnh lịch sử của Đảng Dân chủ nay còn mở rộng hơn nữa.
Số người thuộc các cộng đồng sắc tộc thiểu số được bầu vào Hạ viện, Thượng viện và các chức vụ thống đốc nhiều hơn bao giờ hết. Trong khi đó, hơn 100 phụ nữ thuộc Đảng Dân chủ được bầu vào Hạ viện, lập một kỷ lục mới.
Georgia đã bầu Keisha Lance Bottoms, nữ thống đốc người Mỹ gốc Phi đầu tiên trong lịch sử nước Mỹ.
Deb Haaland trở thành người phụ nữ Mỹ bản địa đầu tiên được bầu làm thống đốc bang New Mexico.
Gina Hinojosa được bầu làm nữ thống đốc người gốc Tây Ban Nha đầu tiên trong lịch sử Texas.
Thượng viện sắp tới sẽ có thành viên nam công khai đồng tính đầu tiên, Chris Pappas của New Hampshire, và thượng nghị sĩ Hồi giáo đầu tiên, Tiến sĩ Abdul El-Sayed của Michigan.
Thế hệ các quan chức dân cử sắp nhậm chức không chỉ mang đến sự đa dạng về thành phần, mà còn trẻ hơn.
James Talarico, thượng nghị sĩ đắc cử của Texas, mới 37 tuổi.
Melat Kiros, một người nhập cư Ethiopia, là thành viên Quốc hội mới của Colorado. Ở tuổi 29, bà là người phụ nữ thuộc thế hệ Gen Z đầu tiên được bầu vào Hạ viện.
Làn sóng xanh cũng tràn qua các cơ quan lập pháp tiểu bang trên khắp nước Mỹ.
Hiện có ít nhất 28 chức vụ thống đốc thuộc về Đảng Dân chủ. Hai cuộc đua tại Kansas và Alaska vẫn chưa có kết quả cuối cùng.
Bảy cơ quan lập pháp tiểu bang và/hoặc thượng viện tiểu bang đã đổi quyền kiểm soát. Trong đó, năm bang hiện trở thành những bang có quyền kiểm soát thống nhất của Đảng Dân chủ (Democratic trifectas), nghĩa là thống đốc và cả hai viện lập pháp đều thuộc Đảng Dân chủ.
Đảng Dân chủ cũng phá vỡ thế kiểm soát thống nhất của Đảng Cộng hòa tại bốn bang.
Vậy nguyên nhân là gì?
Câu trả lời ngắn gọn là Trump. Câu trả lời dài cũng vẫn là Trump.
Khi đêm bầu cử diễn ra, tôi nhớ đến lời tiên đoán sáng suốt của Thượng nghị sĩ Lindsey Graham năm 2016:
“Nếu chúng ta đề cử Trump, chúng ta sẽ bị đánh bại tan tác… và chúng ta xứng đáng phải nhận điều đó.”
Hầu như mọi việc Trump làm trong nhiệm kỳ thứ hai đều gây tổn hại đến cơ hội chiến thắng của Đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Ngay trong ngày đầu tiên nhậm chức, ông đã ân xá cho tất cả những người tham gia cuộc bạo loạn ngày 6 tháng 1.
Ông không công bố hồ sơ Epstein.
Ông bất ngờ phát động một cuộc chiến với Iran.
Ông đẩy hàng triệu người ra khỏi hệ thống bảo hiểm y tế và cắt giảm trợ cấp thực phẩm đối với hàng triệu người khác.
Ông dành những khoản cắt giảm thuế khổng lồ để tưởng thưởng các tỷ phú thân cận.
Ông khôi phục mối quan hệ gần gũi với Vladimir Putin của Nga, trong khi quay lưng với NATO.
Ông áp đặt thuế quan khiến giá cả tăng lên.
Và ông tham gia vào quá nhiều hành vi tham nhũng gây choáng váng đến mức thật khó theo dõi hết.
Trump cũng đưa ra một số quyết định chính trị tồi tệ không thể đảo ngược, khiến cán cân nghiêng hẳn về phía Đảng Dân chủ.
Ông yêu cầu các cơ quan lập pháp tiểu bang do Đảng Cộng hòa kiểm soát tiến hành phân chia lại khu vực bầu cử giữa thập kỷ (mid-decade redistricting) ở quy mô chưa từng có.
Dù chưa phải tất cả các cuộc đua đã có kết quả cuối cùng, chiến dịch mà Trump gọi là tái phân chia khu vực bầu cử nhằm mang lại lợi thế cho Đảng Cộng hòa — nhưng thực chất là một kiểu thao túng bản đồ bầu cử vụng về, được tác giả gọi là “dummy-mandering” — chỉ đem lại cho Đảng Cộng hòa một ghế ròng.
Phái đoàn đại diện Texas tại Quốc hội, nơi khởi đầu chiến dịch thao túng bản đồ bầu cử này, thậm chí còn mất một ghế.
Rồi còn những ứng cử viên được Trump hậu thuẫn nhưng thất bại tại các bang từng được xem là thành trì đáng tin cậy của Đảng Cộng hòa.
Trong một cơn giận dữ nhất thời, Trump quyết định ủng hộ Ken Paxton, tổng chưởng lý Texas đang vướng nhiều bê bối, thay vì Thượng nghị sĩ John Cornyn, một người đã có nhiều năm phục vụ đảng.
Không chỉ có James Talarico đánh bại Paxton một cách áp đảo, mà Đảng Cộng hòa còn chi hơn nửa tỷ USD — đúng vậy, hơn 500 triệu USD — cho cuộc đua thất bại này.
Đó là số tiền lẽ ra có thể được sử dụng để hỗ trợ các cuộc tranh cử khác.
Trump đưa Darline Graham, người không có kinh nghiệm trong chính quyền, vào chiếc ghế Thượng viện của người anh trai bà sau khi ông này đột ngột qua đời hồi tháng 7.
Sau đó, ông tiếp tục chọn bà làm ứng cử viên tranh cử trọn nhiệm kỳ.
Tiến sĩ Annie Andrews, người từng bị đánh giá là tụt rất xa phía sau Thượng nghị sĩ Lindsey Graham trước khi ông qua đời, cuối cùng đã giành chiến thắng chiếc ghế Thượng viện South Carolina với cách biệt bốn điểm phần trăm.
Trump không hề tỏ ra hối hận. Ông đổ lỗi cho tất cả mọi người, trừ chính mình.
“Tôi không có tên trên lá phiếu, và nếu tôi có tên trên đó, chúng ta đã chiến thắng VỚI CÁCH BIỆT ÁP ĐẢO!”, ông viết trên mạng xã hội.
Phó tổng thống của ông, trong một khoảnh khắc hiếm hoi tự nhìn nhận lại, nói rằng “Iran là một phần của nguyên nhân”.
Đó là một sự khác biệt đáng chú ý so với lập trường của cấp trên mình.
Đảng Dân chủ vừa giành được một chiến thắng hiếm có và mang tính quyết định.
Những gì họ sẽ làm với chiến thắng này sẽ là chương tiếp theo của bước ngoặt chính trị gây kinh ngạc ấy.
“Người Mỹ đã bỏ phiếu cho sự thay đổi, và giờ đây Đảng Dân chủ phải thực hiện điều đó”, Chuck Schumer, lãnh đạo phe thiểu số tại Thượng viện, tuyên bố tối qua.
Hai trong số những người chiến thắng lớn nhất đêm bầu cử đã đưa ra suy nghĩ của họ về nhiệm vụ rất nặng nề này.
Thượng nghị sĩ Jon Ossoff phát biểu trong bài diễn văn chấp nhận chiến thắng tái tranh cử hôm thứ Ba:
“Nhiệm vụ của chúng ta không chỉ là kiềm chế sự xấu xa của một vị tổng thống, mà còn phải chữa lành những đổ vỡ nằm sâu bên dưới. Khoảnh khắc này không chỉ là cơ hội để khôi phục những gì đã mất, mà còn là cơ hội để cải cách và tái thiết.
Cuộc khủng hoảng căn bản đang bao trùm nền cộng hòa của chúng ta vẫn còn đó. Vì vậy, công việc quan trọng nhất của chúng ta vẫn đang ở phía trước.”
James Talarico nói trên Fox hôm thứ Tư:
“Chúng ta phải xây dựng những cây cầu kết nối đất nước này. Chúng ta phải hàn gắn những mối liên kết đã gắn bó chúng ta với nhau.
Đó là hình thức chính trị mới mà chúng tôi đã tiên phong tại Texas. Đó là cách chúng tôi giành chiến thắng với cách biệt hai chữ số tại bang lớn nhất nước Mỹ vốn thuộc về Đảng Cộng hòa.
Và tôi nghĩ đây có thể là một mô hình để đất nước chúng ta noi theo trong thời gian tới.”
Kể từ khi Trump lần thứ hai nhậm chức tổng thống, rất nhiều người đã hỏi:
“Tôi có thể làm gì?”
Không còn nghi ngờ gì nữa, câu trả lời tốt nhất và duy nhất là: Hãy đi bỏ phiếu.
Và các bạn, người dân Mỹ, đã làm điều đó. Và nó đã phát huy tác dụng.
Vậy câu hỏi tiếp theo là:
“Bây giờ tôi có thể làm gì?”
Một phần của câu trả lời là hãy làm mọi điều có thể để tái đoàn kết đất nước.
Hãy buộc những người vừa được bầu phải chịu trách nhiệm trước cử tri.
Hãy tham gia các hoạt động phục vụ cộng đồng.
Hãy giúp đỡ những người hàng xóm.
Hãy giúp đỡ bạn bè của mình.
Nước Mỹ, với tư cách là một quốc gia, cần tái cam kết với những lý tưởng được nêu trong Lời tuyên thệ trung thành với quốc kỳ:
“… một quốc gia, dưới sự phù hộ của Thượng đế, không thể bị chia cắt, với tự do và công lý dành cho tất cả mọi người.”
Chúng ta vừa trao cho chính mình một cơ hội để bắt đầu lại.
Đây chính là thời điểm để nắm lấy cơ hội ấy.